Galleries more

Videos more

Dictionary more

Diskur Lindsey Collen dan Forom lor Chagos

11.02.2010

"U kone zordi kan mo pe mazinn pu vinn pran laparol dan sa forom la, mo pe mazine ki apre plis ki 40 banane, plis ki 40 banane depi sa depi ki sa problem la finn kumanse. E lerla zordi dan enn sertenn manyer, problem la, li ankor antye. Nu kapav dir ki zordi, nu dan enn petrin lor sa kestyon "Marine Protected Area", seki zot pe dir "Parc Marin". Grand Bretayn zordi, kuma enn sinbol ki li pa finn fer buku progre, li vinn imilye pei Moris: Li vinn avek enn menas ki Chagosyin zame pa pu resetayl, ek li vinn kumadir montre nu tu, divan nu figir ki li avoy promne (bizin koz poli), promne tu bann drwa internasyonal ki respekte par tu dimunn, ek avoy promne mem Sart Nasyon Zini.

"Kestyon ki nu bizin poz nu zordi kan nu pe gete kimanyer nu pu sort dan sa petrin la, ki stratezi nu bizin amene pu ki nu al pli divan? Li konsern sa mem kestyon ki kamarad Lider lopozisyon Paul Berenger finn mansyone setadir "high moral ground", savedir kisannla ena larezon dan so kote, savedir kisannla ena integrite dan so kote. Kestyon debaz se: kifer Britanik pe fer kuma li pe fer? Kifer linn kokin Chagos? Kifer linn met deor Chagosyin? Kifer linn avoy promne Sart Nasyon Zini? Nu kapav dir akoz li perfid. Li, Leta Britanik perfid mem, me pa sa so rezon sa. Akoz li rasis? So Leta li rasis mem, me pa sa so rezon sa. Rezon li sinp, e nu bizin adres li. So rezon se li, ek Leta Zini ansam finn konplote ek pe kontiyn fer sa konspirasyon pu zot met ek lerla gard enn imans baz militer lor later ki napa pu zot. E zot menas buku dimunn partu dan lemond depi sa baz la. Alor si nu anvi fer progre, parmi tu bann lezot demand nu pe fer, nu bizin viz pu ferm sa baz la. Nu bizin viz pu ferm li. So rezon kifer li sinp. Okenn baz militer permanan enn lot pwisans napa gayn drwa lor later enn pei dan enn fason permanan. Kifer? Parski nu pena kontrol demokratik lor la. E pli inegalite ena ant sa 2 pwisans la, pli li inakseptab.

"Alor nu ena pu opoz sa baz la.

"Baz la ena enn ta pretext kifer zot dir sanse bizin li. Dan kumansman, zot ti dir akoz "kominikasyon". Tu dimunn ki konn sa zistwar la kone mo pa pe ekzazere. Kan pretext "kominikasyon" finn feb, lerla pretext la vinn "Kominis". Kan pretext "Kominism" feb, lerla li vinn "protez larut petrol". Aster la li vinn "teroris". Tu dernyeman, pretext la ti akoz "pirat". Parfwa mo dimann mwa lor sa de-trwa ti pirat la kimanyer zot kapav dominn bann gran pwisans? Enn lot pretext petet. E dan enn timama zot pu dir nu ki zot pu bizin baz pu gardyin park marin. Parski nerport ki zafer ridikil, finn rod fer nu avale lor 40 banane.

"Alor nu bizin mobilize nu tu, tu Morisyin inklir tu bann Chagosyin kuma nu finn deza mobilize avan. Nu tu konn sa: dimunn Chagosyin ek militan dan Moris mem kinn lite lor sa tem la. Kan nu pe pran pozisyon kont baz, seki nu pe fer se ki nu pe gayn alye. Kan nu gayn alye, nu gayn enn sanzman dan balans defors. Dan Leta Zini ena omwin, mo tya devine, 75% dimunn kont sa bann baz etranze la. Guvernman Leta Zini mem su Obama gard li inpe enn sekre vizavi so lepep. Nu nu ena pu donn kudme avek bann Amerikin laba ki kont bann baz pu briz sa silans la. Nu ena pu fors nu guvernman isi, Premye Minis, Minis Zafer Etranzer ki isi lamem pu sanz sa balans defors la, pu nu vinn dan sa "high moral ground". Nu ena pu fer guvernman Moris al divan Nasyon Zini so Lasanble Zeneral sa lane la, inskrir enn mosyon pu met enn ka dan ICJ (Lakur Internasyonal Lazistis La Haye).
"Nu bizin fer sa, kumsa nu gayn alye. Nu bizin pas par SADEC avan lerla Linyon Afriken, ek batir sa lafors pu nu kapav opoz sa de gran pwisans la. Ek trwazyeman, depi Pelindaba finn vinn anviger lane dernyer nu ena pu al laba osi. Ena siyn ki guvernman pe buze lor la dapre seki Minis Boolell finn dir dan forom. Ena inspeksyon ki fer onivo internasyonal: Nu tu konn Dokter Baradei. Li ti lor televizyon buku. Li li finn fek donn so demisyon. E IAEA, departman kot li travay la dan Vienne. Li mem ki vinn cheke sipa ena bann zafer nikleer ilegal. Aster la su Pelindaba, nikleer kuma ena lor baz Diego, li vinn ilegal. E nu dan Moris, seki nu nu bizin fer se pu invit inspekter vinn cheke. si Leta Zini avek Grand Bretayn pe al kont Trete Pelindaba lor Diego.

"Alor pu termine, nu kapav revinn lor bann lezot zafer plitar, si dan lalit nu finn partisip avek bann Chagosyin ek bann lezot dimunn dan manifestasyon "Rann nu Diego",depi 77-78 vini mem; si mwa, Ragini Kistnasamy, ek bann kamarad Chagosyin finn gayn lager ar RIOT lor La Chausee, fer RIOT sove dan lari Lari Chausee, (isi ena buku dimunn ki temwin sa); Si dan LALIT nunn gayn sutyin Greenpeace pu zot bato Arctic Sunrise amenn 18 dimunn an Mars 1999 pu al Chagos ki pa ti arive akoz zot bato ti "iced in" dan glasyer Antarctic; Si nu ti sey organiz enn flotila ansam avek bann kamarad Bancoult an 2004; e si zordi nu ankor pe zwenn avek tu bann lezot dimunn ki pe rod ferm bann baz partu dan lemond, nu ena enn bi byin-byin sinp. Savedir pu al ver lape, pu al ver fermtir tu bann baz inklir Diego Garcia ek batir lafors pu ki nu kapav fer fas a sa. E zean la, la mo pe koz Letya Zini ek Grand Bretayn pu lemoman zot feb."