Galleries more

Videos more

Dictionary more

Minis Bunwaree: Volt Fas ubyen Badinaz?

19.01.2010

LANGAZ MATERNEL:
Minis Bunwaree: Volt Fas ubyen Badinaz?


Lafen 2009, Minis Ledikasyon Vasant Bunwaree anonse formelman, kan li lans Festival Kreol, ki li pu"introdir langaz Kreol kuma medyom dan lekol an 2010".

Alepok LALIT pa ti pran lapenn komant sa deklarasyon la, telman li ti paret vid e kuyoner. Pu ki enn Minis serye lor lefet ki li pu introdir langaz Kreol kuma medyom, fode li anons preparasyon imedya manyel skoler, omwen pu First, fode li pe met dibut dirzans enn staz debaz pu profeser, omwen seki ki pe anseyn First. Anmemtan, fode li pe met enn Unit MIE pu etidye gramer Kreol, setadir enn Unit lingwistik teorik pu inklir dan Teacher Training. E, avek enpe limazinasyon, li ti osi kapav pe anons enn dat pu profeser primer ki anvi kompiyt, sumet tradiksyon an Kreol manyel skoler existan pu tu klas, e ofer enn "pri" pu pli zoli tradiksyon. Me, Minis Bunwaree pa ti fer okenn lanons lor tusala.

Alor, li pa etonan ki asterla, enn mwa plitar, li pe vinn dir ki seki li ti ule dir se ki profeser kapav servi langaz Kreol oralman dan bann premye lane lekol. Me, sa pa ule dir Kreol pu servi kuma medyom. Nu dakor ki li plito enn "eskrokri intelektyel". Pu servi langaz maternel kuma sutyen, ubyen kuma enn " support language", sa deza pa ilegal. Mem Education Regulations 1957, reaksyoner kuma li reaksyoner lor politik langaz, li pa interdir langaz Kreol totalman. Alor, ki exakteman Minis ti pe anonse dan lansman Festival Kreol? Repons: naryen ditu. Malgre ki Premye Minis ti'nn fini sanz so pozisyon, e li piblikman anfaver servi langaz Kreol.

Seki drol ankor se Minis Bunwaree pa fer okenn komanter lor Fayndings Hearing Internasyonal Ledikasyon pu Travayer lor sa size la. Fayndings ti konklir ki politik aktyel lor langaz pe fer ditor zanfan dan lekol. Eski li realize ki sa ule dir? Li ule dir ki ditor finn fer, pe fer, e pu kontiyne fer - mem apre ki finn kone ki pe fer ditor. Li grav. Mem, MMM finn sanz so pozisyon finalman, e li anfaver servi langaz maternel.

Devwar enn Minis Ledikasyon, fasa enn tel Fayndings, se pu exziz ki tu so staf dan Minister ki konserne e tu staf MIE ki konserne, etidye sa Fayndings la, e etidye bann dokiman ki finn prodir sa Fayndings la, avek lide ki Minister dan lavenir pu aret fer ditor zanfan.

Amnezi lor sa Fayndings la pa pu ede. The Guardian Weekly, enn lagazet gran sirkilasyon an Angleter, fini repran Fayndings. Fayndings pe fer letur tu bann gran lingwis akademik dan lemond. Me, isi Minis Bunwaree anter so latet dan disab, pretann pena sa Fayndings la.

Komite Nasyon Zini Drwa Imen ek osi National Human Rights Commission finn denons Guvernman pu mank respe pu drwa a ledikasyon dan langaz maternel. Sa finn site pandan sa Hearing LPT, enn Hearing piblik. Rezilta MES finn osi prezante divan Hearing LPT, sirtu avek so "U-curve", ki indik klerman ki sistem ledikasyon fer tro buku zanfan fel ek tro buku aprann par ker pu lexame. Okenn pei dan lemond pena sa kalite rezilta bizar la.

E, Minis Bunwaree pa bizin sumet divan mansonz ki vinn pretann ki LALIT pe dir ki bizin servi langaz maternel odetriman aprann lezot langaz. Zame nu pa finn dir sa, ni finn anvi sa. Sa li enn propagann ki fane par bann "status quo", akoz zot nepli ena okenn argiman. Nu dan LALIT nu anfaver enn miltilingwis baze lor langaz maternel. An Angle apel sa "mother-tongue based multilingualism" . Sa ki amenn literesi ot nivo. Sa ki devlop potansyel tu zanfan plis. Sa ki pu enn lavantaz pa zis pu zanfan ki pe gayn difikilte dan lekol, me pu tu zanfan.

E, Minis Bunwaree pa bizin aksepte sa bann lexanp inapropriye ki bann ideolog dedrwat tultan done depi lezot pei. Li bizin get plito enn-de pei avek enn popilasyon ase tipti ki ena enn bon nivo miltilingwis. Lexanp ki bann bon model, se klerman Laswed ek Laoland. Laba, zanfan pa bizin aprann an Angle Franse pu li konn Angle Franse. Non. Li aprann dan so prop langaz. E so nivo konesans langaz etranze li pli bon dan lemond.

Minis Bunwaree bizin osi cheke ki tu staf MIE okuran travay Prof. Jim Cummins, Dr. Carol Benson, Prof. Tove Skutnabb-Kangas (ki ti fer enn Public Lecture Moris resaman), Dr. Kathleen Heugh lor kestyon langaz maternel, e so linportans dan devlop refleksyon abstre enn zanfan. Pa selman staf ki anseyn langaz, me tu edikater.

Minis Bunwaree ena enn devwar pu inform tu profeser e tu paran lor Fayndings Hearing LPT.

LALIT chalennj Minis Bunwaree pu azir lor baz Fayndings LPT. So Minister pe kontiyn fer ditor zanfan par reprim langaz maternel dan lekol.

Nu kone ki alepok, kan ti fini pruve ki bul later ron, buku gran koko, buku minis, buku dimunn avek puvwar, finn persiste, finn insiste ki later plat. Zordi, kan fini pruve ki langaz maternel ki permet devlopman kognitif ek akademik zanfan, ena dimunn pe kontiyn persiste, insiste lekontrer.

Me, mem si krwayans ki lemond plat pa neseserman fer ditor, par kont, politik guvernman pu reprim langaz maternel pe fer ditor. Samem gran lavansman ki Hearing LPT finn fer: finn pruve ki li fer ditor pu blok langaz maternel enn zanfan: ditor emosyonel e osi ditor intelektyel.

E, enn dernye pwen. Li nepli posib pu bann dimunn informe kontiyn dir ki sipozeman " mazorite paran kont" . Akoz, ena prev asterla ki sa li pa vre. Prev syantifik. Sondaz SOFRES 2009 finn montre ki, malgre ki piblik pa okuran lexistans okenn diksyoner Kreol, pa okuran lexistans travay extraordiner ki Prevok Bec finn fer dan langaz Kreol, pa okuran lexistans kur Kreol liniversite, pa okuran lexistans grafi larmoni, malgre labsans tu sa konesans lor amenazman langaz Kreol, de-tyer dimunn anfaver servi Kreol dan lekol. Sa se laverite.

Defi divan nu asterla se pu tu intelektyel, tu dimunn dan Moris ki konn lir-ekrir, pu nu ariv konpran resers ki fini fer (kote teorik ek kote sondaz), e pu transmet sa dan enn form kler e net, pu ki sa enn-tyer dimunn ki kont servi langaz Kreol realize ki zot pozisyon pa anfaver zanfan. Zot krent lor introdiksyon langaz maternel li klerman baze lor enn mank total konesans lor resers absoliman " overwhelming" ki montre ki bizin servi langaz maternel dan lekol kuma ful medyom. Zot pa kone ki bizin aprann Angle Franse dan lekol formelman pu 6 a 8 an, avan kapav servi li kuma medyom. Zot pa kone ki mem lerla, kapav servi li kuma medyom zis pu bann size ki intelektyelman ek lingwistikman mwen difisil, kuma lamizik, PE, etc. E kan servi langaz maternel kuma medyom, se sa ki pu ed tu zanfan vinn letre e miltileng ziska enn ot nivo.

Li paret ki MMM ek Parti Travayist, dan dernye 2-3 zur, pe sey kree enn platform komen pu eleksyon zeneral, enn platform ki inklir serten pwen for dan Program LALIT, kuma langaz Kreol (e lezot size kuma retrosesyon Diego Garcia), parey kuma Lalyans Sosyal avan eleksyon 2005 ti kree enn platform lor lezot pwen for dan Program LALIT (kont siblaz pu pansyon vyeyes, e anfaver remet eleksyon vilaz). Sa buzman ver Program LALIT, li enn prev lafors politik LALIT e pertinans nu Program, mem si nu lafors elektoral tuzur minim. MMM ek Travayist pa ti pu buze ver sa bann pwen dan nu program, si LALIT pa ti deza, par nu aksyon politik atraver nu bann brans ek Komisyon, lane apre lane, konvenk enn mazorite dimunn dan pei.

Lindsey Collen
pu LALIT
17 Zanvye, 2010