Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Ledikasyon Politik: "Ekolozi Marx"

01.10.2009


Manb LALIT, Lindsey Collen ti dir ki so expoze li pa telman lor Marx ek ekolozi, me sirtu lor enn liv absoliman kle lor sa size neglize la. Sa ti dan sesyon ledikasyon politik LALIT an Septam.

Sa liv la, Lindsey dir, Marx's Ecology par John Bellamy Foster, Ellora Devononcourt ti avoye depi Lamerik pu LALIT.

Li sirtu, an gran liyn, tret lyen ki Marx truve ant so materyalism dyalektik ek lanatir. Oter la, John Bellamy Foster, li enn bann redakter Monthly Review enn revi ki LALIT finn abone depi byen lontan.

Linportans sa liv la, se depi muvman ekolozis modern finn vinn for, depi bann lane '70, '75 parla, sirtu dan Lerop, USA, Zapon, mem dan Moris, finn ena bann fos koze ki finn sirkile dan sa kuran ekolozi la. E akoz dan sa bann kuran la anzeneral ena enn sertenn linyorans e lor Marx e kiryezman lor listwar syans natirel, zot finn akiz Marx swa pa pran kont ekolozi, swa, pli pir, et enn anti-ekolozist. Zot finn dir ki Marx dan enn kuran ki koz lor "dominasyon par lom lor lanatir". Dan Moris osi, ena dimunn ki finn fer sa alegasyon la, ubyen aksepte sa asonpsyon la avegleman. [Jean Yann, ekolozist ki ti prezan pu sesyon ledikasyon politik, finn dir li vre ena sa linpresyon la, e li finn donn enn lexanp enn lartik li ti lir lor internet ki dir exakteman sa.]

Lindsey collen finn kontinye, par dir ki sa oter-la, John Bellamy Foster, kan li tann sa bann koze, akoz li konn Marx, li ti kone ki tusala fos, e finalman li finn anvi reponn. Nerport ki dimunn ki finn lir bann liv Marx, rekonet ki tultan li liye sosyete ek lanatir ansam.

Alor, antuka, John Bellamy Foster finn desid pu reponn zot. Li finn kumans so resers ver enn liv pu reponn. So tit provizwar ti "Marx ek Ekolozi". Me, seki finn arive, seki pasyonan, se kan li finn anfet rant dan so travay, kan li finn al re-lir Marx avek sa bann alegasyon la antet, li finn dekuver ki subasman filozofi Marx li subasman filozofi ekolozi. E zordi mo pe partaz enn apersi sa liv kle la avek u.

Foster pran depi gran filozof Grek, Epicurus, ki ti enn bann premye syantis, setadir li ti sey dekortik metod siyantifik reflesi, metod syantifik prosede, e ki ti infliyans Marx buku. Anfet, Marx so tez Ph.D ti lor Epicurus. Li ti premye syantis kote Oksidantal ki ti truv lemond dan enn fason enn lansanb (setadir kuma ekolozi truv li), e sa vizyon la ti anpreyn tu so filozofi. Li mem, ant-ot, ti truv tu matyer fizik kuma "atom", par exanp. Limem ki ti dir "naryen pa sorti dan naryen".

Isi li vo lapenn dir ki, mo osi, mo rapel kan mo ti kumans konn lor kuran ekolozis modern, mo ti aprann formelman (koze la ti ale kumsa) ki pa ti servi sa mo ekolozi la ziska lane 1950 parla. Mo ti krwar sa. Erer!

Anfet ver 1860, ti gayn invansyon sa term "ekolozi" dan mem sans ki nu servi zordi par enn byolozis Alman e term la ti servi par Marx alepok dan sa mem sans modern.

Me, muvman ekolozis modern ena tandans truv ekolozi dan enn fason dekonekte depi listwar. Zot baz zot lor bann "valer": zot kumans avek enn "lide", enn nosyon enpe romantik, plito ki lor realite byolozik, plito ki lor realite zeolozik, plito ki lor syantifik. Li drol, me li vre. "Syans ek teknolozi ki antor", zot dir. Mem dan liv Lovelock, ki buku manb ti lir, inn gayn 5-6 an, ena sa lide la.

E, anpasan, zot akiz Marx kumkwa li ti zis interese avek imen, li ena zis "valer" konsernan "imen", zot akiz li kumkwa li ti truv li bon ki imen dominn lanatir, kumkwa atraver dominasyon lanatir ena "plennti", pena kestyon peniri.

Me anfet, Marx, okontrer, ti dir pa kapav dir "Imen viv dan lanatir", parski anfet li parey kuma dir "Lanatir viv dan lanatir," akoz imen li form parti lanatir limem.

Lepok kot Marx ekrir, li zis sa lepok kot syantis pe dekuver sanzman anterm zeolozik. Avan sa, buku sanse gran koko ti krwar ki later ena zis 2,500 banane. E ki ros ti kree par bondye kuma ros, e li res ros. Dyaman kree kuma dyaman e li res dyaman. Sarbonnter kree kuma sarbonnter e li res sarbonnter. Alor, zeolozist pe dekuver "letan zeolozik", par milyar lane.

Anmemtan Charles Darwin pe dekuver ki bann spishiz sanze, li sanze avek letan. Zot pa ti kree kuma tel pye ubyen tel zanimo. Lavi li par milyar banane, sa osi pe dekuver.

Alor, sa bann dekuvert-la fer enn kriz dan sosyete parski ti pe chalennj relizyon, chalennj leta. Stephen Jay Gould, enn gran syantist, ek enn ekolozist, ek enn Marxist, finn ekrir enn liv kot li pe fer referans a sa lepok-la, a manyer ki gran gran dimunn ti pe panike. Zot ti pe mem obsede ar kestyon eski Adan ti ena lonbri? (Dayer depi lontan, artist ti enpe per kan zot penn Adan: si zot met ubyen pa met lonbri, kapav gayn lamerdman ar Vatikan!) Enn lonbri se prev ki u sorti dan vant u mama. Me, Adan, li ti kree direk-direk, zot ti krwar. Alor, kestyon poze, eski li ti pu ena enn lonbri ubyen non. E sa kalite kestyon la li rann krwayans relizye enpe ridikil. E sa lepok-la, tu dekuvert syantifik ki ti pe ena ti pe akil relizyon, enn apre lot. Syantis ti pe realize ki pe kumans gayn prev ki tu matyer sanze. Li pa zis kree kom tel.

Alor tu kalite nuvo lide ti pe pran nesans sa moman-la, ubyen gayn prev sa moman la. Par exanp, ti ena dekuvert par Lubieck (panser Alman), ki ena enn zafer apel "metabolism". Enn plant pran zafer inorganik (dilo, later, etc avek lenerzi soley) li metaboliz li, kree fey, fri, etc. Enn zanimo, li manz plant, li metaboliz li, fer li vinn laser, lezo, zong, trip, laservel, etc. Alor, ena enn prosesis apel "metabolism", kot matyer fizik, li pe konverti konstaman.

Anmemtan, ena agronom dekuver ki ena enn sikl ki ale, zafer inorganik kuma later, topsoyl, vinn plant, vinn zanimo, revinn dan later, revinn dan ler, e sa li deza enn refleksyon ekolozik.
Depi 1860, alor ena sa lide lekolozi la. E mo la pran nesans an Alman.

Marx ek Engels ti pe etidye sa kalite syans natirel tultan. Pa ti ena divizyon ant diferan size kuma zordi ena.

E sa lepok, dan Manchester, Liverpool, Newcastle, dimunn ti deza antase dan sa bann gran lavil la, enn lor lot. Lesyel ti deza nwar akoz tu pe rul lindistri par lavaper, ki prodir par bril sarbonnter. Buku dimunn ti pe mor akoz maladi. Sistem kapitalis fek ne, fek vinn opuvwar, fek prodir revolisyon indistriyel dan sa bann lavil-la, e pe expann kuma kitsoz dyabolik.
Kan Engels ekrir liv lor kondisyon klas travayer, bann defanser kapitalis kumans debule for-for. Ena dir tu sa sufrans la li luvraz bondye. Ena dir travayer pares, samem zot sufer. Ena dir bizin fer bann aksyon saritab, ekivalan "akonpaynman skoler" pu sa lepok lerla, e ti ena tu kalite argiman pu zistifye sa sistem orib la.

Enn panse ki ti sef ladan, setadir sef pu zistifye sistem kapitalist, se Malthus. Malthus ar so teori lor popilasyon. Li dir popilasyon imen expann pli vit ki prodiksyon manze, alor popilasyon ki antor. E si fer aksyon saritab, li dir, pa vo lapenn, parski si sap dimunn, zot pu prodir plis piti ankor. Malthus dir ki si ena popilasyon tro for, pa fer nanye, pa bizin fer aksyon saritab nanye, les "survival of the fittest". So term sa. Li ti enn pro-kapitalis, e ki truv limanite anterm "nomb".

Dimunn ki finn fer pli gran kontribisyon pu konpran listwar lavi (enn lavi ki asterla nu kone ena 4 milyar lane) ti Charles Darwin, ki ti pe ekrir sa mem mem moman ki Malthus, ki Marx, ki Engels. Li dir kumkwa Malthus finn ed li pu konpran tez evolisyon spishiz dan enn fason flite, parski li ti'nn remarke ki li paret ena buku "gaspiyaz" dan lanatir. Ena buku lagren, pa tu ki pu puse. Enn lespes seleksyon par lanatir, plant afekte seki vivan, ek seki pa vivan afekte seki vivan.

Marx, asontur, devlop enn form enn teori enpe kuma Darwin finn fer lor lanatir dan enn lot sans. Dan sans ki tulde inser sanzman dan enn relasyon dyalektif de sanzman atraver letan, atraver listwar. E suvan zordi li difisil pu mazinn sa bann lyen sa lepok la, parski apre sa dimunn finn al servi Darwin so teori evolisyon dan bann fason plito fasist ("social Darwinism") pu, kuma Malthus ti fer, zistifye inegalite deklas, inegalite sosyal, e kriyote sistem ekonomik ek sosyal.

Me, seki konsern nu pu zordi, pu sa kozri la, se dan sa kontex la, Marx finn truv sosyete imen dan sa prosesis metabolism ki bann syantist fek invante, e dan sa term istorik ki Darwin pe servi, e an-term gran gran nomb imen, kuma Malthus pe truve. Marx finn servi sa term "metabolism", pu dir kimanyer sistek kapitalist finn amenn enn kasir dan relasyon metabolik natirel dan lekel imen ti tultan insere.

Depi tultan imen finn sanz so lanatir, par kree nuvo zafer. Me, pa zis imen ki fer sa. Ena seren dikap osi ki fer sa, kan li fer so nik. Li pran but-but fey depi ase lwen, li amene, li aranze, sa vinn sek dan enn lot pye. Kan nik tonbe, li res anba, li sanz lanatir laba, osi. Petet later anrisi, par exanp. Seren dikap azut kiksoz dan realite lanatir la. So plis egzazere se "otter" ubyen lut: zot, zot konn fer imans ladig, zot blok larivyer, zot sanz pa zis enn lanatir, me potansyelman zot kree enn nuvo eko-sistem. E, tan ki zuti pu fer sa li natirel, ubyen mem, dan ka imen, senp, nu inpe kuma lut, kuma kastor. Nu sanz lanatir, me dan enn fason ki form parti dan enn sistem ekolozik done. Me ariv enn moman, kot imen konstrir zuti imans, gro gro masinn. E anmemtan ki sa arive, ena enn ti grup dimunn, enn ti klas sosyal ki pe pran desizyon pu fer sa kalite masinn la. Pa tu dimunn ki pe fer seki li kapav "natirelman". E sa, dapre Marx, li explisit sa, li amenn enn kasir, enn kasir profon, dan metabolism imen avek later. Li ti apel sa enn "metabolic rift". Ena matyer premyer pe metabolize lor enn lesel inimazinab. E li nepli kontrole par tut enn popilasyon enn spiysyiz. Enn ti-grup imen pe rant dan prosesis kontrol metabolism lanatir.

Dezyem zafer dan "metabolic rift" ki Marx finn dekrir byen klerman konsern siftaz popilasyon: kan u tir sipa 4 milyon dimunn depi vilaz partu dan Langleter ek Pey Degal, met zot Lond, seki arive se zot pe manz manze ki prodwir dan lakanpayn, me zot pu al deor dan lavil. Exkreman imen pu nepli form parti dan prosesis serkilyer metabolik, me li pu fer naryen apar polye laviryer Thames. Plis lenz ti koton, hemp, lalenn. Alor, kapitalis Britanik pe apovri later dan Lenn ek Lezip kot plant koton, ek dimunn dan lavil Lerop ki pe met lenz la, e kan li ize, li form parti dan salte, dan dese. Alor, sa konsantrasyon imans popilasyon irben, li enn dezyem laspe "metabolic rift" ki Marx ti dekrir.

Kan Marx ek Engels pe devlop zot filozofi, zot pe konfront 3 kalite sistem panse ki predominan a lepok:

Premyerman ena lefet ki laplipar dimunn ti prizonye dan zot "teleological thinking" - setadir refleksyon dan enn fason lineyer e kot ena lexistans enn "rezon final" kifer tu zafer arive ubyen finn arive (swiv tu zafer depi enn "lakoz orizinal"), anokirans, byen suvan, "Bondye finn kree li" ubyen "Bondye finn ule li". Sa problem la tuzur la, zordi; dimunn reflesi dan enn fason mekanik, e zot prozet rezon depi andeor lor bann evennman. Mem kan laplipar dimunn dekrir evolisyon, mem si zot aksepte ki li sel explikayon syantifik pu diversite spiysyiz, zot pu dir bann zafer kuma: "Sa fler la finn gayn sa kalite lagren avek gran lezel pu ki li kapav fann li lwen, kot li ena plis sans sirvi." (Anplas, "Parmi tu fler avek sa kalite lagren ki ena lezel, e parmi tu lagren ki sa fler ena, seki finn ena plis sans sirviv se seki ena gran lezel".) Dan sa refleksyon lineyer-la, ena osi buku konsep irarsik. Ena Bondye lao, lerla anz, lerla imen, lerla zanimo, dan lord lenportans. Alor, lerla, kan panse Darwin kumans vinn for, zot dir, "Abe, zame nu pa ti dir Bondye ti fer tu enn selkut, Bondye ti fer bann lazut ofir ek amezir."

Dezyeman, Marx ek Engels ti osi ena pu fer avek dimunn plito romantik dan zot analiz. Dimunn ki dir, "Nu ti pu byen kontan enn nuvo lemond enn zur!" "Seki neseser se sanz mantalite dimunn," ondire lans enn pandemic de "reform individyel sak dimunn".

Trwazyeman, a lepok (dayer kuma zordi) ti ena dimunn ki krwar dan realite materyel, me ki ti byen mekanik dan zot materyalism. Sosyete sanze, me sa li arive par li. Pena okenn rol pu lespri imen. Bann dimunn ki reflesi dan enn sans mekanik, zot pa donn lespas nonpli pu "azar". Zot krwar sak zafer ena "so" rezon.

Li kont sa trwa zafer la ki Marx vini avek teori ki inser limanite dan enn realite natirel, kot ena sanzman dan realite materyel reyel, me kot ena eleman "swa" imen ladan. Marx so teori anglob zafer ki arive akoz seki finn arive avan, me anmemtan ena sans ki imen kapav intervener, e ena mem sans ki lasans li afekte seki arive. Alor, Marx pa panse anterm mekanik kuma serten so bann detrakter inyoran dir.

Alor, Marx ti liye sosyete imen avek realite natirel, dan enn vizyon ekolozik. So teori net li lor la. Dan so teori li anfet spesifye 2 kasir, 2 form alyenasyon: ant imen ek lanatir (metabolic rift, alyenasyon depi lansanb lanatir) ek ant imen ek so prop kuraz travay (alyenasyon depi seki li prodir).

Alor, kimanyer finn ena sa lide kumkwa sanse Marx pa ti inser so refleksyon dan lansanb lanatir?

Anfet, sa fason fos pu get Marx, li pa ti vini deswit. Apre Marx mor, Engels kontinye sa travay teorik integre pandan 30 an, e Engels ki enpe plis dan lasyans natirel ankor ki Marx, e li osi ti ena buku linfliyans lor interpretasyon Marxism. Alor, tu dimunn ti kone ki bann Marxist, zot dimunn ki osi bann exper dan syans natirel, e zot teori li liye ar ek li insere dan lansanb lanatir. Lerla Lenin, Luxemburg, Kautsky, Bebel zot tu ti kontinye sa mem travay kot ena enn lyen organik ant sosyete imen ek lanatir, zot tu kontinye inklir panse ekolozik dan zot refleksyon ek dan zot aksyon. William Morris osi ti ekolozis. Anplis ki Bukharin dan USSR, ti ena Vavilov ek Vernadsky. Ti ena lezot kuma Joseph Needham, ek Haldane tulede byen koni kuma syantist.

Zot ena tandans retras zot leritaz a 2 kuran: Premye a gran filozof Grek klasik, Epicurus, [Anfet Marx ti ena 2 deklik: so tez liniversite ti lor Epicurus, premye gran materyalist, e so premye plas travay li ti bizin fer resers pu kes legal lor lalwa ki anpes peizan "koken" later tablisman dan Lalmayn, e Marx finn al truve ki ena imen ki zot lyen natirel avek later finn brize par kit intervansyon imen.]. 2yem gran kuran li kirye, me li vre, li enn parmi bann dimunn ki ekolozis blame pu rinn later, Francis Bacon, gran rasyonalist syantifik 17yem Syek, ki enpe kuma papa metod syantifik modern. Li ti truve, efektivman, ki lom finn ek pe dominn lanatir, kuma ekolozist akiz li, me so fraz li kontinye, e zot pa sit sa but la. Bacon dir ki lom dominn lanatir "par konpran so lozik intern". E Marx, par exanp, panse ki bizin repar sa kasir metabolik-la, par konpran lozik intern seki finn amenn li.

Me, parmi tu dimunn ki finn konpran Marx lor pwen ekolozik, petet enn dimunn ti kle. Nu finn mansyon li deza. Bukharin. Bukharin, zanfan gate larevolisyon Larisi, e pli gran teorist a lepok, li ti kontiyn sa travay Marx la, ziska 1930.

Me, Stalin, kan li exekit Bhukarin, an 1930 par la, li finn efektivman anmemtan ki li tuy li fizikman, tuf kuran ekolozis dan Marxism: Stalin finn dekret ekolozi enn "teori burzwa". Li ti krwar e fer krwar, e buku dimunn ti krwar, ki sa kalite lamur pu bul later ki ekolozis ena, li pu vinn anpes USSR indistriyalize vit, anpes li vinn egal a Lamerik. Li pu enn antrav a devlopman indistriyel. E kumsa, dan USSR, kumans gayn enn kasir ant Marxism ek syans natirel (inklir ekolozi) depi 1930. Alor, sa erer pu krwar ki Marx pa enn ekolozist ubyen anti-ekolozist, li enn fenomenn plito Stalinyen. Li enn fenomenn ki dekul depi Stalin so stratezi pu "sosyalism dan enn sel pei" a nerport ki pri. E pa zis dan USSR ki sa ti ena lefe. Tu sa bann Parti Kominist pro-Stalin partu dan lemond finn sibir sa mem sor. Ziska bann lane 70, sa ti vre.

Enn lot trazedi, Caudwell, gran byolozis Britanik ki ti enn Marxist, mor dan barikad Lespayn dan lager sivil kont Franco, kan li ti ena apenn 30 an otur 1936. So bann travay osi, kan zot pibliye, Parti Kominis Britanik ki ti ena kontrol e zot pa finn met buku lanfaz lor so travay ekolozik, parski zot ti su linfliyans sa blokis Stalinyen, pangar frenn devlopman indistriyel USSR par enn espes romantisism, zot ti truv li kumsa, lor lanatir.

Finn ena osi lefet ki 2-3 pli gran teoritisyen Marxist avek buku infliyans dan sa peryod la ti ena analiz, pu diferan rezon, ki finn dekonsey servi dyalektik materyalist pu lanatir. Ena, par exanp Gramsci ek Lukacs ki met buku lanfaz lor laspe "volonte imen" dan materyalism dyalektik, a enn pwen ki zot pa ti truve ki dyalektik materyalist aplike pu lanatir.

Finn ena osi enn repinyasyon par lezot panser depi "social Darwinism", e ena dimunn ti gayn difikilte aksepte syans natirel Darwin ek zafer kuma "metabolic rift" sanki zot per sa amenn zot kot bann teori pre-fasist orib dan "social Darwinism" (ladrwat Malthusyenn osi).

Me, ena enn drol zafer finn arive. Ant bann lane 1930 ek 1970 ti ena sa tradisyon Marxist ki liye ar ekolozi. Me, li ti enn kuran parmi bann syantis mem, syantist ki ti Marxist. Setadir kuran la finn kontinye existe, me selman alinteryer lansanb syantist, me pa dikote syans sosyal. Finn ena enn kasir ant Marx so bann teori sosyal ek so bann teori lor lanatir pu bann syantis sosyal ek bann militan alabaz. Kasir la finn pran form enn labsans rekonesans laspe syans natirel, laspe lyen ant sosyete imen ek lanatir, dan travay Marx.

Parmi syantis ki finn gard sa tradisyon la vivan, si dimunn ule al lir zot travay, ti ena Stephen Jay Gould, ki finn ekrir bann liv absoliman fantastik e fasil pu lir. Finn osi ena "2 Richard", setadir Richard Leontin ek Richard Levins.

Alor, pandan 40 an (ant 1930 ek 1970) gayn kontinyasyon apresyasyon Marx so travay lor interpretasyon lyen ant imen ek lanatir, me zis parmi syantis natirel.

Ziska zordi gayn sa liv John Bellamy Foster ki montre ki fondasyon Marxism, so subasman mem, li fermeman ankre dan ekolozi, li baze lor seki Marx ti apel sa "metabolic rift", ek anmemtan gayn enn lot gro liv par enn lot oter (mo finn bliye so nom) ki fer exakteman seki Foster ti ena lide dan kumansman pu fer, setadir rod kotasyon Marx pu montre pwen par pwen ki ekolozi ti ena enn linportans pu li.

Lindsey Collen ti osi sirkil 2 paz sitasyon depi travay Karl Marx. E ti ena demi-ertan diskisyon.

Depi Nots RL