Galleries more

Videos more

Dictionary more

Sri lanka: larme responsab masak plis ki 100 zanfan

13.05.2009

Lager ant larme rezim Prezidan Mahinda Rajapakse ek grup separatis Tig Tamil (TT) pe kontiyne antrenn lamor popilasyon sivil. Sa wikenn-la plis ki 100 zanfan finn mor dan bonbardman par avyon larme Sri lanka. Sa li malgre ki larme finn pran langazman pu napa larg bom lor sa ti but teritwar 4.5 kilomet kare kot enn poyne mamb TT finn akile ansam avek plis ki 50,000 sivil.

Sa lager separatis-la dan rezyon Nor ek Les Sri lanka pe dire depi 37 an e finn fer 70,000 mor. Buku obzervater e analis gran lapres e televizyon finn e ankor pe dekrir sa konfli-la kuma enn problem etnik avantu. Zot finn minimiz u parfwa mem inyor lintere zeo-politik e ekonomik ki anze dan sa rezyon-la. Anfet sa fason ki zot get seki pe pase dan Sri Lanka finn maske veritab lanze ki alabaz sa long lager-la.

Seki pe arive dan Sri Lanka li pa enn ka izole. Rezim Prezidan Rajapakse enn veritab diktatir militer ki pratik enn politik diskriminatwar e opresyon kont enn seksyon popilasyon. Enn politik ki buku pe kalifye kuma zenosid. Parey kuma buku pei kolonize Sri Lanka finn erit bann striktir administrativ depi plis ki 140 an reyn Britanik ki finn servi pu nuri e ankuraz favoritism, divizyon e tansyon ant diferan seksyon popilasyon. Apre lindepandans Sri Lanka an 1948 bann rezim siksesif finn mintenir e mem aksantye sa politik divizyonis e opresyon-la. Ziska zordi. Li bon rapel ki Sri Lanka finn evinse depi Konsey Drwa Imin Nasyon Zini an Mars 2008 zisteman akoz so rikord vyolasyon drwa imin e so deriv ver diktatir. Zordi avek kriz ekonomik mondyal ena buku fwaye konfli pe re-aktive kuma dan Sri lanka me osi dan Pakistan, Lend, Kore.

Politik opresyon sistematik diferan rezim dan Sri Lanka finn fer plis 1,3 milyon Tamil forse kit pei pu al viv an exil dan Kanada, Langleter ek Lafrans. Zordi parmi sa diaspora-la ki nu pe truv prinsipal sutyin pu bann grup arme separatis e ki pe anim kanpayn solidarite internasyonal. Seki finn res dan Sri lanka finn vinn refizye 'intern'. Ena 500,000 refizye kumsa ki viv dan bann kan dan Lenor e Les. E 200,000 dan Lesid. Bann sivil ki pe reysi kit zonn deger pe bizin al kasyet dan lazeng swa pe bizin al dan bann "Welfare Centres" ki anfet bann prizon degize su kontrol larme. Sa bann Sant-la finn dekrir par buku obzervater internasyonal kuma bann kan konsantrasyon kot larme pe komet tu kalite atrosite. Depi lafin 2008 Sri Lanka finn interdi tu lorganizasyon Nasyon Zini e NGO imaniter akse rezyon Lenor ek Les. Guvernman finn dekret sertin Zonn kot swadizan bann sivil pu ansekirite me finn ena plizir atak larme laba mem. Dapre Nasyon Zini ant Zanvye ek Avril 2009 finn ena plis ki 6,000 mor e 14,000 blese dan sa lager-la.

Eski enn lager osi long ti pu posib san led etranzer? Larme Sri Lanka anfet ekipe par Lamerik, Lasinn, Pakistan, Lend ek Israel. Kifer? Li kler ki bann pei kuma Lamerik, Lasinn ek Lend ena bann lintere zeo-politik dan sa rezyon-la. Zot tu ule gayn kontrol lor sa parti Losean Indyin-la. Mem si li pa pli gran losean lor nu planet Losean Indyin enn rezyon kot ena buku aktivite ekonomik. Anfet 40% popilasyon lemond viv otur sa losean-la. 70% sarzman e debarkman petrol fer lamem e 50% kargo konntener vwayaz dan dilo losean Indyin. Me ena sirtu lepor Trincomalee, dan Nor Est Sri Lanka, ki katriyem pli gran lepor natirel dan lemond. Ki li Lamerik, ki li Lasinn u Lend, zot ena pu asir zot aprovizyonnman petrol ki oblize pas par Losean Indyin. Zot pena lintere ki truv enn vre solisyon a konfli dan Sri Lanka. Pu zot enn rezim koronpi e kot larme byin pwisan kuma dan Sri Lanka zordi li enn 'meyer' garanti pu zot lintere ekonomik dan sa rezyon-la ki enn grup arme separatis. Akoz samem zot pe kontiyn vann zarm ar Sri Lanka.

Ki demand?
1. Bizin enn sese lefe imedya. Tu guvernman bizin ogmant presyon lor guvernman Rajapakse pu fors li negosye. Pena enn solisyon militer pu seki pe pase Sri Lanka. Bizin enn solisyon politik. Me intervansyon militer larme Sri Lanka pe rann li buku pli difisil pu truv enn solisyon politik a sa konfli-la.
2. Tu abitan Sri lanka ti bizin ena mem drwa egal ki li lor plan ekonomik, sosyal, edikatif u politik.
3. Bizin lev interdiksyon lor lorganizasyon imanniter internasyonal pu ki zot kapav al dan rezyon Nor ek Les Sri Lanka.
4. Bizin met anbargo zarm ver Sri Lanka. Inn ler pu lans enn kanpayn boykot kont Sri Lanka pu izol rezim diktatir militer ki opuvwar. Parey kuma finn ena dan lepase kont rezim aparteid dan Sid Afrik e kuma pe ena zordi kont Israel.