Galleries more

Videos more

Dictionary more

Text Diskur Lindsey Collen pu Zurne Filozofi lor MBC TV

28.11.2008


Isi nu ena plezir pibliye text diskur Lindsey Collen pu Zurne Mondyal Filozofi lor MBC TV, Merkredi 26 Novam:
Zordi swar, ansam, dan kad Zurne Mondyal Filozofi, nu pu get "lalit fam". E, akoz li 40 an depi Lindepandans, anu kumanse par get lalit pu emansipasyon fam dan sa 40 an la, dan nu pei Moris.
"Lalit fam" presipoz "dominasyon fam". E seki nu pu gete zordi swar se "Ki ete sa lalit fam-la?" e "Kisannla fer sa dominer-la?"
Pandan 20-30 an avan Lindepandans, ti ena tu kalite gran muvman. Ti ena muvman politik pu Lindepandans, ti ena muvman travayer, ti ena gran sulevman lamas dimunn otur lagrev 37 ek 43. E kan fam ti pre pu gayn drwa vote pu premye fwa, ti ena enn kondisyon: pu u gayn drwa vote: fode u konn ekrir u nom.
Alor, kumsa dan Moris, ki par santenn lasosyasyon fam pran nesans. Dan sak vilaz, dan sak kartye lavil, lasosyasyon fam met dibut - avek bi prinsipal politik (drwa vote) e bi segonder ledikasyon.
E li sa 300 lorganizasyon fam - sekilye, politik, edikatif - ki vinn enn fakter inportan dan "lalit fam" apre Lindepandans osi. Lot fakter se lasosyasyon nasyonal.
Dan enn premye tan, u gayn enn muvman pu kontrasepsyon. MFPA ek sa 300 lasosyasyon-la lite pu emansipasyon fam atraver liber nu depi nu rol biolozik enpe otomatik. Premye viktwar se sa.
E byen vit gayn seki ti apel "lager des Amazonn", kan zenn fam ki travay zonn frans desann dan lari pu pli bon kondisyon travay.
U gayn enn nuvo vag lalit politik. U gayn Association des Femmes Mauriciennes, La Ligue Feministes, Muvman Liberasyon Fam ek Mauritius Alliance of Women. Tu met emansipasyon fam, liberasyon fam, lor azanda.
Fam kumans al gran gran forum, siyn petisyon, al dan miting Zardin Konpayni, fer manifestasyon. Fam gayn enn program delit: tu kalite travay pu fam, lekolaz egal, dilo dan robine, nuvo lalwa maryaz-divors, dekriminaliz lavortman, aret vyolans kont fam!
E sa lalit la li ti kont patriarsi. Fam ladan ti konn sa. Ti konsyan de sa.
Patriarsi, samem ki lakoz dominasyon fam.
Me, ki li ete sa patriarsi la? Premye li enn reyn. Dezyem par "zom macho". Li existe kelke 5,000 banane lor bul later -- lor enn listwar limanite 100,000 banane. Li mark lepok kan zom pwisan kit so leritaz, so stok dibyen, mem so "stati sosyal", a so garson. Mem si zanfan sorti dan vant fam, papa-la definir stati "so" zanfan.
E tultan patriarsi inplik yerarsi. E yerarsi presipoz inegalite.
Alor, muvman fam pe lager, pa kont zom, non. Muvman fam pe lager kont sa yerarsi spesifik ki apel "patriarsi", ki anfet dominn tu fam, tu zanfan, e laplipar zom. E sa yerarsi-la li ankastre dan manyer sosyete organize. E se sa ki muvman fam viz pu sanze.
Dan travay, par exanp, nu truv sa yerarsi patriarkal. Ena enn Bord (pu lizinn, tablisman, lotel), lerla gayn CEO, lerla manejmennt, apre supervisor, travayer avek iskil, travayer ordiner, lerla fam ki fer dite. E li sa yerarsi puvwar ki permet arselman sexyel dan travay. Sa inegalite-la.
E si nu travay dan sekter piblik, li parey. Dan lafors polisyer, par exanp, u gayn enn yerarsi patriarkal depi so komiser lao ziska sinp gard anba piramid. Sa yerarsi-la perpetye vyolans, kont ti-gard, e kont deteni, osi. Enn vyolans patriarkal.
E dan lafami, u gayn enn sef klan ase aze lao, so bann ti-frer ek so bann garson anba li, lerla ki sakenn so fam, zanfan. Sa inegalite-la ki prodir vyolans domestik kont fam.
Alor muvman fam, ki li pe rode? Eski li ule fam vinn sef lantrepriz? fam vinn sef lapolis? fam vinn sef defami? Non! Zame muvman fam pa finn revandik sa.
Nu ule liberasyon. Nu ule egalite.
E, nu finn fer serten progre minim. Lalwa maryaz-divors inn amande. Kot ti mark "mari", asterla mark "konzwen". Me, filozofi patriarkal dan sa lalwa-la inn res intak. Leta donn fam kontrasepsyon, me Leta purswiv fam pu lavortman. Vyolans domestik nepli konsidere kuma "lavi prive", me tuzur ena bate. Inses finn kriminalize pu premye fwa, me li kontiyne. Ledikasyon inn gratis pu garson-tifi. Fam inn rant dan buku domenn travay. Me, sosyete patriarkal tuzur la.
E, fas a sa progre-la, dan dernye 10-15 an finn ena enn serten rekiperasyon lalit pu emansipasyon fam. Patriarsi inn re-ranforsi limem dan enn fason surnwa.
Enn nuvo "mo" finn rantre dan deba lor stratezi pu emansipasyon fam. Stratezi "Jennder". Ki ete sa "jennder-jennder"? Li stratezi pu fam rod pozisyon puvwar alinteryer yerarsi patriarkal. "Ala-sa-mem zot pe rode, pran enn promosyon!" Natirelman li pa enn lof a tu fam.
Muvman fam ule emansipasyon fam, li pa interese truv enn-de fam grenp lesel alinteryer patriarsi.
E sa, li afekte demand ki muvman fam met divan.
Par exanp, pu vyol. Kan enn fam vyole, tu dimunn kone, kan li al istasyon, li ondire enn dezyem vyol. Alor, ki demand bizin fer? Ena organizasyon ki , san reflesi, revandik enn fam gard dan sak stasyon 24 lor 24. Me, sa li riske ranforsi yerarsi patriarkal. Anfet bon demand se pu revandik enn "Yunit, dan kazyelti sak lopital pu fam ki sibir agresyon sexyel", enn Rape Crisis Unit, apel li.
Efektivman, fam nepli bizin al istasyon anpromye apre enn vyol. Li al Lopital. E li donn so deklarasyon lopital-mem.
Alor, nu demand determine par lefet ki nu lennmi li "patriarsi".
Nu alye osi determine kumsa. Si muvman fam tom dan pyez rod enn-de fam grenp lesel, so alye pu petet bann regrupman kominal. Zot rod "reprezantasyon proporsyonel" dan inegalite. Akoz muvman fam pe rod egalite, so alye natirel se organizasyon klas travayer.
Tusala pu dir muvman fam li pa la pu fer enn-de fam avanse. Nonpli pu anvenim lager-de-sex, an Angle dir sex-war. Sex war li la. Me, rol muvman fam se pu lite pu liberasyon tu fam, e pu liberasyon sosyete an antye, depi zug sa yerarsi dominer ki apel patriarsi, ki permet zom macho fer dominer avek inpinite.