Galleries more

Videos more

Dictionary more

Komanter LALIT: Bidze 2008-9

06.06.2008


Nuvo Bidze Rama Sithanen vinn konfirm tandans Guvernman Lalyans Sosyal pu bayant Moris a sekter prive an zeneral, e kontiyn uver Moris dan enn fason danzere a tu problem sistem kapitalist internasyonal. Sa li grav, sirtu dan enn lepok peniri prodwi alimanter, kriz pri petrol, ek resesyon lor lorizon Leta Zini ek Lerop. Enn Minis Finans ti bizin pli prevwayan.

Minis Sithanen byen fyer ki li finn lev buku larzan anplis sa lane. Me, kot li finn gayn sa kas la? De-tyer ladan li direk depi enn tax ki travayer ek dimunn mizer pey enn pli ot pursantaz zot reveni ki dimunn ris peye, setadir depi sa tax regresiv apel VAT. Enn lot gro som sorti depi so reveni tax depi konpayni prive Lotel, Labank ek lezot ki finn fer profi exzazere lane dernyer, profi lor ledo travayer ek lor ledo travayer antan ki kliyan labank. Li finn osi fer kas depi "windfall gains" atraver tax lor tranzaksyon kan bayant later ek bayant mem nasyonalite Morisyen ar bann manb jet-set.

Alor, li pa etonan ki travayer (setadir tu dimunn ki travay pu viv, plis ki trwa-kar dimunn Moris) santi zot byen angwase kan Guvernman pe pretann ki li pe "sanz lavi dimunn" pu meyer. Travayer pe vinn pli mizer, amezir Sithanen pe dir li pe kas enn gran pake kuma Minis Finans. Travayer kone kan li pe viv san sekirite kimanyer li pu fer lede but zwenn.

E sa "krwasans" ki Sithanen pe koze, li pa pe ena lefe benefik lor lavi travayer. E kan M. Sithanen dir ki krwasans "robust", anfet nu tu kone li baze buku lor turism, enn lindistri ki pa ditu "robust". Nu tu kone ki resesyon pe kumans morde dan Lamerik, e pu infliyans kapitalism mondyal.

Kan 40,000 dimunn perdi zot plas dan lindistri sikriyer, lefet ki Guvernman pa "kontabiliz" zot dan sif somaz akoz zot finn resevwar konpansasyon, pa vedir ki pena mwens plas travay zordi ki ti enan avan. Kan sif maske somaz, li fer dimunn pli ankoler. Kifer dan dernye 2-3 banane tu sa bann zenn pe rod parti, al Lairland, Ostrali, Lafrans?

M. Sithanen osi byen fyer ki li pe depans gran lez so bidze sanki li met larzan a dispozisyon so bann Minister, kot ena kontrol demokratik minimal. Li pe alwe enn milyar rupi pu Airport (kas pu al direk ar konpayni prive) e pa dan Minister Infrastriktir ki pu pran travayer.

Minis Finans so enn milyar su so slogan "Maurice Iles Durables" (ki ti devet omwen an pliriyel, kuma nu finn ekrir li) pa pu al dan Minister Lanvironnman ubyen Utilities, me gran larzan ladan pu anfet al dan PPP (Partersip Prive-Piblik) pu lenerzi. Buku sa larzan pu al ar patron tablisman. Mem enn proze eolyenn CEB finn kareman resurse kuma enn PPP!

Mem zafer pu Sithanen so enn milyar pu "sekirite alimanter". Laplipar sa kas la pa pu rant dan Minister Lagrikiltir, me pu al dan enn Konpayni Prive pu zer enn biznes pu prodwir manze dan Madagascar ek Mozanbik. Ondire Sithanen paret pa realize ki, kan ena peniri manze, u pa kapav fye lor plantasyon ek lelvaz ayer, ki li dan larezyon ubyen non. Lor la, li prizonye sa stratezi tablisman otur so kat "clusters" ki pu reyne dan Moris, avek Guvernman kuma so sef sirdar.

E, kan nu pe koz sekirite alimanter, nu remarke ki pena okenn provizyon dan Bidze 2008-09 pu sibvansyonn diri ek lafarinn. Difisil mazinn STC fer fas ogmantasyon pri diri-lafarinn ek pri petrol anmemtan. Guvernman, antretan, finn lav so lame de sa sibsid la.

Kanta Minis Sithanen so reklam pu Bill Gates so prodwi Microsoft, nu pa truv sa apropriye ditu dan enn diskur Bidze. Partu dan lemond dimunn pe sey evit vinn prizonye firm prive pu ICT.

Dan LALIT, nu truv ridikil sa fiksyon ki povrete li existe dan 229 "pos". Povrete li rezilta direk enn nivo byen ba pu lapey, ek enn mankman dan plas travay. Lamizer li "across the board" dan sosyete. Samem problem. Saler debaz Zonn Frans, kot 50,000 dimunn travay li Rs 3,027 par mwa, pu long lertan travay. Sa 20,000 anplwayed mezon tus enn saler similer. Laburer tus parey, sirtu kan zot finn vinn travayer zurnalye. Dimunn ki travay dan konpayni sekirite ek gardyenaz, enn lot 20,000, tus enn saler similer. Helpers dan labutik, supermarket, etc gayn Rs 4,000 saler par mwa. Dan nuvo Integrated Resorts Schemes, nu pe zwenn dimunn ki pe kumans travay laba dan servis domestik. Zot pe tus Rs 5,000 par mwa, e zot bizin pey zot prop transpor pu ale-vini depi travay, parey kuma travayer sekirite ek "cleaners".

Anplis, travayer pe fer fas a enn ogmantasyon kud lavi ki finn ariv 8.8% lafen Me, e kapav pu ariv 10% lafen Zen. Konpansasyon saler pu travayer pli mal-peye ti baze lor sif Biro Statistik (CSO) de 8.1%.

Alain Ah-Vee
Pu LALIT
6 Zen 2008