Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Ragini Kistnasamy lor "Liberasyon Fam ek enn analiz bann demand bankal"

12.02.2008

Zordi nu ena plezir pibliye diskur Ragini Kistnasamy lor kestyon liberasyon fam. Li finn get lalit fam kuma enn lalit politik, e finn expoz bann revandikasyon ek demand ki bankal. Ala so papye lor lekel li finn baz so diskur:

Mo papye pu swiv striktir swivan:
- Mo pu get realite zordi
- Mo pu get ki bann demand/revandikasyon dan sa kontex la ki bankal, ki demand ki bon, setadir demand tranzisyonel (ki mo pu explike)
- Mo pu terminn avek linportans politik enn lalit pu liberasyon fam

REALITE ZORDI: KRIZ SISTEMIK AKTYEL PE VINN EXPOZ REALITE KI FAM PE VIV
Mo pu get dimansyon partikilye lalit pu liberasyon fam pandan enn kriz sistemik kuma nu pe traverse zordi, kot kann ek textil pe kolaps, e kot anplwa pe vinn preker e pe disparet, kot sosyete pe sakuye net. Li inportan pu get sa parski nu ena enn responsabalite politik pu liye lalit pu liberasyon fam avek lalit pu ranvers sistem kapitalist - sinon enn lalit fam bankal kapav plito stabiliz patriarsi, e mo pu explike kifer.

Alor, kestyon se "Kimanyer devlop bann demand dan sosyete ki an kriz zordi pu ki nu al ver enn tranzisyon ver ranversman sa sistem ekonomik ki amenn inegalite e ki perpetye opresyon fam".


Nu pu briyevman get sityasyon fam dan sa kriz sistemik la:
* Kote ekonomik, setadir fam kuma travayer. Bann dernye sif lanplwa montre ki somaz pe afekte fam buku plis.

Dernye sif somaz pu lane 2007:
Lanplwa e somaz:
Zom 354,000 -338,000 travay e 16,000 somer (4.7 pursan somer)
Fam 198,000 - 169,000 travay e 28,500 somer (14.4 pursan somer). 3 fwa plis somer fam. 2 lor 3 fam somer (18,400) vev, divorse ubyen separe, setadir sef de fami

* Fam antan ki dimunn ki ena responsabilite fam pu okip lafami. Nu pe truv enn ogmantasyon krim intrafamilyal. Sa bann krim atros enn indikasyon profonder kriz dan institisyon lafami. Lafami enn institisyon ki pena lemwayen fer fas enn tel kriz, me sosyete donn fam responsabilite fer sa "lafami" la sarye fardo kriz. Kan ena apovrisman bann fwaye avek lapey ba, somaz amenn problem ladrog, kriminalite, vyolans domestik, vyol, lezot vyolans kont fam. Tu sa zot bann indikater sa kriz la. Avek privatizasyon, fardo fam anterm luvraz lakaz dan lafami pe ogmante. Sa travay ki fam ena responsabilite fer - pu sweyn e reprodwir lafors travay sak zur - pe vinn pli difisil. Kimanyer tir rasyon kan pri pe ogmante tulezur? Kimanyer rul lakwizin, nuri lafami, okip lekol zanfan? Si lopital privatize, sa ogmant travay fam deswit. Kan lozman vinn ankor plis difisil, sa afekte fam direkteman.

* Reponsabilite sosyal ki fam ena pu reprodwir limanite. Akoz fam tusel ena kapasite fizyolozik pu gayn zanfan, li enn travay fam ki buku fam pa kapav evite. Avek kriz sistemik, nu kapav atann ki groses non-dezire pu ogmante, nu kapav atann ki lavortman pu pli an demand, e lapolis pu pli galup deryer fam ki fer lavortman. Groses e lakusman li zordi "travay" pli danzere dan lemond. Nu ankor pe lite pu ki ena enn sistem swen konvenab kan fam ansent, kan fam gayn zanfan. Privatizasyon sistem lasante, pu anpir servis akusman.


DEMAND BANKAL V. DEMAND TRANZISYONEL
Kan dan LALIT, nu pe mazine, "Abe ki stratezi pu fer fas sa bann nuvo difikilte ki kriz sistemik pe amene pu fam?", nu truve ki ena serten demand ki kareman bankal, e serten ki ranforsi lalit pu sosyalism dan enn fason extra-ordiner. Kimanyer konn ladiferans? Mo donn enn-de lexanp:

* Stratezi jennder (ki viz pu fer fam monte dan yerarsi ziska dan pozisyon puvwar) v/s stratezi pu egalite. Fas a sa realite zordi, nu pe truv serten revandikasyon ki sanse pu amelyor kondisyon fam, me ki anfet pe kolmat sosyete inegal ki responsab dominasyon e opresyon fam. Kan nu nepli tann koz "emansipasyon", nepli tann koz "egalite", nu kone ena kiksoz lus dan stratezi. Kan nu tann koz jennder antan ki stratezi, nu bizin port atansyon, parski li kumansman enn fos stratezi. Stratezi "jennder" li enn politik pu permet enn-de fam monte dan sosyete. Lamas fam dan Moris, dan Lemond, nu pa interese pu ki ena enn-de fam monte dan yerarsi existan, pu ki gayn enn-de fam parmi sa 2-3 sef ki pran desizyon lor nu latet. Nu ule egalite, nu pa'le enn-de fam ki monte dan enn seri ran inegal ki res friz anplas. Nu ule enn sosyete kot nepli ena yerarsi, kot puvwar li dan lame lamas dimunn fam e zom ki travay, kot nu tu ansam pu kapav pran desizyon dan sosyete, dan fwaye, dan travay.

Zis avan eleksyon, ti ena enn demand byen tapaze pu gayn 30% fam dan Lasanble Nasyonal. U kapav ena fam dan enn parti politik, fam kandida, me ki serti si parti dan lekel zot ete pena enn program anfaver liberasyon fam? Ki serti si fam ki dan sa bann parti burzwa zot rol limite defann program ki yerarsi zom dan parti inn deside e kot pena-em plas pu bann demand ki konsern lavi fam? Berenger ti mem propoz ena Best Loser pu fam, zis pu montre kimanyer li kone ki sa bann parti la kapav rekiper fam.

* Stratezi dimann mikrokredi v. stratezi exziz kreasyon masif travay. Fas a problem somaz ki pe afekte fam plis, guvernman MSM-MMM e guverman Travayis ek so Lalyans Sosyal an plas zordi pe propoz mikrokredi. Enn de fam antreprener pa pu rezud problem lanplwa. Forse li pu amenn fayit, andetman fam ubyen explwatasyon fam ki travay pu enn lot fam entreprener. Purtan Minis Drwa Fam ki pe propoz mikrokredi a fam. Li kone li pa marse. Me li politik so guvernman, li program politik bann parti o-puvwar. Dan LALIT nu pe dir bizen enn politik ekonomik alternativ ki pu fer devlopman lagrikiltir ek lapes lor enn gan lesel. Olye ferm mulen, konverti a lizinn pu prezerv fri e legim. Olye plant IRS (Integrated Resorts Scheme), plant manze. Olye devlop gran lotel, devlop lapes avek gro bato. Sa pu kapav kree lanplwa masif pu fam ki finn perdi travay dan zonn frans akoz lizinn inn ferme, akoz tablisman inn donn fam laburer VRS (Voluntary Retirement Scheme). Li sel sorti dan kriz ekonomik.

Samem nu dir li enn demand tranzisyonel, kot nu pe adres problem lanplwa/somaz zordi e an mem tan viz pu ranforsi nu pozisyon dan lalit pu enn sosyete egal


LALIT POLITIK PU LIBERASYON FAM
Les mwa fer enn kontras, pu montre lefe 2 diferan demand fas-a somaz: Mikrokredi, si fer sa u revandikasyon, li tir fam travayer depi sekter formel pu nu rant dan sekter informel. Sa li azir dan faver patron, dan lesans ki fam res la, kaze dan sekter informel, kuma enn rezervwar travayer si zame patron bizin zot. Nu apel sa "larme rezerv" pu patron. Par kont, demand pu kreasyon lanplwa masif, so lefe se li ramenn fam dan sekter prodiksyon formel. Kan somaz fam diminye dan sa 2yem ka la, li enn presyon pu ogmant lapey. Li ranvers tandans pu lapey bese, akot patron dir ena "100 kuma u pe tap laport lizinn". Anmemtan, fam, kan li dan lafors travay, sa donn li lendepandans ekonomik pu dres kont patriarsi dan lafami, e li osi e sirtu ranforsi klas travayer - sel klas ki tuzur ena kapasite pu ranvers sa sistem ekonomik ki responsab inegalite.

Zordi bann demand pu enn Welfare State plis avanse, pu pli bon lekol, pli bon lopital gratis e aksesib, pli bon sistem pansyon, bon lozman pu tu fwaye, li bann demand neseser. Li neseser parski li anmemtan reprezant enn gen ideolozik, anmemtan li amelyor kalite lavi, me selman, par limem li pa rezud kestyon inegalite, li pa rezud problem santral, setadir lekzistans diferan klas sosyal, problem kisannla kontrol larises, kisannla kontrol puvwar desizyon, kontrol lor later, lor lamer. E zordi sindika ek travayer sosyal pe amenn enn batay aryergard - kont demantelman Welfare State. Sa osi, li neseser. Me, fode nu poz lakestyon: Abe kifer sa drwa la pe ale? Kisannla ki kontrol sa servis la, si pe menas re-pran li? Pa pu nu sa? Pa ti devet pu nu? Bizin kont-atake lor la.

Alor samem nu dir bizen vini ek bann demand ki reponn a bann preokipasyon fam zordi me ki anmemtan pe prepar enn transformasyon dan puvwar politik pu kapav pran bann desizyon ekonomik ek sosyal ki dan lintere tu dimunn.

Se kumsa ki dan Parti LALIT nu get liberasyon fam. Nu zwenn dan striktir kuma Komisyon Fam, brans fam lizur, e nu ena lyen avek muvman fam, e tusala reprezant enn fason pu artikil bann demand ki pran kont bann problem zordi avek sa lalit pu enn sosyete egal, kot nepli pu ena explwatasyon dan travay, nepli pu ena dominasyon dan lafami, e kot sosyete tret tu so sitwayen parey. Kot travay pu vinn enn aktivite kreasyon e transformasyon - pu anrisi sosyete an antye e pu avansman tu mamb dan sosyete e pu ki swen dan fwaye e dan sosyete an zeneral li form parti lavi kotidyen e li enn plezir.



RBK
22-01-2007
Kongre LALIT Fev 2008