Galleries more

Videos more

Audio more

Dictionary more

Diskur Cindy Clelie dan Kongre LALIT - Rol Langaz Maternel dan Ledikasyon: Sanzman Kle Neseser

11.02.2008

Zordi nu pe pibliye diskur Cindy Clelie lor langaz maternel dan kontex sistem ledikasyon. Li pe liye sa kestyon la avek 2-3 demand santral LALIT.

Rezon pu lekel LALIT finn swazir pu ena enn diskur pandan KONGRE INTERNASYONAL 2008 lor rol langaz dan ledikasyon se parski ledikasyon enn size ki byen inportan pu buku dimunn. Nu tu anvi ena enn ot nivo ledikasyon - ki paran pa ti pu anvi ki so zanfan ena enn World Class Quality Education, kuma Minis Gokhool apel li? Ena buku fakter ki kontribye pu ena enn ledikasyon ot nivo. Enn bann fakter kle se, ki politik langaz ki adopte dan sistem ledikasyon? Ek etan done ki diferan kuran politik truv ledikasyon dan diferan fason, li vinn esansyel pu nu kestyonn zot pozisyon ek kritik bann politik ledikasyon ki fer ditor zanfan.

LALIT panse ki ledikasyon li enn mwayen inportan pu devlop potansyel intelektyel ek kreatif zanfan, ki enn zanfan li sorti dan enn fami pov ubyen ris. Sistem ledikasyon kapav kontribye pu sak zanfan san distinksyon devlop so kapasite reflesi, so kapasite konpran lemond ek so kapasite partisip dan kree enn nuvo lemond. Me nu bizin gard an tet ki se pa atraver sistem ledikasyon tusel ki pu kapav transform sosyete. Sa li parski sistem ledikasyon li form parti dan laparey ki tini sa sistem explwatasyon la anplas.

Kan nu analiz sistem ledikasyon ki anplas dan Repiblik Moris, setadir lil Moris, Rodrig, Agalega, li kler ki li pe anfet fer ditor tu zanfan. Enn bann problem fondamental dan sistem aktyel li politik langaz aktyel. Langaz ki servi dan lekol, li enn laspe santral kan pe koz sistem ledikasyon parski se atraver langaz ki akizisyon nuvo konesans fer, se atraver langaz ki zanfan kapav partisip e epannwir dan klas kan li pe aprann, e plis ki sa, se atraver langaz ki zanfan konpran lemond.

Tu zanfan ki rant dan lekol piblik (ek zordi ledikasyon obligatwar ziska laz 16an) sipoze partisip aktivman dan bann klas kot pe montre an Franse ek an Angle, 2 langaz ki napa langaz maternel 98% zanfan Moris. Politik langaz aktyel li inplik servi medyom Angle ubyen Franse, ubyen tulde, sertennman depi primer, ek mem byen suvan depi pre-primer.

Anfet sa move politik langaz onivo ledikasyon li napa pran an konsiderasyon tu bann obzervasyon ki bann lingwis kuma Jim Cummins (2000), Skutnabb Kangass (2000) finn prezante, ki demontre ki kan pa servi langaz maternel dan ledikayson, li ena bann rezilta negatif. Zordi Moris napa pe servi langaz maternel dan lanseynnman. E sa pe ena bann konsekans byen grav lor devlopman kognitif zanfan. Dimunn pa realize me li pe riske pati epannwisman intelektyel tu zanfan.

Langaz, setadir nu kapasite lingwistik, li nu kapasite biolozik pu konpran lemond otur de nu. Sa fason truv langaz montre nu ki li enn zafer kle pu ledikasyon. Zordi nu truve ki lanseynman pe fer dan enn ubyen de langaz ki zanfan pa koze, pa konpran, pe manye natirelman. Sa kalite sityasyon ki bann lingwis kuma Skutnabb-Kangas finn dekrir kuma "sibmersyon", setadir zanfan pe sibmerze dan enn langaz ki pa pu li, e li pe nwaye. Alor bann nuvo lide ki zot pe sipoze konpran, zot pe anfet gayn buku difikilte pu konpran akoz pa'nn donn zot lokazyon pu aprann nuvo konsep dan zot prop langaz (langaz natirel pu zot) avan, lerla li ase fasil transfer sa bann skils ki zot deza ena dan zot prop langaz (ki zot deza kone) an enn dezyem ubyen trwazyem langaz apre.

Dan sa sans la bann lotorite ki responsab lanseynman, savedir Minis, sef dan minister, inspekter, rekter, profeser ena enn gran par reponsabilite dan fer ditor mantal a bann zanfan.

Kan rezet langaz maternel enn zanfan ek fer profeser dimann li gard so langaz maternel andeor lekol, sa osi, anplis de blok so devlopman kognitif, kree enn santiman rezeksyon pu zanfan la. Sa asontur fer li perdi konfyans dan limem. Sa, asontur fer li nepli anvi partisip dan klas. Dan ka extrem li kapav fer enn zanfan perdi kuraz pu dimann permisyon pu al twalet.

Enn lot lefe pli politik ek sosyal ki ena kan reprim langaz maternel, seki zanfan pa pe kapav devlop zot kapasite refleksyon, kot olye nu gayn bann zanfan ki kapav reflesi pu konpran lemond otur de zot, pu rod solisyon pu sanz lemond ek azir pu sanz li.

Dan lalit revolisyoner, pu li vinn posib pu reziste challenj ezemoni ideolozi dominan, pu kapav ranvers sistem kapitalis, pu ki nu kapav kontribye dan enn program an komin pu met a zur enn stratezi ek travay ver enn sosyete pli zis ek ekitab, nu bizin ena enn gran nomb dimunn dan klas travayer ki ena enn konsyans politik avanse. Ek pu akerir enn konsyans politik avanse, nu pu bizin kapav manye o-mwin enn langaz byen, nu langaz maternel, preferableman oral ek osi ekri. Par ayer, nu finn truve apre buku letid ek diskisyon ek bann kamarad lingwis ki pu enn individi reysi manye enn dezyem ubyen trwazyem langaz a enn byen ot nivo, li pu bizin metriz so prop langaz maternel avan - savedir langaz ki li koze tulezur, langaz dan lekel li reflesi.

Me ki nu truve dan Moris ? Sak guvernman ki finn vinn opuvwar finn reprim langaz maternel savedir langaz Kreol-Morisyen ek Bhojpuri-Morisyen. Sa kalite politik ki reprim langaz maternel 98 % dimunn Moris, li pe fer dan enn fason konsyan. L'UNESCO-mem dir ki bizin servi langaz maternel dan ledikasyon. Me guvernman apre guvernman finn kontinye inpoz enn politik langaz ki date depi lepok kolonyal. Zordi si langaz Kreol pa rekonet kuma langaz ofisyel Repiblik Moris se parski pandan lontan langaz Kreol ek Bhojpuri pa finn konsidere kuma langaz ditu, ubyen finn konsider li kuma enn langaz telman inferyer par rapor a langaz Angle ek Franse, ki pa kapav servi zot dan domenn formel.

Sa problem la li vinn pli konplex kan dan sa mem lekol, anplis ki profeser pe servi enn langaz instriksyon etranze, napena enn pedagozi ki apropriye, ni pena materyo edikatif adekwa. Tusala ansam zot azut dan rann lanseynman ankor pli difisil; mo kone parski mo enn profeser.



KONPETISYON DAN LEDIKAYSON

Enn lot laspe grav sistem ledikasyon ki montre ki politik ledikasyon dan Moris li enn esek, seki li ena enn pedagozi ki byen konservater dan lesans ki li met laksan lor konpetisyon. Konpetisyon servi pu gayn enn elit. Sa elit li pu asir reprodiksyon enn sosyete de klas, enn sosyete kot ena inegalite ek linzistis. Sistem ledikasyon zordi pa pe donn lamazorite zanfan sa zuti neseser dan lavi zordi, setadir konn lir ek ekrir byen. San literesi li difisil pu kapav fer fas a enn lemond ki pe dimann plis travayer ki konn lir afin ki zot ena posibilite pu manye diferan kalite teknolozi dan diferan sekter travay.

Malgre ki pandan buku lane, pozisyon LALIT lor literesi ek langaz maternel dan ledikayson finn marzinalize ek parfwa kareman reprime, nu finn persiste. Nu finn ena enn travay kontini ek permanan. Pu ranforsi sa prosesis pu challenj stati quo lor kestyon ledikasyon, nu finn travay avek lezot lasosyasyon kuma Ledikasyon Pu Travayer, Playgroup, Muvman Liberasyon Fam ek diferan lingwis inpe partu dan lemond ki milit pu rekonesans langaz maternel. Nu finn osi dan enn fason permanan kontinye met diferan guvernman an gard lor ditor mantal ki zot pe fer zanfan dan Repiblik Moris par reprim langaz natirel. Me zot tu finn persiste ek inn kontinye dan sa mem simin la, malgre ki zordi ena plis dimunn ki rekonet linportans servi langaz maternel dan ledikasyon formel.

A enn sertin moman li vre ki finn ena sertin Minis Ledikasyon kuma Minis Pillay ek Obeegadoo ki finn sey amenn sertin reform pu redres sa sityasyon represyon la. Me bizin dir ki zot pa finn ena ase volonte politik pu al ver enn veritab remiz an kestyon sistem ledikasyon an antye. Reform Obegadoo ti sey diminye konpetisyon dan lekol e sey kumans aksepte seki LALIT depi lontan pe dir - bizin aret sistem konpetitif ki CPE reprezante e bizin kumans servi langaz maternel kuma medyom lanseynnman. Me so Plan pa finn marse parski li pa finn mobiliz etidyan, profeser ek paran deryer so proze edikatif. Ek zordi Minis Gokhool pe vinn servi sa febles dan stratezi politik Obeegadoo pu li inpoz so sistem A-PLIS ki pe plis al aksantye konpetisyon onivo CPE par kree enn kalite kolez ki zis pu enn elit ek li usi pe kontinye innyor sekel kognitif ek sikolozik ki afekte dimunn ki pa aprann dan so langaz maternel.

Me kestyon ki poze, se kifer nu pe kontinye servi enn langaz ki inapropriye dan sistem ledikasyon, malgre so bann konsekans katastrofik kuma bann resers pe demontre? Dan laplipar pei ki finn sibir kolonizasyon mem sema resorti; bann elit ki finn resi dan sistem la atraver sa medyom langaz etranze, refiz pu aksepte ki sa mem sistem la li fer laplipar zanfan eswe ek li pe anpes zot devlop zot potansyel. Ek sistem kolonyal limem finn donn laplipar dimunn linpresyon ki pu reysi dan sistem ledikasyon bizin aprann dan enn langaz ki rekoni onivo internasyonal (pu laplipar zot kwar li bizin dan langaz Angle). Zot ti kapav omwin dir ki li ti pu bon si sak zanfan ti aprann buku diferan langaz. Me non, zot prefer kontinye mintenir zot pozisyon pu kontinye dominasyon kiltirel lor enn lepep.

Kan nu byen gete, stratezi politik ki pu kapav marse se pu devlop ek met divan bann demand politik, ki ena sa posibilite pu amenn enn sertin dinamik ver challenj sistem anplas, ek pu fer sa pu bizin kumans kot nu ete zordi.

Demand 1: Introdir langaz maternel kuma mediom dan lanseynnman pu tu size kuma syans, matematik, zeografi, listwar, EVS, etc.

Demand 2: Introdir enn pedagozi apropriye pu ki tu zanfan kapav lir ek ekrir ek reflesi a enn ot nivo. Sa pedagozi pu bizin baze lor itilizasyon zwe, lar ek bann lezot zafer ki interes sak zanfan uswa sak zenn pu fer li anvi akerir bann konesans, fer li devlop so kapasite kognitif, permet li gayn zuti neseser pu konpran lemond ek usi pu reflesi.

Demand 3: Bizin enn sistem admisyon dan segonder ek tersyer ki inklir enn dinamik ki viz pu eliminn konpetisyon feros ki fer buku ditor zanfan. Propozisyon LALIT lor so inplemantasyon li dan nu program lor ledikasyon ki inn pibliye an Oktob 2006, ek u kapav gayn enn kopi program la lor websayt www.lalitmauritius.org. An gran liyn, li enn sistem kota par lekol primer pu gayn admisyon dan kolez segonder, ek kota par kolez pu gayn laburs pu tersyer.


Ek li osi inportan ki tu militan konpran ki enn veritab egalite dan ledikayson, pa pu vini san ki aboli inegalite de klas, ek ki nu pa kapav separ sa de lalit la. Alor, kan dimunn galup deryer MMM ubyen mobilize dan platform ki finn met dibut pu konteste nivo sibsid lor fiz lekzame SC-HSC, sanki platform fer li kler ki zot anmemtan kont konpetisyon - e dan ledikasyon e dan sosyete an zeneral - li napa enn demand ki pu amenn enn sanzman de fon dan sosyete. Parski napa bliye ki Gokhool ek mem MMM zot anfaver konpetisyon dan sosyete ek se sa ki permet sa konpetisyon orib dan ledikasyon. Alor li vinn inportan pu liye demand pu sanzman dan sistem ledikasyon avek demand pu egalite dan sosyete. Enn sanzman profon dan lekonomi ki pu akseler sanzman dan ledikasyon.


Cindy Clelie
pu LALIT
26 Zanvye 2008


Bizin osi sulinye ki bann lingwis kuma Carol Benson: 2004 'Background paper prepared for the Education For All, Global Monitoring Report 2005, The Quality Imperative, The importance of mother tongue-based schooling for educational quality'; Jim Cummins: 2000 'Bilingual Children's Mother Tongue: Why is it important for Education?' finn montre ki ena plis lavantaz pedagozik kan instriksyon fer dan langaz maternel.