Galleries more

Videos more

Dictionary more

Tur Dorizon Politik 15 Ziyet 2007

16.07.2007

Enn-de lekter finn fer reket pu gayn enn tur dorizon politik okazyonel depi LALIT lor nu sayt. Alor zordi nu pe sey fer enn premye.

Pur lemoman, obzervater politik ki paret pe swiv e komant politik Moris pli byen, li evidaman bann kartunist. Ki li kartunist Le Defi, ki li Abdul Calla (L'Express) ki li Deven T., zot tu reysi gard antet laktyalite briyan anmemtan ki tandans istorik alonterm. Lefet ki kartunist a-pwen kumsa, li sirman reflet gravite kriz ki nu pe traverse, e lefet ki satir pli apropriye parfwa pu sern sa gravite la; lerla nu riye, sinon nu ti pu kapav riske plore. .



KOTE LEKONOMI.

1. PRI.

Se dernye tan, li ogmantasyon pri ki finn pli afekte dimunn. Pu lamwatye fami Moris ek Rodrig, pena buku depans tro "elastik" dan zot panye menazer, setadir ena depans ki pa kapav sanz grander kuma lastik. Kan fini pey papye dilo ek lalimyer, fini aste gaz, fini tir repeyman lakaz (ubyen lokasyon mansyel), met larzan de-kote pu transpor, kaye lekol, ek enn-de lezot zafer esansyel, enn gran proporsyon depans al lor manze. E zordi, li depans manze ki pe oblize retresi. Alor kriz ekonomik pe rant dan lexperyans kotidyen buku dimunn Moris. Pri manze pe ogmante buku, ek suvan. Dile, dilwil, grensek, tu pe ogmante. Ena inportater pe mem koz riptir dan zot aprovizyonnman, akoz, par exanp, lasesres dan Lostrali. Anplis problem klimatik, ek sanzman klima mem, zordi pe servi bann prodwi alimanter (sirtu bann gren) pu nuri zanimo pu lavyann plis ki avan, e pu brile kuma bio-karbiran, osi. Alor, tandans pri monte li deza la. Si azut ogmantasyon fret, ek depresyasyon rupi (25% dan 2 an), li enn veritab kriz. E li vinn anmemtan ki Guvernman finn aret so sibsid lor diri ek lafarinn. .

Dan kad ogmantasyon pri, Guvernman pe promet pu vinn avek so Competition Bill, pu sey kas bann kartel ki azut ankor plis dan sa ogmantasyon pri. .

Anfet, sa problem ogmantasyon pri ek menas kasir dan aprovizonnman, fer kanpayn Lalit pu enn lekonomi alternativ gayn enn nuvo lirzans. Kriz sistemik pe kumans afekte dimunn dan enn fason irzan. .

Dan kad sa kanpayn Lalit la, si lekter ki res Moris anvi get nu fim lor enn lagrikiltir alternativ, kontakte nu lor lalitmail@intnet.mu ubyen telefonn nu lor 208 2132. .

2. LAGER MSPA-GUVERNMAN.

Konfli ant patron disik (dan Mauritius Sugar Producers' Association) ek Guvernman pe kontinye agrave. Ansam zot finn tom dakor pu prolonz ziska mwa Ut zot eseans pu gayn lakorite lor enn seri zafer dan zot "proze reform". Zot finn kraz zot 2 komite konzwen ki zot ti fek met dibut, e ranplas li par enn nuvo komite prezide par Vis Premye Minis Beebeejaun. Sa nuvo komite-la sipoze get 3 litiz prinsipal ant guvernman ek patrona: lenerzi (komye CEB pu depann lor tablisman), seki zot apel "equity participation", ek lor lefame 2,000 arpan ki patron pe refiz sed a Guvernman. Premye reynion sa nuvo su-komite la ti fware. Patrona ti ankoler ar Guvernman, akoz Guvernman finn re-sulev kestyon partaz disik ant planter ek mulen. Patron pe sey gayn artizan ar zot, par pleyne ki li pe bizin pey 400 travayer san ki zot travay, akoz trwa mulen Mon Trezor, Risano ek St. Felix dan enn espes pirgatwar, kot zot pe ni pe rule, ni ferme. .

Sa lager la reprezant enn pwen santral dan kriz sistemik ki Moris pe traverse. Li reprezant difikilte ki patron disik pe gayne pu gard so lalyans ar ti-planter. Patron tablisman vinn tultan bizin ti-planter ar li, pu li kontiyne res "opuvwar" ekonomikman. Sa finn pran diferan laranzman politik avek parti o-puvwar, sirtu laplipar ditan ar Parti Travayist, ki ena enn baz parmi planter ek ti-planter. Zordi kan tablisman pe amors so viraz depi lindistri sikriyer ziska lindistri kannyer (inklir prodiksyon lenerzi, etanol, etc) ek biznes fonsye (4 klester otur mulen pe rod kontrol "amenazman teritwar" sakenn enn kar later Moris), li pa fasil pu zot gard ti-planter ar zot. Alor, lager Guvernman-MSPA pe kontinye, e li bon-mem ki Guvernman pa pe kontinye sede divan tablisman kuma li ti pe fer avan. Me, so politik pu sorti dan kriz ekonomik, li byen diferan depi pu Lalit. (Get nu nuvo liv KI STRATEZI? ki fek sorti.) .

3. IRS, AQUATIC INDUSTRIES, RUT KOTYER.
Dusman dusman nu kapav dir ki lamas dimunn Moris pe kumans aprann ki enormite sa bann IRS la ete. Gran gran seksyon nu pei pe sede a bann gran kapitalist, sirtu depi deor. Teren golf pe invahir partu. Nuvo Bil lor Aquatic Industries pe menas pu kup buku akse a laplaz, enn kote, e pu kareman kumans morsle lamer, lot kote. Pu ena enn manifestasyon organize par Kalypso Samdi 28 Ziyet Flik-an-Flak kont sa Bil la. .

Politik guvernman se pu ras sayt kanpman ar dimunn ris Moris, vann li ar dimunn pli ris ankor depi deor. .

Alor, pei la, dapre vizyon patrona, se pu ena lotel turis, IRS, kanpman lor bay ar etranze, marina prive, prekse partu, lor lakot e osi enn bon but alinteryer pei. Pu sa, pa zis Larut Kotyer finn devye kot St. Felix dan Lesid, me zordi pe sey devye li Tru-o-Bis osi. Li inkrwayab sa kalite investisman ki pa pran ankonsiderasyon popilasyon Moris ditu. .

4. SITYASYON FINANSYE LE MAURICIEN ek WEEK-END.
Dan enn lartik dan Lettre de L'Ocean Indien (bizin peye lor internet pu lir li an antye, alor nu pa sir ki li finn dir, apar so bann premye de-trwa fraz), li finn dir ki ena problem finans pu grup Le Mauricien ek Week-End, e zot pe rod nuvo aksyoner. Enn-de semenn plitar La Voix Kreol finn sorti avek enn gran tit paz enn, ki anons enn kriz buku pli gran. Jacques Rivet finn ekrir enn so rar "biye" dan Le Mauricien pu dir li finn avoy enn miz-o-wen a Lettre de L'Ocean Indien, e finn get so bann avoka pu seki li apel bann "kamikaz" La Voix Kreol. .

Dan lot lager ant Le Mauricien ek L'Express (ki ti kumanse lor paz spor otur transfer Thierry Henri depi Arsenal ubyen non), Arianne Cavalot-L'Estrac ti anonse avek buku fyerte, ek enn pikan ladan ki "Le Sentinel est en bonne sante." Le Sentinel (grup finansye L'Express) finn byen expann. Pa zis li finn aste 5-Plus, me li finn uver RADIO ONE, al Madagascar, e pe al ver Losean Indyen. So laliyn editoryal finn vinn parey kuma Le Cerneen lontan, setadir li lagazet patrona, sirtu patron disik. Li ti ena zurnalist ki nu ti apel "lavwa MSPA" ki anfet fek demisyone. Li finn al travay direk-direk pu sekter prive. .

Alor, Le Sentinel pe azir kuma enn konpayni voras tipik lepok globalizasyon, parey kuma grup otur Le Defi, Radio Plus, Hebdo, etc. ki, zot osi, tultan an expansyon miskle.
Sa vedir zordizur, parey kuma lanpir Fox ek Mardoch dan Lamerik ek Langleter, nu pe truv deformasyon grotesk kan nu bizin depann, pu preske tu nu linformasyon ek analiz, lor bann "prodwi komersyal", kuma zot apel zot mem. .
Dan Lalit, nu truv klasik text pu analiz finansman medya li Raymond Williams so "Advertising: The Magic System". .



KOTE POLITIK.

Kan lekonomi an kriz, nu kone ki pu gayn koze lor koalisyon. Alor, danze koalisyon pe reget nu dan nu figir. .

Short-enn pu koalisyon pur lemoman, se pu koz "Reform Elektoral". Pu Reform Elektoral bizin amand konstitisyon, pu amand konstitisyon bizin mazorite trwa-kar dan Parlman, e pu gayn mazorite trwa-kat bizin ena enn laranzman ant Guvernman ek Lopozisyon. Alor, Navin Ramgoolam, avan li al Lasinn, finn anonse ki li pe amenn reform elektoral. Tutswit, Paul Berenger finn dir, li dakor. Mem si ena enn parti, san nom non, ki met baton dan laru, Ramgoolam kapav fye lor MMM pu mars ansam. .

Nu rapel ki ena 5 plas Minis ki Navin Ramgoolam ti swazir pu gard lib, kan li ti form so Guvernman. Anplis, li paret ki ena problem otur Madun Dulloo, kot dimunn etone li pa finn al Lasinn, etan done li Minis Zafer Etranze. Ena problem (omwen dan KI minister li ete) pu Minis Sinatambou. Plis, ena 4-5 Minis ki MMM abitye sible, ondire pe rod fer plas pu so bann ministrab. Zot abitye atak Jeetah, David, Dullul, Valayden, ki enpe kuma "lel gos" parmi Minis. .

Antretan, Berenger finn fer so 10 Kozri Piblik lor "listwar Moris" e li pu fer enn lot lor "bann lil" prosennman. Alor, li finn posizyonn li enpe lao "politik", e mem "dan listwar", kuma enn posib Prezidan Repiblik. Anmemtan, kan MMM nom Ganoo kuma enn opsyon pu Premye Minis, seki li pe dir, se Berenger pa pu poze kuma Premye Minis, alor li posib MMM aksepte "junior partner" dan enn laranzman, inklir dan enn koalisyon. Dayer, Ganoo tro feb pu et enn Premye Ministrab. .

Antretan, "Zenes MMM" finn aste 2 paz dan 5-Plus, le pli fad ki kapav mazine. .

MSM pe kontiyn gargarize lor "law 'n order" kuma bann peroke ki inn tann zis koze de-drwat pu imite. .

Dan Mouvement Rodriguais ena konfli ant Von Mally ek Johnson Roussetty. .

Sa lane la bann Konsey Distrik finn tuzur swazir zot Prezidan dan kontex bann espes OPA depi bann parti politik burzwa. Lalit konsey dimunn lir zistwar "Teddy Rant Dan Distrik Kawnsil" pu kone kimanyer sa exersis pu fos eleksyon derule. . .

ZIDISYER ek LAPOLIS.
Ena gran sanzman dan zidisyer avek enn nuvo Sef Ziz ek enn nuvo DPP. Ena kumansman bann reform preliminer ver Reform Mackay. Serten paret byen neseser. Anplas enn sel dimunn, DPP an personn, pu siyn Sertifika Moralite (ena lake enn longer lazurne dan batiman NPF), asterla pu ena 6-7 lezot ofisye gayn drwa siyne. Dayer, dan lavenir, nu bizin analiz sa skandal ki bizin "sertifika moralite" pu deplizanpli diferan travay. Li pe vinn enn veritab fleo. .

Privy Council pu kumans syez Moris apartir lane prosenn. Sa pu diminye fre buku. E nuvo Sef Ziz finn anonse ki zidisyer pu okip bann ka ki finn trene dan lakur pu plis ki 20 an. Sa donn enn lide problem dan zidisyer. Lasiz pu syeze tutlong lane, e pu ena divors tulezur, pa zis dan Vandredi. .

Kote polisyer, finn ena enn gran viktwar. Apre buku lalit par JUSTICE, Lalit, MLF ek lezot, apre britalite ki Nitin Chinien finn sufer, trwa ofisye MCIT, Szn. Jagatpal, Konstab Mutty ek Kalou finn kareman sispann. Sa li premye fwa ki Komiser Lapolis finn azir byen. .

Anmemtan ena kat lezot ofisye MCIT Sgt. Jugdawo, Korp. Potié, Korp. Maudarbacus, ek Konstab Levasseur, pe purswiv su nuvo lalwa kont tortir, apre lamor M. Rajesh Ramlogun. Ka kont zot pu kontinye le 14 Ut, kan bann dokter pu vinn temwayne. Ti ena buku kritik lor rol serten dokter dan ka lamor M. Ramlogun. Alor, li pu enn ka interesan pu obzerv etik medikal. .

Pu ena enn KONSER SOLIDARITE ar Nitin Chinien ek tu viktim britalite polisyer Dimans 29 Ziyet 2:00 Teat Port Louis. Li organize konzwentman par Minisipalite PorLwi, JUSTICE ek Komite Sutyen Nitin Chinien. Detay lor diferan grup ki pu zwe pu dan lapres.