Galleries more

Videos more

Dictionary more

Diego Garcia: Kot nu ete zordi lor kestyon Fermtir Baz, Suvrennte, Reparasyon, drwa de retur?

30.06.2007



Guvernman Britanik inn fek perdi so ka divan Lakur Dapel kont Olivier Bancoult lor kestyon drwa de retur Chagosyen, swit a nuvo Orders in Council 2004. Anu get enn ku kot sa amenn nu zordi dan sa lalit 40 an-la.

Guvernman Britanik ti finn fer lapel kont zizman Divisional Court 2004, ki ti finn deklar ilegal sa 2 Orders in Council ki ti viz pu anpes Chagosyen return lor Chagos. Ziz dan Lakur Dapel finn dir:
The unannounced withdrawal of the Chagossians right of return by the two Orders in Council in 2004 has been defended in court not on the ground of an ineluctable change of circumstance and policy but on the ground that, by using Orders in Council, ministers could do with impunity something which was known to be unlawful when done by Ordinance. ... I consider the material Orders to have been unlawfully made, because both their content and the circumstances of their enactment constitute an abuse of power on the part of executive government.

Surs: State for the Foreign and Commonwealth Affairs v Bancoult, R
EWCA Civ 498 (23 Me 2007)


Sa zizman vinn ankor enn fwa expoz eskrokri guvernman kolonyal Angle a lepok, su lezid so alye pwisan guvernman Ameriken, dan zot konplo konzwen pu instal enn baz militer lor Diego Garcia, kan zot fini demambre later Moris ilegalman. Li finn usi devwal eskrokri ankor enn fwa dan manyer ki guvernman Labour su Tony Blair finn abiz de so puvwar pu re-repet an 2004 seki guvernman kolonyal ti fer ilegalman an 1965. Aster nu pu bizen gete sipa Guvernman Britanik pu fer lapel a Privy Council kont sa zizman-la, ubyen si so nene finn ase koyne.

Alor, sa batay legal amene par Grup Refizye Chagos li reprezant enn viktwar pu lepep Britanik kont bann dekre otokratik. Li osi reprezant enn viktwar parsyel dan lalit pu drwa de retur.
Me, vre viktwar kont krim istorik lor kestyon Diego ek Chagos, nu pankor gayn li. Me, selman zizman la li osi reprezant enn viktwar potansyel dan sa lalit-la an antye, setadir lalit pu ferm baz, pu sovrennte ek re-inifikasyon Repiblik Moris, ek pu reparasyon pu tu Chagosyen. Tu seki pu arive dan lavenir pu depann an gran parti lor kimanyer nu azir zordi.

Asterla, zordi nu truv buku progre politik reel. Nu ena buku plis alye potansyel ki avan: lepep Britanik ek Amerikin finn kumans kone an gran nomb lor azisman ilegal ek imoral zot guvernman a lepok kan ti detas Chagos depi Moris avan ki Moris aksed a lindepandans an 1968. Fim Stealing a Nation, ki ti fer anparti akoz travay internasyonal ki Lalit finn fer kont baz militer Diego ek anparti akoz travay zidisyer ki GRC finn fer dan lakur Britanik, finn a son tur, galvaniz buku sutyen pu fermtir baz.

Asterla, zordi nu finn osi truv devlopman enn gran muvman internasyonal pu ferm tu baz militer dan lemond. Ena mem enn muvman pu aboli baz militer etranze net.


Diferan vizyon pu lavenir


Guvernman Moris

Etan done latitid Premye Minis Ramgoolam vizavi Leta Britanik ek USA, li pa etonan ki guvernman pa pran okenn linisyativ apre sa zizman istorik, ki anmemtan reprezant enn danze potansyel dan lalit pu suvrennte.

Grup Refizye Chagos

Apre zizman lor "drwa de retur", Grup Refizye Chagos finn pran enn laliyn politik pu fer so priorite pu tu Chagosyen gayn sitwayennte Britanik. Sa li enn demars reaksyoner net. GRC pe osi konsantre, li dir, lor konpansasyon. GRC finn fer li kler ki li pa kont baz militer. Sa li etonan parski li presizeman akoz baz militer ki Chagosyen finn travers otan sufrans, li presizeman akoz baz militer ki tu Chagosyen finn exile depi zot lil natal. Lor kestyon suvrennte, GRC finn deza dir ki sa, li pa konsern li ditu. Sa osi li etonan, parski Chagosyen sitwayen Repiblik Moris, e Chagos form parti dan Repiblik. Okontrer, Olivier Bancoult pe kumans koz pavyon ek lim nasyonal Chagos. Li osi trakasan ki li pe vinn deplizanpli evidan ki ena gro gro lintere konpayni turistik pe sutenir sa kalite laliyn la. Sa vedir, si zot kanp lor sa kalite pozisyon la, vre lalit otur Diego Garcia ek Chagos pa kapav kont lor kudme GRC.

MMM

MMM finn anonse ki li pu met enn Komite Patriotik dibut. Sa li problematik, etan done ki MMM napa kont baz militer etranze lor teritwar Moris. Alor, li pu enn fron ase pro-inperyalist.
Par kont, MMM ena enn lot propozisyon interesan. Li pe propoz amenn enn dezyem seri batay legal dan lakur Langleter pu chalenj bann Order in Council 1965 ki finn demambre Moris. Nu pankor kone kimanyer li anvizaz sa.

LALIT

Dapre Lalit, enn viktwar pirman legal ena valer selman si azir byen kote politik anmemtan. E li riske amenn rekil, ubyen mem defet, si lalit politik li pa integre ansam dan enn fason olistik tule trwa laspe krim USA ek UK lor kestyon Chagos: baz militer, suvrennte, drwa de retur, reparasyon.

1. Ferm baz

Bizin aboli baz militer US lor Diego Garcia. Lamerik finn servi teritwar Moris pu bombard Afghanistan ek Irak dan bann atak barbar. Nu pa dakor ek sa. Dayer nu dir Moris pa ti bizin permet so sitwayen travay lor enn but so teritwar kot inspekter travay pa kapav ale.

Leta Zini bizin donn so parol ki li pa pu ranplas sa baz la avek enn lot baz etranze. Kan fini ferm baz, USA ek UK bizin asir netwayaz ekolozik. Enn parti Diego Garcia bizin dedye a enn Stasyon Warning Tsunami non-militer pu rezyon Losean Indyen.

Kote lalit kont baz, nu buku pli for zordi. Ena enn imans muvman internasyonal asterla kont bann baz militer. Lalit finn donn kudme met dibut NO BASES, kan nu finn partisip dan prosesis met dibut enn Flotilla pu al Diego (avan ki Britanik finn lwe bato, amenn Chagosyen), e kan nu finn organiz Konferans Internasyonal pu Abolisyon tu Baz Militer Internasonal, ki ti fer dan Ecuador an Mars 2007. Anmemtan, muvman anti-lager dan Langleter, dan Lamerik e dan lemond antye apre invazyon e lokipasyon Lirak par larme Amerikin, finn pran lafors. Muvman Bring the Troops Home finn infliyanse par diskur Lalit dan Asia Pacific International Solidarity Conference an 2005, e finn amleyor so slogan a Bring the Troops Home from the War and from the Bases.

Antretan, Lakrwa Ruz ek zurnalist bizin vizit Diego Garcia, swit a konfirmasyon depi Parlman Eropyen kumkwa finn ena tortir ek "rendering" ilegal prizonye lor Diego Garcia.

2. Dekolonizasyon

Bizin demantel British Indian Ocean Territories, sa teritwar fiktif-la, e gayn enn reinifikasyon Repiblik Moris, dapre lalwa internasyonal e an konformite avek UN Charter. Pu sa, bizin kas bann Orders in Council 1965. Sa li enn batay politik, pa zis legal. Alor, nu pe propoze ki Guvernman Moris imedyatman met Diego Garcia ek Chagos lor azanda Nasyon Zini. Li bizin prepar enn Rezolisyon ki asir sutyen quasi-totalite pei dan lemond anfaver re-inifikasyon Repiblik Moris. Sa Rezolisyon dan Lasamble Zeneral Nasyon Zini, li an preparasyon, a son tur, pu enn ka internasyonal kont Guvernman Britanik ek Guvernman Leta Zini, dan Lakur Internasyonal pu Lazistis dan La Haye. Lefet ki Guvernman Britanik (vizavi pei Commonwealth) ek USA pa rekonet zirisdiksyon sa Lakur Internasyonal-la, pa vedir ki li pa inportan pu gayn enn tel ka. Li politikman vital pu al ver enn tel ka.

Dayer, sa kalite aksyon (rezolisyon divan Lasamble Zeneral Nasyon Zini, plis enn ka dan La Haye) li sel fason pu fors Britanik negosye.

3. Drwa de retur ek reparasyon

Swit a zizman, bizin gayn drwa de retur bann Chagosyen lor tu lil, inklir Diego, parey kuma bizin gayn liberte muvman tu Morisyen dan totalite teritwar Moris. Bizin ful konpansasyon ek reparasyon depi Britanik ek Amerikin pu tu Chagosyen ki finn derasine.

Kisna Kistnasamy, pu Lalit 19 Zen, 2007