Galleries more

Videos more

Dictionary more

Deba lor Remiz-de-Penn depi Prizon, setadir sistem "Bonn kondwit"

05.11.2005

Minis Lazistis, Rama Valayden, ek Chermenn National Human Rights Commission, Ziz Seetulsing, finn tulde pran pozisyon anfaver re-introdiksyon sistem remiz-de-penn, seki prizonye apel "bonn kondwit" pu tu prizonye. Avan sa, Bill Duff, Komiser Prizon, ti organiz enn expozisyon pu atir latansyon lor difikilte kontrol prizon san sistem kot tu prizonye elizib pu remiz-de-penn. Asterla, Guvernman pe vinn delavan avek enn amandman Reform Institutions Act dan sa sans la.

Ki "remiz-de-penn" ubyen "bonn kondwit" ule dir? Li ule dir ki kondane, si zot konport zot byen dan prizon, elizib pu enn serten kantite letan tire depi santans ki zot finn gayne. Tu sistem remiz-de-penn zot lor KONDISYON ki prizonye konport li byen. Ki "elizib" ule dir? Li ule dir prizonye kapav KONSIDERE pu enn remiz-de-penn. Ena enn komite ki desid sa, baze lor rapor gard syom.

LALIT dakor avek re-met sistem remiz-de-penn pu TU prizonye. Sa li enn mezir byen inportan, pa zis pu sistem penitansyer, me pu sosyete Moris anzeneral. Nu krwar ki tu dimunn ki reflesi inpe, ti devet tom dakor ki bizin aplik sa posibilite enn remiz-de-penn dan ka tu prizonye, dan kit form. Li enn pozisyon eklere lor sa size la. Li enn pozisyon ki amenn nu par divan.

Dan LALIT nu finn remarke ki MMM inn sey deklans enn kanpayn isterik kont sa amandman la. Lider Lopozisyon Paul Berenger finn poz enn kestyon siplemanter (sa vedir personn, mem lagazet, pa kone ki li pu poz sa kestyon la) Mardi dernye dan Parlman pu kone sipa pu larg "trafikan ladrog ek dimunn ki vyol zanfan ek dimunn andipake".

Tutswit, ena zurnal al get Mme Navarre-Marie (ansyen Minis MMM Drwa Fam ek Zanfan) ek Yves Giraud, Prezidan APEIM (Lasosyasyon Paran Zanfan Inadapte), sey lev enn tole kont sa mezir la par insinnye ki li pu enn danze pu fam, zanfan, ek zanfan andikape.

Klerman ni MMM ni lapres pa sinserman krwar dan zot pozisyon. Mme Navarre ek M. Giraud pa pe dir ZAME pa pe bizin larg enn dimunn ki finn vyol enn zanfan andikape. Erezman zot pa pe dir sa. Kestyon ki pe poze zordi, se eski pu larg zot apre tan lane, par exanp 8 an, ubyen eski pu larg zot, lor kondisyon zot konport zot byen e apre ki enn komite finn pans lor zot ka, apre tan mwens 2 an, setadir apre 6 an. Si zot ti serye, zot ti pu o-piz-ale propoz ogmant serten penn.

La osi, zot ti pu dan difikilte. Li pa paret ena gran lyen pa zis ant komye lane prizon ferm, me ant longer santans pu enn ofans, ek diminisyon nomb ka fitir sa deli la, seki Angle apel "deterrent value".

Me, bann MMM pa mem pran lapenn kestyonn longer santans. Mem li pa marse, se sa ki Mme. Bappoo, kote Guvernmantal, pe propoze dan lapres.

MMM pa pran lapenn gete ki vremem pu arive ubyen non si tu prizonye re-vinn elizib pu remiz de penn. Zot pa fer konparezon avek lontan, kan tu prizonye ti elizib pu remiz de penn, mem kan zot ti ferme pu ofans liye avek ladrog ubyen vyolans sexyel. Akoz pena lyen ant ogmantasyon krim ek remiz-de-penn. Zot koz "vyoler" ek "droger" me zot pa mansyonn tuyer pu larzan, ubyen tuyer an-seri. Parski sa bann deli la pa liye avek listeri sosyal AKTYEL.

Anfet, seki finn arive se depi Moris finn sufer enn listeri sosyal kont ladrog, ek lerla plitar kont vyoler, se a sa lepok la ki, anplas atak sa bann problem la dan zot surs dan sosyete, Guvernman finn fer erer amand lalwa pu retir elizibilite "bonn kondwit" pu prizonye ferme pu sa bann deli-la.

Kan pena remiz-de-penn pu bonn kondwit, prizon vinn inkontrolab. Li vinn lanfer. Lanbyans prizon prodir zom vyolan. A son tur, sa fer ki prizon nepli ena okenn rol "reform" dimunn. Sa vedir zenes ase inosan ki fini dan prizon pu deli miner, ubyen mem par erer zidisyer, sorti prizon kriminel andirsi. Sann-kut la, kan zot sorti, zot kree lanbyans brit ek anti-sosyal dan kartye zot reste. Sa lanbyans la ogmant risk ki zom azir brit anver fam ek zanfan. Sa vedir labsans remiz-de-penn kapav ena lefe exakteman lekontrer seki MMM ek PMSD pe dir li ena.

MMM ek PMSD pa vreman mem sey kasyet lefet ki zot pe zis rod enn pwen (nerport ki pwen) kot zot kapav akil Guvernman - mem si zot bizin servi sa reaksyon isterik ki existe dan lespri enn piblik ki seryezman trakase lor kriz sosyal grav. MMM ek so alye ule akil enn Guvernman ki fek infliz de defet elektoral inportan lor zot, e sirtu pu akil Rama Valayden ki finn imilye Paul Berenger dan so fyef, Rose-Hill.

Bi Berenger se pu fer dimunn krwar ki Valayden ek Guvernman pe favoriz "vyoler ek droger", e pe met dimunn vilnerab an-danze. Zot pa pe gayn lezot pwen, alor zot apiy zot lor listeri kolektif kont "droger ek vyoler" pu pran enn pozisyon ki, kan byen gete, riske ogmant problem ladrog ek vyolans.

Ena mil kritik kont nuvo guvernman, me pa lor re-introdiksyon "bonn kondwit" dan prizon.

Komite Santral LALIT ti diskit tem remiz-de-penn, e so sinifikasyon pu sosyete e pu prizon, e pu lyen ant le de.

Premye pwen inportan se kan zidisyer avoy kikenn prizon, li pe fer li lor nom tu dimunn dan sosyete. Prizon li form parti nu sosyete, dan sa sans la. Inkarserasyon li ena enn dub bi: pu gard sa dimunn la an-deor sosyete lib akoz li pe fer ditor kan li pe sirkile libreman (dapre ziz ubyen mazistra), ek dezyeman pu permet li, kan li ferme, gayn lokazyon refer limem pu ki, kan li sorti, li pa re-komet mem deli. Pu buku dimunn avek lide reaksyoner (ubyen avek lide integrist depi diferan bor), ena osi enn 3yem eleman dan zot latet, eleman kareman pinitif: kikenn finn fer kiksoz "move", alor li bizin "pini". Si li tro grav pu pinisyon par lamann, sel pinisyon ki reste lor liv lalwa se prizon ubyen prizon ar travo forse.

Alor, si nu sinserman ule mwens krim, mwens deli ladrog, mwens deli sexyel vyolan, seki inportan se dimunn ki sorti prizon, parski li pu sorti, li bizin reforme. E fode pa tu zenn ki ferme pu deli relativman miner (vol san infraksyon, sek san provizyon, enn garson 17 an ki gayn relasyon sexyel ek enn tifi 15 an, eskrokri enn ti-som larzan, aste konprime san preskripsyon, wounds and blows) ubyen par erer, sorti dan prizon kuma residivist andirsi.

Alor, prizon, li bizin enn plas ki kapav ranpli so rol pu reform prizonye, sirtu zenn prizonye.

Plis, ena enn lot pwen liye ar sa. Pu ki ena enn serten degre lord dan prizon, e prizon li liye ar sosyete an zeneral, fode gard prizon ena sa puvwar ofer remiz-de-penn pu prizonye ki konport zot-mem byen. Gard prizon pe fer travay lor nom tu dimunn, kan li pe vey prizonye. Li pa pe fer sa travay la par li tusel, pu li tusel. E si pena remiz-de-penn, sirtu pu gran kriminel, lerla se zot, zom andirsi ki ferme avek naryen pu perdi, zom dezespere e pwisan, ki dusman-dusman kumans rul prizon depi andan. Ena kriminel andirsi ki form parti mafya, setadir zot milyoner, tandi ki gard prizon tus enn saler ordiner. Kumsa, kan pena "bonn kondwit", li normal ki mafya vinn opuvwar dan prizon si pena remiz-de-penn. Gran kriminel byen infliyan reysi dominn tu lezot prizonye ferme pu enn-de zan (imilye zot, vyol zot, koken zot manze, koken zot larzan, fer zot abes zot mem), e, egalman grav, zot reysi dominn gard prizon osi, atraver zot larzan. E kan sa arive, se selman gard prizon koronpi ubyen ki liye pros ar mafya ki ena puvwar. Zot partaz puvwar ek prizonye ki sef klan ki sef dan prizon.

Ena lezot problem ki gref lor sa dezord dan prison. Eski, MMM ek PMSD dimann zot-mem, kan maladi SIDA pe fer ravaz parmi dimunn ki pik lavenn, ki zot dan prizon ubyen deor, kimanyer nu, an tan ki enn sosyete, kapav permet enn dezord indeskriptib (avek so vyol ladan, avek so partaz sereng ladan) kontinye dan prizon? Tu prizonye an danze konstan. E kan zot sorti, si zot pa finn reysi retablir zot-mem dan enn lavi vivab, zot vinn enn danze mortel pu sosyete an antye. Pu kontrol lepidemi SIDA anplis "bonn kondwit" pu tu prizonye, inklir prizonye akoz ladrog, bizin osi furni sereng gratis kuma PILS dir, ki li andeor prizon, ki li andan.

MMM ek PMSD bizin poz zot-mem enn lot kestyon: Eski zot pa pe osi suzantand ki zot, zot kone ki Misye x, Misye y, Misye z (ki mazistra ubyen ziz inn kondane) li enn individi ki zame pa pu sanze? Nu krwar ki personn pa kapav dir sa lor enn lot dimunn.

Dayer dan Moris buku pli gran kriminel tuzur deor. Ki li dimunn ki finn tuy dimunn, ki li gran gran biznesmenn ki finn koken par milyon, ki li politisyen liye ar zot, zot pe marse lib. E buku krim, zot pa par enn dimunn ki finn deza komet li, zot par dimunn ki zame pa finn komet li.

Dan Lalit, nu krwar ki buku dimunn dan prizon osi ena potansyel pu sanze. Zot KAPAV sanz zot lavi plitar.

MMM ek PMSD bizin osi mazine si zot pa pe epuz enn lot tez ridikil: Kumkwa dan Moris ena enn serten nomb fix "droger ek vyoler" (sipa 87 individi, sipaki) e kan gard fini trap zot tu, ferm zot san remiz-de-penn pu bonn kondwit (ubyen eternelman mem!), lerla sosyete Moris pu dan korek? Lerla pa pu ena okenn vyol? Lerla problem ladrog fini anplas.

Kestyon poze, eski li pa plito leka, ki sosyete ena enn rol konstan pu modle sak individi (nu mem, nu frer, nu ser parmi), ziska enn serten degre? Sinon, kimanyer explik bann vyol-an-band kot enn grup ad-hoc zom, ki finn reyni otur enn piknik ansam, par exanp, zot tu marye pike pu vyol enn dimunn vilnerab, ki zot truve par azar lor zot sime? Ubyen kimanyer enn grup solda ordiner dan nerport ki pei gayn enn foli kolektiv kumans vyol fam?

Eski kondisyon sosyal pa an gran parti responsab ki dan SERTEN lepok ena buku "droger" ek "vyoler" dan serten lepok mwens?

Eski nomb ogmante kan travay vinn preker? Kan manze pu u zanfan vinn insekir? Kan pena ase plas travay? Kan inegalite ant ris ek pov ogmante? Kan zenn fristre akoz pa paret zot ena okenn lavenir?

Eski li pa sosyete ki bizin sanze? Eski pa bizin kree travay? Eski pa bizin fer fam ek zanfan andikape gayn plis drwa, plis lafors?

Dan muvman fam, li finn tultan evidan pu fam ki lafors ki fam ena, dan enn sosyete done dan enn lepok done, li kontribiye pu determinn komye ka vyol perpetre kont fam: pli fam for, pli na pena vyol. Pli fam oprime, pli ena vyol. Pli ena represyon ek sosyete militarize, pli ena vyol. Pli ena laliberte, mwens ena vyol.

Nu dakor ek muvman fam lor la.

Alor, li inportan ki remet sistem "bonn kondwit". Li pa sifi rezud tu problem, me li pu sertennman al dan bon direksyon.

LALIT
5 Novam 2005