Enn sirvol Aktyalite Nasyonal dernye 15 zur
16.06.2026
Onivo nasyonal, aktyalite pe santre lor diskur bidze ki pe vini Vandredi le 19 Zin. Pu “Guvernman Sanzman” seki ti mark so premye Diskur Bidze lane dernye, se atak ki finn ena lor pansyon iniversel 60-an. Zistifikasyon zot ti done ti seki ena “vyeisman popilasyon”, enn kote, e bilan ekonomik katastrofik guvernman sortan. Pandan lane e ziska zordi mobilizasyon pu return pansyon 60-an pe kontinye dan diferan form. Muvman sindikal dan so totalite, diferan lezot lorganizasyon ek parti parti politik, inklir nu dan LALIT, pe amenn kanpayn kont sa desizyon ki atak drwa aki klas travayer.
Pu sa lane, deba lor diskur bidze pe fer dan enn kontex lager-dagresyon USA-Israel kont Liran, kot pur-lemoman pe al ver enn posib akalmi. Sa konfli la ki finn dire pu plis ki 100 zur finn amenn reperkisyon ekonomik grav onivo global, ki finn afekte plizyer pei kote aprovizyonnman lenerzi, fertilizan, manze ek lezot nesesite debaz, ki finn antrenn ogmantasyon pri. Alor, sann kut-la Guvernman pe blam “fakter extern” pu atak ki sirman li pu fer kont klas travayer. Li pu tuzur blam “vyeisman popilasyon” e “bilan katastrofik” osi.
Sa veritab kaskad ogmantasyon pri finn afekte sirtu klas travayer ek lamas dimunn mizer. Me dan Moris deba finn drolman santre sirtu lor kuma “klas mwayenn” pe sibir lefe kriz ekonomik e kimanyer Bidze bizin viz pu regle sirtu problem sa klas sosyal la. Kan bann-la koz “klas mwayenn”, zot pe koz sirtu gran salarye ki vreman truv zot dan lanbara, sirtu akoz zot finn angaz zot dan pran gran, gran lonn pu aste sipa konstrir lakaz inpe pli ser ki zot kapav aford, aste loto pli gran ki zot kamarad, pey lekol prive pu evit gayn frotman ar dimunn ordiner dan Moris, e pey kontribisyon lasirans ek bil klinik prive, tuzur pu zot evit gayn frotman ar dimunn ordiner dan Moris. Donk, pu klas mwayenn vreman ena problem kan to-dintere lor zot gro-gro lonn ogmante, setadir apre ki repo-reyt finn ogmante, akoz Labank Santral pe sey anpes inflasyon ogmant ankor plis. Anmemtan, dimunn dan klas mwayenn zot ena pu kuver ogmantasyon pri lesans pu zot gran, gran loto, kat-kat sipa Raptor. E, zot tuzur ti pe pleyne, e ankor pe pleyne ki CSG, ki anfet enn bon tax ki progresiv, penaliz zot. Tusala pu dir vremem sa klas sosyal la pe truv li kwinse ant so stil-devi abityel ek realite ogmantasyon e pri e to-dintere lor zot lonn. Zot dir “klas mwayenn pe disparet”. Li pa nuvo sa fenomenn la. Sak fwa ena kriz dan sistem kapitalist, kriz ki osi sir ki soley leve gramatin, seki pli sufer se tu seki pa dan gran burzwazi, setadir “Oligark”. E sa klas mwayenn la, mem li krwar li dan “burzwazi”, li anfet selman enn seksyon salarye ki burzwazi donn brayb an-esanz pu li deklar alye ar burzwazi, ubyin li dan mod prodiksyon avan sistem kapitalist, setadir ti-prodiksyon, ti-komers, ti-plantasyon, ti-lelvaz. Karl Marx ti apel sa “kan klas mwayenn truve ki kriz la zongle li dan klas travayer”. Seki drol se lapres ek radyo prive donn buku kuvertir lor “sor” klas mwayenn dan sa lepok kriz la. Parmi sa bann ti-solda inpe gonfle dan sa “klas mwayenn” la, ena salarye kuma zurnalist, e mem redakter, ki anplwaye par baron lapres. Vreman zot dan sa petrin la, ansam ar leres klas mwayenn. Zot konvenki ki Guvernman pe “protez bann pov” par tu kalite sibsid ki gard trwa-kar dimunn Moris vivan, kuma manze debaz sibvansyone, papye lalimyer ek dilo sibvansyone, peyman pu dimunn lor Rezis Nasyonal Fami Pov, e mem ledikasyon gratis ek lasante gratis, tandi ki sa pov malere “klas mwayenn” truve pa aplike pu li akoz li “tro ris” pu kalifye. Sa klas la tro gran pu servi sa servis lasante exelan ki Lopital ek Dispanser done. Li tro gran pu avoy so zanfan lekol ek kolez gratis.
Dan mem kontex, patron dan Moris pe exziz konsesyon depi Guvernman dan kad zot prodiksyon elektrisite, e pu zot gayn fasilite pu fer amenn travayer lot pei pu “bes pri mindev” dan Moris. Pu Prezidan Business Mauritius, Arnaud Lagesse li truv lager dan Mwayin Oryan kuma enn “oportinite” pu Moris atir navir komersyal isi. Burzwazi pa mem onte pu koz kumsa. Li fer reklam: “Anu profite depi lager!” Imin normal dir “Kimanyer nu kapav ede pu aret sa masak sivil la? Par exanp, eski nu ti bizin fer met sa baz militer Diego deor?” Non, pu sa osi, zot truve kapav profite. Selman zot ek Guvernman pa ase malin, e Britanik ek Amerikin finn zwe zot kuma vyolon.
Alor dan ki lintere bidze pu ete? Remarke ena mem enn Minis Guvernman Ramgoolam, an-okirans Subron, ki li-mem otur Fet Travay finn admet ki bann “siper-ris finn hijack Guvernman [dan lekel li tuzur manb], finn hijack viktwar lepep”. Dayer li dir ki limem pa ti kone kan ti pran desizyon pu atak pansyon 60-an. Paret kumadir Subron finn vinn enn sa bann lake lisyin ki pe bat a-gos kan li atase ar deryer enn lisyin la pe buz a-drwat.
Onivo LALIT nu truve ki sa kriz ki lamas dimunn pe fer fas ti kapav amorti si Guvernman pa ti perdi letan, e ti plito truv li kuma enn lirzans depi moman ki zot finn vinn opuvwar pu ki ena enn lekonomi oryante ver prodiksyon, pa “finans ek imobilye”, ki enn form gembling ki konsern fer larzan vinn plis larzan san prodir nanyin ditu. E pu ed balans peyman, premye priorite dan nuvo prodiksyon, ti klerman bizin prodiksyon manze ek lenerzi renuvlab lor enn imans lesel. Tu dimunn pe dir sa. Me, remarke apar LALIT personn napa futi dir ki oligark, setadir tablisman bizin oblize alwe enn proporsyon so later, ki li finn akerir e devlope atraver esklavaz ek langazman, pu prodir manze debaz. Tu oligark – kann osi byin ki lotel – bizin oblize, si neseser par lalwa, investi dan prodiksyon manze, lapes gran lesel, e lizinn pu konverti e prezerv tu sa prodwi alimanter.
Alor nu atann pu gete dan ki lintere prosenn bidze pu ete.
Kote politik
Dan enn program Radyo Plis, nu truve bakbenncherz Anabelle Savabaddy ek Kushal Lobine pe dir ki Guvernman dan so prosesis pran desizyon pa inform depite. Sa rann zot travay depite difisil kan zot pe al zwenn zot mandan lor terin.
Kushal Lobine finn dir ki alinteryer Parlman anterm nomb, se brans Lexekitif ki dominn brans Lezislatif, ki eli, e li pa ti bizin kumsa. Nu dakor ar sa. Parkont depite A. Savabaddy fer enn sorti kont lafarmasi Lopital Kandos kumkwa zot finn donn medsinn expire. Sa akizasyon pankor konfirme, me li ti enn atak kont enn but dan servis lopital, kan dan mem program pe pas reklam klinik prive. Li vreman expoz kimanyer medya, li osi, pe koze kuma sef sekter prive, par rode kot kapav tir profi dan maler u prosin.
Onivo Guvernman ena usi lider Parti Travayis li-mem, Navin Ramgoolam ki Premye Minis, e ki pe ankor tuzur bizin sarye pwa so kofor 220 milyon Rupi, enn pwa byin lur. Zis kan Ramgoolam ti krwar so ka pe al tonbe, kan Lakur met li deor, DPP deswit anonse ki li pu fer lapel kont zizman mazistra le 8 Zin pu aret purswit la.
Li paret ki ena enn akimilasyon mekontantman kont Guvernman. Ni Minis ni depite pa kapav desann dan landrwa.
Sa kapav explik anparti rezon ki Paul Bérenger, Joanna Bérenger ek Chetan Baboolall finn desid pu kit guvernman, al syeze dan Lopozisyon avek zot nuvo formasyon, Fron Militan Progresis (FMP).
FMP pankor vreman gayn enn adezyon ki nu ti kapav atann avek alatet enn dirizan istorik kuma Paul Bérenger.
Kote lopozisyon ena osi Reform Party, Roshi Bhadain ki pe fer reynon-miting inpe partu, kot li zisteman defann klas mwayenn ki pe perdi tu zot lavantaz. Ondire Reform Party reprezant sirtu sa klas sosyal la.
Nu ena osi emerzans parti Congrés Citoyen Mauricien (CCM), enn parti ki asosye avek ex-MSM Sanjeev Teeluckdharry.
Li paret ena efervesans dan Lopozisyon. Kumadir nu ti kapav fer erer krwar nu dan enn peryod pre-elektoral. Purtan nu lwin ar eleksyon. Rezon posib seki 60-0 finn provok enn Parlman san okenn veritab Lopozisyon, swit-a degringolad drastik dan lafors MSM apre sa defet akablan an 2024 ansam ar so PMSD, e sa vinn kree enn vid dan Lopozisyon ki diferan lafors politik pe viz pu konble. Ondire ti ena enn vakim, ki pe atir “lopozisyon”, akumanse par Bérenger, asterla efervesans otur avoka kuma Bhadain ek Teeluckdharry ek zot parti.
Kan byin gete, kote programatik e kote aksyon, lor terin lopozisyon parti LALIT sel parti ki prezan. Dan dernye 15 zur, nu finn dan aksyon e priz pozisyon lor Chagos ek Diego, lor Palestinn, lor lakaz lamyant, lor Bidze ki pe vini. LALIT deza ena kat diferan su-komite ki pu reflesi lor sanzman dan Konstitisyon, lor kimanyer asuple lalwa kont kanabis/ladrog/lalkol, lor sekter labank (lor profi ki oligark banker fer ant to-dintere zot exzize e to-dintere zot done osi byin ki manyer ki Labank depi 30 an par la pe expoz ti-eparynan atraver inifikasyon zot rol antan ki investiser pu profi e zot rol kuma enn servis gard larzan likid pu lamas dimunn e pu ti-konpayni, e pu lasosyasyon, sindika, fon pansyon, tusa. Nu ena enn lot su-komite lor ka Citizenship ki nu manb Lindsey ti mete kont ansyin Guvernman e ki Guvernman Ramgoolam finn donn parol dan Lakur, osi byin ki dan lapres e mem layv lor MBC TV, ki li pe amande pu protez dimunn avek sitwayennte Morisyin ki marye ar Morisyin.
(Sa lartik ekrir par Rada Kistnasamy, baze lor so prezantasyon dan Komite Santral e apre deba dan sa instans LALIT la.)
