Joanna Bérenger v. Kisannla ekzakteman?

09.06.2026

[ Versyon Angle pibliye 30-Me-2026]

Kan nu lir Hansard aster ki nu ena fe kler lor dispit ant depite Joanna Bernger ek Reza Uteem:

Spiker finn emet ruling lor de pwin-dord.

Minis Shakeel Mohammed (PTR) ti fer enn pwin-dord ki ex-depite MMM Joanna Bérenger bizin retir “tu” seki linn dir ar Minis Travay Reza Uteem (MMM) lor alegasyon sekestrasyon travayer domestik Minis Uteem so mama. Li finn ofisyelman retir tu seki li’nn dir, kuma finn dimann li.

Lot pwin-dord inn fer par depite Joanna Bérenger limem, ki Minis R. Uteem bizin retir seki li finn dir ki li, li pena ‘disan kolon’ dan so lavenn, san nu kone ki sa ule dir. Li finn ofisyelman retir so parol. Dan enn fason kirye, depite J. Bérenger pa finn fer apel spesifikman ar Minis Travay pu retir enn lot kitsoz pli grav. Setadir ki parol depite J. Bérenger lor R. Uteem so mama “enn mansonz total”. Sa ena enn sinifikasyon kler: R. Uteem pe dir ki J. Bérenger finn koz manti. Alor, sa deklarasyon la kont depite J. Bérenger ankor tini zordi. Li finn dir enn ‘mansonz total’, mem si li finn retir so parol swit a desizyon spiker ki’nn dir ; ‘li bizin retir tu seki li finn dir’. 

Avek tulede deklarasyon ki finn retire, ek lefet ki alegasyon prinsipal finn aksepte kuma enn “mansonz absoli”, sa ka la ti bizin fini lamem.

Me, akoz kontex fratisid ek sororisid, rezo sosyo ek mem lapres meynstrim finn lev enn tole lor kuma li abominab pu akiz kikenn ki li ena ‘disan kolon’ dan so lavenn mem kan parol la finn retire. E mem si ankor enn fwa nu pe dir ki nu pa kone ki sa kapav ule dir. Seki Minis R. Uteem presizeman finn dir dan so repons lor Kestyon Parlmanter ek ki li finn retire detut fason ti sa: “ ‘Nu’ [savedir so fami] pa kuma zot [savedir J. Bérenger so fami]. Nu pa ti kolon! Pena disan kolon dan mo disan mwa! Pena disan kolon dan mo disan mwa! ” Nu pu revinn lor sa size ‘disan sannla’ ek ‘disan lotla’ lafin nu lartik.

Me avan revinn lor la, anu get realite ki ankadre sa diskisyon la ? Ki kontex politik sa dispit politik la? Ki ete tu sa meskinnri ek sa pwazon nu pe tande la? Nu finn truv enn konfrontasyon vyolan. Nu etone ki parol ki’nn dir finn retire fasilman kumsa? E tusala pe arive dan enn moman kriz mondyal enorm ek kriz dan realite nasyonal.

Anfet, tu dimunn dan peyi antye konn rezon sa diskisyon la. Me laplipar lartik medya pe fer kwar personn pa ti kone, ubyin zot pretann personn pa kone.

Tu truv dan kontex

Pu konpran seki enn imin dir li nesesit pran an kont ‘kontex’. Kontex pa kapav exkiz tu me li explik seki pe pase. Si nu pa get kontex ki ena rapor ar size-la, pe perdi letan debat.

Ala seki pe arive. MMM finn kas an de parti, de lafors inegal e zot anger. Lider MMM plis de depite, inklir Paul Bérenger so tifi Joanna Bérenger ena aster zis 20% lor totalite depite MMM dan Parlman. Zot finn tulede kit Guvernman e MMM. E aster zot dan Lasanble Nasyonal avek mwins syez. An opozisyon ena zot kamarad delongdat MMM ki finn res dan Guvernman. E MMM finn afebli par perdi zot sel lider. Tulede kote zot blesir ankor vif, zot pe sufer enn kasir ki non-intansyone ek ireversib. E sa poz enn problem existansyel pu sak kote.

Seki paret finn arive, seki kitsoz pa finn derul kuma li sipoze dapre manev politik Paul Bérenger. Li finn kit MMM e perdi so parti, inklir 80% so depite. E so grup ankor pe debat. Zot pe atann Guvernman vinn deplizanpli inpopiler. E se seki pu arive, etan done li’nn vande (inklir sa trwa depite ki finn demisyone la, zot usi konplis ladan) lor tu kalite dosye imazinab. Avek buku zefor zot finn vann Diego Garcia ek tu teritwar Sagos pu ‘lamone disan’. Zot ti mem fini met som la dan bidze lane dernye ek lerla Britanik finn kennsel diyl la. Zot finn atak drwa pansyon iniversel ki enn ku dir pu klas travayer an antye. Zot finn vande lor pozisyon non-alinye. E zot finn refiz opoz zenosid ki Israel ek Lamerik pe komet kont Palestinyin e refiz opoz lager dagresyon kont Liran. Blam pu sa dub trayizon-la pu tom lor sa Guvernman la avek rezon. Bérenger ek so de koleg dan so nuvo parti pe sey evit laraz inevitab lamas dimunn, kan lefe zenosid ek lefe lager dagresyon kont Liran pe vinn bes kapasite sirviv klas travayer ordiner dan Moris ek partu dan lemond.

Dan enn fason etranz, nuvo parti Bérenger, Fron Militan Progresis (FMP) pa finn mem aksepte rol ‘Lider Lopozisyon’ ki dapre statistik revinn dan zot faver. Olye sa, zot finn uver enn fron politikay kont zot ansyin manb parti MMM, e pe regle kont.

Ala kontex dan lekel depite J. Bérenger lans enn latak, san okenn prev. Latak anparti kont Mama Minis Travay-Madam Uteem. Me dimunn ki anfet indirekteman pe atake se papa Minis Travay, ki ansyin Prezidan Repiblik Moris, M. Cassam Uteem. Sa latak la so bi ti viz pu afebli pa zis Minis Reza Uteem, me MMM antye, ki J. Bérenger fek kite.  M. Cassam Uteem pa zis ankor tuzur enn personalite ofisyel ki Leta proteze avek senntri 24er lor 24. Me li sirtu enn dimunn Deta ki tu ansyin manb ki ti dan lidership MMM estime buku, inklir tu manb aktyel MMM ki ankor vivan. So kredibilite politik li byin pli lao ki tu depite MMM ek ex-MMM ki aster dan Parlman. Zame li pa finn vande lor kestyon ferm baz militer US lor Diego Garcia. Zame li pa finn vande lor kestyon langaz Kreol kuma langaz maternel. Zame li pa finn vande lor kestyon sutenir Lepep Palestinn ek zame li pa finn per pu denons ‘zenosid plozib’-seki anrealite pe arive dan Gaza. Li ankor ena ora so bravur ki li ti montre kan li ti kalme konfrontasyon kominal dan lemet ki ti provoke apre asasina Kaya dan selil lapolis an 1999. E, dan sa ka aktyel la, pese Cassam Uteem se lefet ki li papa enn minis MMM, ki pa finn swiv Bérenger dan Lopozisyon. Okenn fe zame pa finn mansyone kont li, zis kont so madam ek so garson. Me limem ti sib la. Anplis, Joanna Brenger finn retir tu seki li ti dir lor paran Minis Travay konsernan sekestrasyon enn travayer domestik, ki finn rebondi lor li.

Travayer Etranze-la

Seki telman difisil pu diskite lor laspe serye sa kestyon parlmanter la, seki linformasyon faktyel kasyet dan sa konfizyon volonter la. Si travayer la ti sekestre ilegalman, kuma eski li finn marse pu sorti depi laport lantre? Anfet, ena konfizyon mem lor kestyon laport. Depite J. Bérenger dir li finn “sove” depi luvertir kot tir salte, u “par la sortie destinée à l'évacuation des ordures”. Dan seki nu konpran san ki finn exprime klerman, se ki mem si li finn retir seki linn dir dan Parlman, lor lefet ki travayer ki finn site seki li ti ferme ek ki li finn sove depi plas kot met salte. Kifer poz enn kestyon ki telman vag, telman ranpli ar insinyasyon, telman vid depi konteni faktyel ?  E lerla paret ki ou ti ena lintansyon detut fason retir tu deswit apre? ” Enn akizasyon byin grav ki finn fer kont mama enn Minis, anplis kont enn ansyin Prezidan Repiblik. E si akizasyon serye, kuma finn suleve paret pa finn prezant ofisyelman okenn prev pu pruv akizasyon la. Ki kalite kriyote sa ete kont enn fam ki malad ek so mari 85an, eski bi sete pu fer ditor zot garson ki politikman aktif? 

E byinsir, seki ankor pli trakasan se kot sa pov fam travayer la ete? Eski li pe travay parla san papye legal, kuma par santenn lezot travayer ki sorti depi lezot peyi zot sityasyon ete dan Moris? Dan mem pozisyon ki sa dizenn milye travayer Morisyin dan lot peyi? Sa li form parti sa polisi Guvernman ki sponnsoriz inportasyon ek exportasyon imin, kuma masinn? Sa polisi la li seki tulede Minis R.Uteem ek depite J.Bérenger ti bizin met zefor pu sanze.

Ubyin eski sa travayer fam la dan difikilte ek ki kalite difikilte li ankor ete san nu kone ? Eski depite J. Bérenger konn kitsoz lor sa kalite difikilte la ?

Li enn size byin sansib.

Eski petet ena kit sort masinasyon ki pe derule? Ki kone?

Tusala explik kifer nu bizin res lor fe, e pa apiy, kuma depite J. Bérenger finn fer lor ‘rapor medya’ anonym.

E kan nu truv panik Ot Komisyon Bangladeshi, li pa sirprenan ki sa size la an partikilye ‘travayer porte mankan’ pe gayn enn latansyon spesyal parski sa ka la, kapav enn insidan diplomatik osi byin ki enn ka imigrasyon ‘ordiner’. Seki inportan sirtu, seki li ti anplwaye par ansyin Prezidan Repiblik ki ankor su proteksyon Leta ziska zordi akoz so ansyin fonksyon etatik.

“Disan esklav”, “disan kuli”, “disan “kolon”

Zis pu rapel dimunn. Dan lepok feodal, ek espesyalman dan lepok Medyeval, dimunn ti kwar ki siperyorite ek inferyorite truv dan enn imin so ‘disan’. Lerwa ek nob ti ena ‘disan ble’, ki diferansye zot depi lezot imin ki zot, zot ti ena disan ordiner- disan ruz!’ ‘Li dan disan, sa!’ Tu inegalite ti trete kuma inevitab, kitsoz ki finn erite. Klas sosyal ti Kast, si nu kapav dir li kumsa. Alor, seki pov ti bizin ‘reziyne, aksepte’, ek aret plenye. Luvraz bondye, ti slogan alamod alepok. E, byinsir, enn gran parti sa filozofi reaksyoner la, pe kontinye persiste dan lepok modern. Vre rises, par exanp, zot zis “transmet” par disan dapre lalwa an realite. Mem si lalwa pa konsider dimunn kupab pu pese ki enn lot dimunn finn fer, inklir so anset u desandan. Sa kalite ‘lager lor disan’ mintenir tras sa filozofi reaksyoner la.

E buku ankor kwar ziska zordi dan ‘ras’ kuma enn fe biolozik, ki pa vre! Tu imin ena mem varyete grup disan. E si pena ‘ras pir’ alor pena ‘ras melanze’ nonpli. Nu tu sinpleman imin, avek enn kontinwite diferans ki par limem siperfisyel .

Anfet “disan” li zis enn metafor pu ‘desandan’, e li pa enn fe. Tradikter depi Angle ziska langaz Zapone, par exanp, fer konplint lor difikilte zot gayne pu servi mo ki konsern ‘desandan par disan’ dan tradiksyon, parski li sonn, dan zorey langaz Zapone - extreman makab.

Pu tu sa rezon la, anu kontinye rapel tu dimunn ki li pa zis initil, me li fer ditor, pu fer referans a desandans par disan. Pwin isi, seki Joanna Bérenger, antan ki enn dimunn, finn truv enn fason pu agas Reza Uteem, kuma ‘garson-disan’ so mama, ek li finn pretann sa pa ti so bi. Dezyem pwin seki Reza Uteem ti bizin ena plis matirite pu inyor ki kantite blesan sa remark sarkastik ti ete. E spiker finn fer apel a oter sa akizasyon non-fonde pu li retir so parol parski zot ti baze lor mansonz. Anfet, Reza Uteem finn apel li enn mantez ek ziska ler personn pa finn dimann li pu retir so parol lor sa pwin la. Minis R.Uteem limem ti bizin kone ki pa zis so mama ki Joanna Bérenger pe vremem atake. Me so papa, e li pe fer sa pu kapav atak limem, ek MMM net, atraver viz Minis R.Uteem so papa-‘disan’, etan done ki Joanna Bérenger finn fek elwayn li depi MMM. Li pe fer sa akoz pozisyon febles politik ki li ek FMP finn pran e dan lekel zot retruv zot mem zordi. Pena lezot explikasyon pu enn meskinnri telman kler, ki ti telman extrem, ki li finn kapav usi fasilman retir ‘tu’ seki li finn dir. Kumadir zame li pann kwar dan seki linn dir.

Alor, anu tu deturn nu depi sa kalite absirdite lor ‘desandans par disan’. E anu fer fas realite ki seki dimunn fer de bon ubyin pa bon li zot prop erer, ek ki ‘ras’, kuma enn extansyon tu sa absirdite ‘desandans par disan’ li pa existe.

Par kont nu pa kapav dir mem zafer pu klas. Anba tu sa koze lor ‘disan kolon’ realite seki klas sosyal existe. Deryer tu sa kalite koze lor ‘disan’ ena inperyalism, dan sa mo exak ‘kolonizater’. Klas ankor la ar nu.  Inperyalism tuzur la.

E lefet ki ‘ras’ pa existe, ‘rasis’ li, li sertennman existe. Zordi, rasis ek sektaris pli virilan ki ena, zot dirize dan nu sosyete ek dan lemond kont dimunn desandan Afrikin ek Mizilman. Sa li enn sinp rapel realite.

Zordi klas travayer finn erit lalwa lesklavaz ek sistem angaze. Aster li finn amelyore me dan mem lespri debaz : lalwa permet e regilariz ekse enn sistem kot sertin dimunn lor kondisyon prive anplway lezot dimunn prive. Zot apropriye kuraz travay lezot dimunn e desid seki pu fer ar li. Enn klas finn expropriye kuraz travay enn lot klas pu fer li vinn ‘kapital’ e kapav gard li pu li. Sa dezyem klas la anplis ena drwa pu transmet sa kapital la ar zot eritye ‘disan’! Lalwa insite lor la.

Pwin la, isi, seki kan koz ‘disan’ li zis enn fason pu sanz size. Alor, nu bizin zis rapel ki MMM-Paul Bérenger ti ‘sef jaz’, ansam ar lezot parti dan lopozisyon kan zot tu finn pas laplipar zot lavi politik deplor politik ‘papa-piti’ setadir linye familyal zot adverser politik-Navin Ramgoolam ek/u Pravind Jugnauth depandan sityasyon. Sa montre oportinis ek stipidite zot laliyn politik. Move politik amenn move lider e sa pa pu geri par pas lalwa pu dir ki garson u tifi, ansyin lider parti pa kapav vinn lider kuma so papa. E aster, Paul Bérenger pe asiz dan Lopozisyon avek lamwatye so koleg ki so prop ‘piti’. Li finn servi ‘desandans par disan’ kuma enn argiman politik pandan 20-an ek aster sa mem argiman la pe servi kont li ek so parti usi.

Klas ek Inperyalis

Alor, size santral li kuma finn met ‘mindev bomarse’ disponib pu klas proprieter. Sa enn kestyon serye -Moris antan ki enn leta-nasyon ena enn polisi dan larealite ki intansyonel pu pa kree anplwa pu zenn Morisyin me prefer ‘export’ zot pu travay legal ek dan ilegalite andeor peyi. Laba zot inevitableman afebli lafors negosyasyon klas travayer oprime. E anmemtan, Reza Uteem so departman pe organiz ‘inportasyon’ par milye travayer depi deor, pu patron isi explwat zot ankor plis ki zot zer explwatasyon travayer Morisyin.

Alor, seki Minis ti bizin pe fer, ek demann ki enn depite Lopozisyon ti bizin met divan pu fer Minis reponn zot:

• Ki tu Morisyin ki travay deor asire zwir tu drwa laba, inklir drwa vote apre, dizon, 6 mwa.

• Ki tu travayer depi deor ki dan Moris asire ena ful drwa, inklir drwa vote apre, dizon, 6mwa.

Drwa pu vote vinn natirel akoz rezidans ek parski pey tax, pa depi disan. Travayer bizin vote kot zot pe viv zot lavi (avek exepsyon travayer ki finn deplase par lafors, zot drwa pu vote bizin reste tanki zot refizye). E etan done VAT ek lezot tax direk gayn larzan depi tu travayer, ki ena nasyonalite ek san nasyonalite, tu travayer bizin zwir ful drwa ki natirelman dekul depi sa, osi byin ki depi plas zot reste. Ankor enn fwa pa akoz desandans par disan, ki usi apel karst.

Wi, Lasanble Nasyonal li plas kot bizin ena lalit pu tu drwa, tu travayer ki viv lor nu later. E li inportan res lwin depi politikay, sirtu apre enn separasyon katastrofik dan MMM ki finn kit dimunn kuma tulede Joanna Bérenger ek Reza Uteem byin amer, e ki fer zot fasilman fer erer. E anu aret sa absirdite lor papa-piti, desandans par disan, ek tu kominalism ek rasism ki vinn depi sa, kan nu pe koz lor sa size la.

Opresyon li enn rezilta fondamental leritaz deklas. Investiser lepok byin avan finn fer zot profi avek kudme enn kalite ‘lalwa travay’ ki ti apel ‘lesklavaz’ pandan 100 banane. Plitar sa rezim brital la finn dilye anba sistem ‘lalwa angaze’ pu enn lot 100 banane. E depi lerla nu ankor tase dan ‘lalwa esklavaz travay’ pu plis ki 100 banane. Sa leritaz deklas lamem ki nesesit progre. Akoz sa kifer LALIT, nu dan enn parti pu amenn lalit-deklas.

Petet dimunn depi, ek esansyelman anfaver, klas sosyal Reza Uteem ek Joanna Bérenger, ki finn ena enn profesyon dan konpayni ek lalwa ofshor - enn asistan personnel sekter parti kapital finansye internasyonal ek dan tablisman sikriye proze Smart City o-servis oligarsi. Dapre sa sityasyon la zot pa manb ideal dan Lasanble Nasyonal pu reprezant lintere mazorite klas travayer, seki depi deor u seki isi. Exepte, si, zot piblikman kritik kalite ‘devlopman’ zot ti pe promuvwar antan ki ot kad yerarsik sa kalite kapital destriktif la. Eski Joanna Bérenger opoz riyel-esteyt lor later agrikol, ek Smart Cities barikade e lor sirveyans? Eski Reza Uteem dakor ar ‘ofshor’ uswa ‘biznes global’ ki, dan so lexistans mem, enn fason pu klas kapitalis evit pey tax dan lezot peyi, ek apovri leres lemond? Tulede depite ti, zot mem, swa tro ot dan yerarsi ek ki ti peye par klas pli danzere ki tu klas- kapital finansye, inklir kapital riyel-esteyt destrikter prodiksyon, inklir prodiksyon kapitalis. Zot bizin pran enn pozisyon lor sa but kle politik: kuma gayn plis egalite deklas.

Kapitalis finansye li esansyelman kapital gambling (fer larzan depi larzan, pa depi prodiksyon u distribisyon u lagrikiltir, ubyin mem depi extraksyon mineral, u depi lapes) ek sa tip kapital la, li plis interlye onivo mondyal ar kapital kriminel. Ena buku dokimantasyon lor la, sirtu depi ena kapital finansyeAmerikin, ki ankor dominan mem li pe grene. Zot finn amalgame telman ar CIA ek mafya dan dernye preske 75an pu fasilit zot konket puvwar lor tu sekter kapital.

Onivo internasyonal, sa klas la finn kumans anklans destriksyon lekonomi Amerikin ek Lerop antye. E finn e pe amenn seki zot apel swadizan sivilizasyon Oksidantal dan enn frenezi zenosider, enn vortex finansye ek militer ki pe antrenn e detrir lalwa internasyonal ek mem desans imin omilye enn masak demas.  Sa pe arive asterlamem –apre ki Biden ek lezot Prezidan avan li, ek aster kan Trump opuvwar, sa prosesis la pe akselere ankor plis. So baz sosyal, so vortex piyaz finn expoze- aster apel li “Klas Epstein”.

Tulede J. Bérenger ek R.Uteem ti pu fer byin si zot travay pu separ lekonomi Moris depi form katastrofik ‘investisman’ ki apel ‘kapital finansye’ inklir brans reyel esteyt.

Zot ti bizin pe travay pu fer zot parti travay pu fer Moris return ver prodiksyon lor gran lesel. Zot ti bizin travay pu fors tablisman kann, atraver nuvo lalwa servi zot later, PA pu ‘lavil bet’ ubyin lezot reyel esteyt. Me pu prodiksyon manze (dizon, 30% zot later) e konsakre zot infrastriktir pu transformasyon, prezervasyon ek distribisyon, inklir pu exportasyon manze alimanter. Zot ti bizin travay pu fors patron lotel investi dan bato lapes pu enn lapes sutenab dan gran dilo, pu prezervasyon ek transformasyon manze lamer, distribiye li, inklir pu exportasyon. Sa pa ti pu zis ed rezud defisit dan balans peyman, kree anplwa, me li ti pu kontribiye usi pu donn Repiblik Moris ase dinite, ek ase lindepandans pu pa fer payason pu UK-USA lor Diego Garcia ek Sagos. E pu permet Repiblik Moris pran lidership dan institisyon internasyonal kont zenosid Israelo-Amerikin dan Palestinn ek lor agresyon kont Liran. Olye sa pozisyon kurbe divan puvwar inperyalis ki MMM, Ramgolam, Richard Duval ek Ashok Subron , ek ex-depite MMM finn vinn ansam pu adopte. Nu bizin opoz sa inperyalism la ek sa sistem kapitalis danzere dan lekel nu form parti.

Dimunn ki reflesi lor mem laliyn ki LALIT, zwenn nu, kontakte nu! Moman la dimann ki nu montre kuraz e pran pozisyon lor isyu serye ki menas nu peyi ek nu lemond.

LALIT