Galleries more

Videos more

Dictionary more

LALIT lor kestyon kriz dan lindistri sikriyer

22.09.2005

LALIT lor kestyon KRIZ DAN LINDISTRI SIKRIYER

LALIT ti fer konferans de pres zordi 21 Septam, 2005 dan batiman LPT.
INTRODIKSYON
Dan so introdiksyon Alain Ah-Vee finn sitye Konferans de Pres dan enn kontex kriz profon e byin grav ki pe vini dan Lindistri Sikriyer. Li finn denons refi Lopozisyon ek Guvernman pu get realite anfas. Li finn akiz zot pa amenn veritab deba lor sa kriz ki pu agrav problem somaz e amenn plis problem sosyal. Zot pe plito anter zot latet dan disab pu pa get larealite, li ti dir.

Alain Ah-Vee finn dir ki Lalit finn pran o-serye sa kriz depi ki li pe menase. Lalit finn amenn kanpayn kont sa devlopman ekonomik ki repoz lor disik, kann ek textil. Lalit finn pibliye Program pu enn Lekonomi Alternativ kot ena propozisyon konkre pu enn devlopman baze lor agro-indistri. Dan dernye eleksyon sa ti anfet tem santral kanpayn elektoral Lalit.

Dan kontex eleksyon minisipal, pe kontinye avek forum, renyon ek distribisyon trak pu gard deba lor size pu enn lekonomi alternativ.

Lalit truv li inkyetan ki oryantasyon nuvo guvernman se kontinwite politik ansyin rezim. Diskur program, 'Road Map', mezir Minis Sithanen, kanpayn lobbying Minis Boolell dan Lerop, tusala pe viz pu ranforsi ek gard lekonomi ankor depandan lor disik ek kann.

Bann lezot Manb Lalit ki ti prezan ti Cindy Clelie, Villeneuve Couyava, Ram Seegobin, Rada Kistnasamy, Lindsey Collen ek Pascale Mavisa.

RAM SEEGOBIN PRAN LAPAROL
Ram Seegobin ti orater prinsipal dan Konferans de Pres. Li finn kumanse par dir ki dan so introdiksyon kamarad Alain Ah-Vee ti mansyonn lefet ki li paret ki buku dimunn Moris pe anter zot latet dan disab, me petet zot pe plito anter zot latet dan disik.

Kan nu ariv lafin marse proteze pu disik lafen 2007, parey kuma kan nu ti ariv lafen Lakor Milti-Fib (Multi-Fibre Agreement) lafen lane dernyer, zot ti bann "Chronique d'une crise annoncée". Me, ziska ler buku dimunn pa ule get kriz la anfas.

"Alors," Ram Seegobin finn dir, "dan mo intervansyon mo pu get enn ku bann fakter ki responsab, pu sa propozisyon pu enn rediksyon dramatik dan pri disik ki Lerop pe propoze

"Dezyeman, mo pu komant lor sa Road Map ki guvernman aktyel, atraver Minis Agro-Indistri Arvind Boolell, finn prezante.

"Trwazyeman, nu pu get inpe reaksyon bann lasosyasyon patronal, setadir ki Chambre d'Agriculture finn dir ek ki Mauritius Sugar Producers' Association finn dir fas a sa kriz la.

"Ek mo pu osi komant inpe lor labsans relativ reaksyon depi bann lasosyason planter ek depi bann sindika dan lindistri sikriyer.

"Ek finalman mo pu donn bann komanter LALIT lor sa kriz la."

KI FINN AMENN SA PROPOZISYON PU ENN BES PRI DISIK 39%?
Kifer nu dir ki sa kriz dan lindistri sikriyer li enn "Chronique d'une crise annoncée"? Li parski tu dimunn ti kone ki Konvasyon LOME li ariv a so termineyzon, setadir li termine le 31 Desam, 2007. Ek ki tu dimunn ti kone pu mentenir Konvansyon Cotonou bizin gayn enn 'waiver' (enn espes exanpsyon) depi WTO (OMC) e sa exanpsyon la li fini le 31 Desam 2007. Ek tu dimunn ti kone ki apartir lerla Protokol Disik limem li pu bizin restriktire pu li vinn WTO-compatible. Ek lerla Deklarasyon Doha (Doha ti dernye Konferans WTO kot ti ena enn rezolisyon pu "phase out", setadir kumans tir tu sibvansyon a lexportasyon pu prodwi agrikol. Lerla, kuma tu dimunn kone, ti ena lapel kont sa ka kont zizman Tribinal WTO, sa ka ki Lostrali, Brezil ek Thailand ti mete kont Lerop lor sibvansyon lor disik, e lapel la finn rezete an Avril 2005.

Ala osi bann lezot fakter: kuma apartir 2001 ti ena linisyativ Pascale Lamy ki ti apel "Anything but arms". Su sa ti ena enn laranzman kot gayn akse dyuti-friy a disik depi bann 50 pei mwen devlope, enn moratwar ziska 2009.

E osi, lane dernyer, kan finn ena elarzisman Lerop, 15 manb vinn 25 manb, e buku nuvo manb zot pei byen agrikol, dan Lerop Deles. Alor Lerop lerla bizin panse ki manyer li pu anpes so bil sibvansyon a lagrikiltir exploze. Alor finn ena enn propozisyon Linyon Eropyen pu enn rediksyon de 39%, komanse 2007 ziska 2009.

Me, anu get enn tipe motivasyon Lerop. Ki motivasyon deryer sa propozisyon bes pri disik 39% la? Klerman Linyon Eropyen olye limit prodiksyon ek exportasyon so prop disik, pu ki li respekte zizman Tribinal OMC. Klerman Linyon Eropyen ule osi prevenir enn ogmansyon dramatik dan enn inportasyon disik depi bann Pei Mwen Avanse ki kapav byen ogmante su "Anything but Arms". Me sirtu seki byen kler seki Lerop pe rod ranforsi so pozisyon dan negosyasyon OMC ki pu ena lafin lane.
Ki Arvind Boolell so "Road Map" pu Lindistri Sikriyer dir?
Fas a sa propozisyon lor rediksyon 39 % dan pri disik, ki Guvernman aktyel pe propoze? Premyerman, li pa ditu diferan de seki ansyen guvernman ti pe fer. Le 14 Septam Arvin Boolell inn prezant so Road Map, enn plan 10 an. Bann pwen santral dan sa Plan la se prodisyon disik pu mentenir plizumwen kuma li ete aster la, vedir aster la li an mwayen 575,000 tonn, e dan 10 an zot pe mazinn li 550,000 tonn, plizumwen parey. Me su enn siperfisi redwit 72,000 a 65,000 ektar. Sa ogmantasyon par ektar pu fer atraver enn program deroking, enn program irigasyon ek enn program regrupman tiplanter.
Dezyem pwen dan sa Plan 10 an la se enn rediksyon dan ku de prodiksyon e sa li prinsipalman par diminye mindev, sa vedir detrwir lanplwa. Ena enn nuvo vag VRS (Voluntary Retirement Scheme) ki pe vini. Ena enn santralization akselere bann mulin. Ena 11 pu lemoman. Zot pe propoze ki res zis 6 evantyelman. setadir 5 mulin pu ferme. Road Map ena osi propozisyon pu ogmant reveni lindistri sikriyer par prodiksyion etanol, e par ogmant prodiksyon elektrisite apartir bagas. Zot pe osi rod fer guvernman diminye sa levi (espes tax) ki apel Cess, depi otur 1,000`rupi ki guvernman preleve lor sak tonn disik, diminye li par 50%.
Ek seki etonan, 3yem pwen, se Guvernman pe ankuraz proze IRS (Integrated Resort Schemes) ek Road Map mem mansyone ki Guvernman pu donn enn kudme pu al rod kliyan pu IRS.
4em pwen santral dan sa Road Map se enn sulazman finansye pu lindistri sikriyer. Sirtu base lor resedyul det ki li ena.

SEKI NU DAN LALIT TRUV TRAKASAN DAN SA ROAD MAP LA:
1.Road Map dir ki dan sa ku apepre 23.5 milyar lor prosen 10 an pu restriktir lindistri sikriyer, preske lamwatye pu sorti depi bidze nasyonal.
2. Ena enn deklarasyon dan Road Map kumkwa diversifikasyon agrikol andeor kann lor enn gran lesel pa inn reysi dan lepase. Nu truv sa enn deklarasyon byen danzere.
3. Dan Road Map pe propoz mem nuvo lezislasyon (get zot dan paragraf 5.8.5) pu fors planter kontinye plant kann. Setadir zot pe anvizaz enn lalwa ki, si u sey ras u kann plant enn lot kitsoz, pu ena lalwa pu anpes u.
4. Ek la mo krwar tu dimunn bizin pran sa oserye sa propozisyon pu introdir seki apel bann "Energy Cane'. Se enn kalite kann ki prodwrir buku bagas, parski bizin bagas pu prodwir elektrisite. Zot va introdir enn nuvo varyete kann ki apel "Energy Cane" parski li prodwir buku bagas. Me plan pu introdwir Energy Cane pu fer par introdwir bann klonn (an Angle 'Clone') e lor baz bann manipilasyon zenetik. Setadir li pu OGM. Sa inn pas inpe inapersi dan sa Road Map la. Mo ase etone ki dimunn pa finn sot byen ot lor la parski so danze. Samem bann kann klone, dimen atraver Moris ki byen tipti, u pa pu kapav plant kann "Energy Cane" klonn lor lil Plat. Pu ena "cross-fertilisation, alafin kitfwa tu nu kann ek tu bann lezot plant pu kontamine. Sa li grav.

REAKSYON CHAMBRE D'AGRICULTURE EK MSPA.
Lor tu argimantasyon patronal ena enn pwen santral: bizin introdir bann mezir pu ki loperasyon sikriye par limem rest rentab. Setadir zot pa aksepte sa lozik ki etanol, bagas tusala pu ed ogmant revini. Zot dir u loperasyon sikriye limem bizin rantab. E zot inn propoz seki zot apel enn "sipor a reveni" setadir dapre zot bann prodikter pu bizin gayn enn larzan anplis par tonn kann kuma bann betravye pu gayne, kuma bann prodikter disik Larenyon pu gayne. Kuma u kone Larenyon se Lerop! Alor Moris usi, MSPA pe dimann enn sipor pu reveni. Setadir pa kone kot exakteman sa pu sorti, me zot dir sak tonn kann bizin gayn enn lamone anplis. Evidamen zot pe pans pu servi an parti sa konpansasyon Linyon Eropyen kuma sipor pu reveni. Zot pe mem propoze ki sa konpansasyon depi Linyon Eropyen kapav, olye pas par bidze nasyonal, pas par Sindika Disik (lorganizasyon patronal).

Dezyem propozisyon Sanb Dagrikiltir li konsern dernye vole VRS. Sa finn kut bann konpayne Rs 3.2 milyar ek sa ekivo a Rs 375 milyon lintere par an. Ek li drol me ena enn fraz ki tu dimunn dan MSPA, Sanb Dagrikiltir pe servi, zot pe dir sa problem lintere Rs 375 milyon bizin rezud O DEPAR MEM. Ondire enn formil ase intrigan. Me li ase kler ki zot pe dir ki Leta bizin finans sa det servicing la par larzan konpansasyon depi Linyon Eropyen.

E anfet dan Road Map anfet Arvind Boolell pe dir pu sa det la pu bizin rod bann "solisyon kreativ". Nu tu kone ki "creative" dan sa kontex la ule dir an Angle. Kan u dir Creative Accounting, li ule dir tu kalite trikmardaz kontabilite, e zot ule fer tu kalite trikmardaz pu fer resedyuling sa Debt Servicing.

Alors zot osi, Sant Dagrikiltir ek MSPA, pe propoz ankor VRS ek evidaman ankor fermtir mulen. Ek zot pe vinn dir kareman aster la ki tu lanplwa dan lindistri sikriyer bizin vinn sezonye. Savedir okenn lanplwa fix. Kan bizin dimunn pu plante, pran dimunn pu 2 semenn; kan bizin dimunn pu kup kann, zot pran diumnn pu kup kann, me li enn lanplwa pirman sezonye.

Zot osi pe propoz ki restriktir sa "Cess" Rs 1,100 par tonn kann, diminye li.

Patrona pe osi dimann Guvernman vinn ek enn politik kler lor etanol. Evidaman zot pe anvi ki, avan ki zot rant dan prodiksyon ubyen investi dan plan Etanol, zot gayn enn marse garanti ek enn pri garanti. Me an mem tan zordi nu lir Direkter MSPA vinn dir ki Etanol prodir dan Moris li pa pu konpetitif lor marse mondyal. Setadir pu kapav inport Etanol depi Brezil a meyer marse. Seki MSPA depi inpe letan pe fer ondire bizin al prodir disik dan lezot pei. Kuma CIEL dan Tanzani, Harel ek Lagesse Cote D'Ivoire ek sa li avek bi pu servi "Everything but Arms" de Pascal Lamy. Zot al prodwir disik dan bann pei mwen avanse, zot gayn enn akse ar Marse Eropyen.

NU KOMANTER LOR TUSA SE:

1. Mem sa rediksyon 39% ki Linyon Eropyen pe propoze li anfet pa pu aliyn pri preferansyel ki gayne depi Lerop ek pri disik ki gayne lor marse mondyal. Pena okenn garanti ki pli divan pa pu ena bann lezot rediksyon, ziska ki pri ki ofer li nivle ek pri lor marse mondyal.

2. Tu bann mezir pu diminye ku prodiksyon anfet zot fer li atraver destriksyon lanplwa.

3. Road Map la li pe amar lagrikiltir ek prodiksyon lenerzi a plantasyon kann. Sa pu rann enn program diverifikasyon agrikol buku pli difisil a mwayen term. Ek mo kapav fer enn komanter ki ena pu fer avek sa. Konpansasyon ki Linyon Eropyen pe fer ki anpasan li pa ditu kler.

4. Me, ki pu fer ek sa konpansasyon la, sa osi li pa ditu kler.

Eski pu servi li pu detrir lanplwa kuma MSPA pe propose, savedir anparti finans VRS?

Eski pu servi li pu rann nu ankor plis prizonye lindistri disik ubyen lindistri kann?

Ubyen eski pu servi sa konpansasyon la pu demar enn veritab program diversifikasyon agrikol e diminye nu depandans deplizanpli lor kann ek disik?

5. Ziska ler, seki etonn nu inpe dan LALIT seki deba otur kriz dan Lindisrti Sikriyer finn byen prizonye nu eritaz kolonyal, nu depandans lor kann ek disik. Me, finn ena enn serten nomb lavwa ki resaman finn leve pu remet sa an kestyon.

Ena kikenn ki apel Cyril Jacques Monty ki ansarz biro Diversifikasyon dan Chambre d'Agriculture ki vinn koz anfaver diversifikasyon lagrikiltir. Finn ena enn bon lartik ki finn ekrir par kikenn apel Profeser Jugessur kot li get lagrikiltir apre Protokol Disik. Anpasan mo krwar sa Profeser Juggessur finn vinn direkter MRC e se ase interesan. So lartik dan Mauritius Times le 19 UT. Lerla Yvan Marshal finn al deter bann zafer interesan, kuma li abitye fer dan so kolonn "Il y a 25 ans". Li finn al deter bann lartik lor bann kontrent a la prodiksyon alimanter 25 an desela savedir 1980. Seki interesan seki tu sa bann kontrent la zot ankor la zordi . Setadir ki 25 an desela ti ena bann analiz ek bann konsertasyon lor kestyon ki exakteman pe blok diversifikasyon agrikol ek prodiksyon alimanter, ek zordi an 2005 nu ankor ek sa bann mem kontrent la. Sa li ase interesan.

Ek nu pa abitye sit Jean Mee Desveaux, me dan so intervyu byen kontroverse, li finn dir ENN kitsoz ki Ram Seegobin dir li krwar vo lapenn site, parmi buku lezot zafer ki pa vo lapenn site. Li finn dir ki seki guvernman pe propoze zordi ek mem seki lindistri sikriyer pe propose li ekivo a - li servi enn lexpresyon Angle - "Throw good money after bad". Seki sa ule dir anfet se u aste enn toaster pu Rs435, lerla apre 2 semenn li aret marse, ek u al magazin, li dir "wi nu kapav repar li, li pu kut u Rs 600". Si u peye, sa vedir u pe "throw good money after bad".

Ala inpe kot nu ete. Lor rebor, zet bon larzan dan tru.

Ram Seegobin finn osi sit Direkter MSPA. "Sa enn lot dimunn ki nu pa abitye site", li dir. Zordi dan L'Express dan enn interview li terminn so intervyu par dir: "Si certaines personnes ont des alternatives interessantes, tous businessman et citoyen seraient pret a ecouter". Li bon li dir sa, me nu dan Lalit, u pu rapel ki pandan kanpayn elektoral, samem ti kolonn vertebral nu kanpayn. Nu ti prodwrir enn ti livre lor alternativ ekonomik, e sirtu lor diversifikasyon agrikol.

Ram Seegobin finn konklir par dir: Alors ala kot nu ete, setadir nu ena bann alternativ e mo kwar ki inn ler pu ki onivo medya e an zeneral nu purswiv deba otur lavenir lagrikiltir dan Moris.

Me li bizin fer SAN bann vizyer, mem si bann vizyer inpe sikre. Nu pu bizin fer prev si neseser de blasfem par met an kestyon lavenir lindistri sikriyer - si sa ekivo a enn blasfem, be nu bizin blasfematwar.

Ek nu kwar ki anfet an zeneral ena enn suzestimasyon kriz sosyal ki pu dekul depi fason ki pe rod restriktir enn kanar bwate, parski pu ena enn somaz totalman inakseptab. Sirtu somaz pu byen grav onivo rezyon riral. E ena osi lavenir sa 35,000 tiplanter. Li fer buku dimunn, e si nu pa rod enn mwayen pu prevenir sa kriz sosyal la ena tu lezot sekter ekonomik, ki li turis, ki li lezot, zot osi pu a zot tur, menase. Buku dimunn pa realize ki turism li enn lindistri esansyelman riral. Si ena enn kriz sosyal onivo lakanpayn dan Moris, li pa bon pu lidistri turist ditu.

Ala nu bann komanter. Nu ena sa ti liv la si ena lapres ki anvi gayn enn kopi.

Ti ena enn seri kestyon-repons depi lapres. Get lartik separe ki pu swiv.