LALIT mark Fet Travay dan lepok Lager ek Zenosid
05.05.2026
Fet Travay dan Moris finn marke par absans miting tu parti politik meynstrim ki abityelman rivaliz lor kisannla amenn pli gran laful dan zot miting pu selebre puvwar ‘travay’ kont ‘kapital’. Sa lane la ‘gran’ parti, ki anfet ‘ti’ parti ki fer lalyans taktik zis avan eleksyon, sa fwa la silansye. Telman silansye ki zot finn zis al dan diferan simityer lor tom lider klas travayer.
Ziska ler, me petet pa pli lwin ki dernye eleksyon zeneral, tu parti politik meynstrim dan Moris dibut, dan laparol, pu klas travayer. Zot tu opoz oligark proprieter tablisman kann u si pa burzwazi antye ek zot tu anfet ‘sosyalis’, ankor enn fwa zis dan mo. Zot tu alye Lepep Palestinyin, prinsipalman zis dan laparol. Zot opoz Aparteid – dan laparol. Zot opoz tu kolonialism ek inperyalis, dan laparol. Ubyin ti pran pozisyon. Ek zot tu 100% ‘non-aliyne’. U ti non aliyne.
Rezon pu tu sa pozisyon kuraze la se parski san sa priz pozisyon, li tutan, u tultan finn inposib gayn eleksyon amwin ki ou, omwin dan laparol pran, u finn deza pran sa pozisyon la. Klas travayer finn ase for tulede anterm programatik ek organizasyonel pu dimann enn tel kalite program. Sepandan, klas travayer pankor, ziska ler, ase for pu met presyon lor parti politik meynstrim opuvwar pu inplemant enn tel program etan done ki zot dirizan azir kuma vale pu tu kalite burzwazi.
‘Desepsyon’ repete finn fer klas travayer amerde kont tu parti meynstrim. Klas travayer telma amerde dan moman Fet Travay 2026 ki parti politik meynstrim pa kapav organiz miting. Li pa ti pu ase sa lane la ki zot zis organiz bis gratis, briani gratis, transpor gratis pu al lamer apre miting, ubyin mem donn larzan pu brayb dimunn pu prezan dan miting pu gonfle sa zwe-sif tule lane lor ‘kisannla kapav gayn plis travayer’ pu vinn zot miting.
Ni parti dan Guvernman ni parti Lopozisyon pa finn organiz zot miting tradisyonel. Sa pe arive, dan moman kan lalyans Guvernman pe fraktire apre 18mwa opuvwar. Li finn fraktire dan enn fason etranz dan sans ki lider kordilo Mouvement Militant Mauricien (MMM) Paul Bérenger, ki ti Vis Premye Minis, so tifi ki manb MMM ki ti enn Junior Minister ek enn lot depite MMM ki apel Chetan Baboolall, finn fini par kit Guvernman an premye ek lerla kit MMM. Tandi ki tu leres depite MMM finn res dan Guvernman. Zot dan enn leta konfizyon, zot ansyin parti MMM usi dan konfizyon, ek Guvernman ki ti pe deza guverne san okenn lide dan ki direksyon li pe ale- si zot ena enn lide kot zot pe ale- zot usi an konfizyon.
Alor ni grup Berenger ki provizwaran apel “Konba Militan Progresis”, ni MMM, ni Travayis, ni Rezistans, ni Nouveau Democrates (enn but Parti Mauricien Social Democrate - PMSD) pa finn organiz zot miting anyel. Ni PMSD limem ni MSM (Mouvement Socialiste Mauricien). Pran kont lefet ki dan zot nom, zot tu inklir konsep kle dan lalit de klas: “labour”, “militant”, “resistance”, “democrat” ek “social democrate”, “progressive” ek aster ar “konba” mem lide “lalit”. Ankor enn fwa zis dan nom!
LALIT paret sel parti ki finn selebre kuma tradisyonelman nu abitye fer. Dan LALIT, nu finn organiz enn get-together kot manb ek sinpatizan ti invit zot fami pu selebre sa zur la. Nu finn zwenn pu selebre tulede puvwar travay (u omwin so potansyel puvwar) kont kapital ek anmemtan met divan enn program demand pu enn stratezi klas travayer pu klas travayer pran puvwar antan ki enn klas. Ek se seki nu finn fer zordi.
Evennman LALIT ti fer dan lakaz kamarad Rajni Lallah so ‘orl lamizik’ lao, dan Forest-Side, ek lamizik ti interlye dan nu selebrasyon.
Program ti santre otur diskur Rada Kistnasamy, ki finn sitye kot klas travayer dan Moris ete zordi, dan sa moman lager agresyon US-Israel kont Liran ek so pep. E dan mem moman, sa trwa-zan zenosid kont lepep Gaza pe kontinye ek pe kontinye kont tu pep Palestinyin depi 78 an ek aster zot pe koumans osi detrir sertin parti dan Liban ek Lasiri.
Rada finn fer remarke ki nu ena enn responsabilite spesifik kan nu Guvernman pe eberz baz militer Amerikin lor nu later, lor Diego Garcia.
Li finn denons Guvernman Ramgoolam ki pe al sipliye pu inpe ‘larzan disan’ depi Grand Bretayn pu lwe Chagos pu li servi kont lepep Liran dan kad lager dagresyon flagran ek sa malgre ki pli ot lakur ICJ dapre lalwa internasyonal finn fini statye ki Chagos ti e ankor form parti Repiblik Moris, ek finn dir ki UK bizin kit Chagos ek pran so lokater baz USA ar li ale.
Rada finn dir ki sa moman la, li enn moman etranz. Lanpir kolonyal Oksidantal antye an deklin politik, ek ki klas travayer ena pu sezi sa moman la pu met demand kler delavan. Li finn fer referans a kat demand kle dan ‘Deklarasyon an Komin’ ki finn siyne par 26 lorganizasyon ek reprezant otur 100,000 travayer antu. Nu dimande ki Guvernman Moris bizin; 1. Dimann fermtir baz militer Diego Garcia, 2. Zwenn ka ki Sid Afrik finn mete kont Israel pu zenosid , 3. Refiz ki nu later servi par USA dan so lager dagresyon kont Liran, ek 4. Fors oligark tablisman kann dan Moris plant manze lor enn-tyer zot later, ek servi zot infrastriktir pu prezerv manze alimanter, patron lotel bizin investi dan lindistri lapes pu sutenir sa plan sekirite alimanter ek asir enn tranzisyon rapid ver prodiksyon lenerzi renuvlab an partikilye ar divan ek soley.
Me, avan diskur kamarad Rada, kan lezot kamarad prezan pe rasanble, Rajni finn zwe piano pu nu – enn so konpozisyon finn fer apel a lespri lalit, kot li finn transform latmosfer otur nu pu dan not lamizik. Ek so lamizik finn swiv kan Rajni finn akonpayn mwa, enn lot manb LALIT, kan mo finn lir enn poem apel “Omaz Doker Genoa” pu fer eloz travayer doker Litali pu zot lagrev kont transportasyon zarm pu anpes ki Israel komet zenosid dan Gaza. Zot finn donn nu enn direksyon dinamik ek konbatif pu swiv.
Lerla Cindy ek mwa, nu finn kumans prezide, avek enn tus leze par sitye nu fet Travay. Cindy, parey kuma lezot intervenan, finn usi rann omaz kamarad Ram Seegobin, ki finn desede depi trwa mwa asterla, ek li tuzur inspir nu lalit. Cindy finn lerla introdir enn poem ‘Zefor Imin’ par Jacques Prevert ki finn tradir par Richard Etienne an kreol ek ki kamarad Sofia finn lir.
Sa finn swiv par enn lamizik anvutan avek Darbuka ki finn zwe avek enn metriz talantye par kamarad Denis.
Gary finn introdir lorganizasyon ki finn avoy nu mesaz. Li ek Alain finn prepar sa but fasinan listwar modern – lyin ant LALIT ek parti politik dan Lafrik, Lerop, Lazi ek Lamerik depi dernye 45an. Ti ena mesaz depi grup politik ek proleter depi Zapon, Namibi, Langleter, USA, Palestinn, Lafrans ek Lostrali, sakenn lye ar enn ti deskripsyon kurt lor kuma nu konn zot. Preske zot tu finn fer referans a nu Deklarasyon an Komin ki Rada finn plitar devlope ek usi lor kontribisyon kamarad Ram dan lalit nu pe kontinye amene.
Prosin morso lamizik ti interprete ek zwe lor lagitar par kamarad Nitin, enn so prop konpozisyon emuvan, ki ti anmemtan melankolik, determine ek angaze.
Apre diskur Rada, Gary finn lir ‘poem kinn dekuver’ par enn grup fam adilt dan kur lir-ekrir. Enn poem ki dekrir profonder zot panse atravare zor komanter dan seki zot finn apresye dan obzervasyon enn poster Guernica par Pablo Picasso. Enn tablo ki enn reprezantasyon anti lager ek ki plis anblematik lor sa kestyon la parmi tu form lar.
Duo kamarad Sarah Honore ek Tharun finn lerla zwe trwa zoli konpozisyon, sakenn diferan depi lot, sakenn rafine ek delika anmemtan ki ferm ek kuraze.
Enn lot Sarah, kamarad Sarah Jane finn lerla lir enn poem ‘Kontrol Uvriye: Konn u Lennmi!’ par poet Irlande, Christopher Logue an Kreol.
Marlene, Marc, Clifford ek Gerald tule kat kamarad finn zwe trwa sante Westernn ek Kawntry, avek de lagitar manifik akonpayne ar batri avek lavwa an premye Marlene, lerla Marc.
Anne-Marie finn lir poem Irlande “Nu’le Pa Plis ki Bul Later” par James Conolly kinn tradir an Kreol. “Nu ule zis Later,” enn poem ki sikann dimunn ki fer apel pu dilye nu program pu anpes klas travayer pran puvwar antan ki enn klas.
Alain ek Marousia, kuma dapre zot kutim, kan nu pe kumans al ver konklizyon, finn vinn delavan par sant sante enerzetik lor klas travayer lor enn beet sega, akopanye par zot de performans remarkab lor ravann.
Lerla, acapella, nu tu finn sant “Linternasyonal”. Ou ti devet inn kapav tann li depi stad Futborl lot kote simin. Ek lerla, nu tu, anba de zoli ti latant-ruz briyan deor, finn partaz nu manze ek labwason ki sakenn finn amene, koz koze ek riye ansam.
Li ti fason parfe pu viv sa Zur Fet Travay. Mem letan Kirpip, Fores-Sayd sirtu, ti parfe.
Lindsey Collen, pu LALIT, 1 Me 2026. Tradiksyon CC.
