Konpran Agresyon USA-Israel kont Liran
08.03.2026
Si mama enn zanfan 4-an dimann li, kot li finn gayn enn biye san, li kone li pe koz manti kan enn timama li dir, “Mo finn truv li lor peron lekol”, enn timama apre, “enn tonton inn donn mwa li kan li ti pe pase”, ek kan ou fixe li gro lizye, li dir, “mo finn uver mo bwat kondane e mo finn truv li”. E kan so mama inn abu, li seye, “Bondye inn donn mwa.” Byin vit, mama cheke e truv enn biye san manke dan bwat lamone dirzans lakwizinn. Mama explike ki koz manti li pa bon, parski sosyete so subasman baze lor konfyans. E ou koz laverite ar lezot kuma ou espere zot usi fer parey ar ou. Li usi azute ki sa li dan ou lavantaz parski kuma koze la dir, li suvan usi vre, ki kan ‘fuy andan enn manter, ou gayn enn voler’, lerla ou perdi ou repitasyon kan dekuver ou koz manti.
Trump ek Netanyahu parey, kan dimann zot kifer zot finn asasinn Sef Deta Iranyin Ayatollah Ali Hosseini Khamenei zot reponn zot finn fer sa pu deklans enn lager. Zot finn fer sa omilye negosyasyon ar reprezantan Guvernman Liran dan Zenev. Ankor. Enn dezyem fwa. Anplin prosesis negosyasyon piblik pu lape avek lekip Iranyin, USA finn fer enn latak surnwa. Apel sa “perfidi”. Zot finn osi fer sa pu sey asasinn negosyater Hamas dan Quatar lane dernye an Septam. Lor enn ranseynman dernye minit lidership Hamas finn eskiv pyez la. Pyez la, usi, ti perfidi. Nu pu koz lor perfidi taler.
USA ek Israel finn donn explikasyon swivan lor zot mert ek lager: timama zot finn fer agresyon pu anpes Liran fer enn bom atomik. Timama, deklar lager. Mem si Trump finn anons enn santyem fwa ki 22 Zin lane dernye, USA finn detrir konpletman Liran so prodiksyon nikleer, pu anpes li fer anrisisman iranyom mem ki li dan lefitir e mem pu rezon medikal. Timama zot dir zot inn fer sa pu anpes Liran posed misil long-distans. Timama pu anpes Liran ena alye kuma Hamas, Huti ek Hezbollah. Trump swazir pa zis so kamarad, me kamarad Liran? Lerla, apre latak USA-Israel, ‘bann rezon’ finn kontinye zot prosesis metastatis. Lager finn large parski Liran ti pre pu al atak USA u Israel. Alors « viktim » ti bizin atake an avans! Timama parski Israel ti pre pu asasinn Ayatollah Khamenei, timama Liran ti pu kont atak Israel ek USA. Alors USA ti bizin atake avan. Ek antretan, ena enn refrin ki dir ki veritab rezon li « sanzman rezim ». Savedir ki USA ek Israel zot drwa sa, antan ki Leta dominan dan lemond ek dan rezyon, pu sanz Sef Deta enn peyi indepandan, sanz li depi deor, anmemtan formant dezord par krash larzan Iranyin, ek pey azan dan Liran pu tir kut bal lor lapolis.
Trump finn usi sey explike ki aksyon agresyon USA li kuma enn form “vanzans” pu lefet ki Muvman Revolisyoner Iranyin finn pran kontrol Lanbasad US dan Teheran kapital Liran 47 banane desela an 1979. E ki etidyan Iranyin finn pran 52 sitwayin Amerikin an otaz pu plis ki enn an. Etidyan ti dimann sinpleman prosekisyon diktater Shah Pahlavi Liran ki finn sove e al kasyet dan USA. Sa diktater la, pu rikord, an seki konsern rikord kriminel USA. USA-UK ti instal li opuvwar 25an pli avan, pu presizyon an 1953 apre ki li finn komet enn ku deta notwar pu ranplas Premye Minis Mohammad Mosaddegh ki ti eli demokratikman. Finn akiz li lor fos pretex ki li finn ena ‘lodas’ pu nasyonaliz pwi petrol UK-USA pu aret piyaz kolonyal pu ki resurs natirel peyi kapav servi pu dimunn sa gran pep la. E dan mem fason ki dernye muv zanfan 4an ki servi nom “Bondiye” kan li finn akile par so mama. Anbasader USA dan Israel dir mem zafer dan so intervyu avek Tucker Carlson pu zistifye agresyon kont Liran. Kan poz li kestyon lor “Proze pu pli gran Israel” ki ena bi pu fer Israel pran kontrol tu later ki Bondye sipozeman finn donn li “depi Nil ziska Ufrat”. Kumadir sa fraz ki sorti Zenez, premye liv Labib, ti enn “kontra later” u dokiman ofisyel lor ‘lavant later’. Li parey kuma sa zanfan 4an ki kan li ‘nn kwinse fye lor nom ‘Bondiye’ an dernye analiz. Kan dimann li si tu later ant Nil ek Ufrat pu Israel, li reponn, “Sa ti pu bon si zot pran li net ». Ala laliyn ofisyel USA asterla. Mem si li finn azute, ‘Israel pa pe viz sa ansemoman’. Remarke mo ‘ansemoman’. E remarke, ki pa finn ena okenn kominike depi US pu nye sa fraz la, ‘Sa ti pu bon si zot pran li net’. Dapre li, ala lobzektif lager Israel lor long dire, ki suvan finn devwale- ‘bon’ pu USA. Savedir ki Israel pu sey anekse, pa zis Palestinn, me usi Wes Benk, Zerizalem Les ek Gaza. Me usi enn but Lezip, usi byin ki Liban, Lasiri, Zordani ek lezot parti Lirak, Larabi Saodit, Liran ek Latirki ?
Alor rezon ki Trump ek Netanyahu done pu zot agresyon li varye, e dan enn fason inkrwayableman ilozik, mansonz mem sa. Wi, tulede USA ek Israel pe koz manti kan pe get nu direk divan nu lizye.
Me li pli pir ki sa. Kuma koze la dir, ‘Fuy andan enn manter, gayn enn voler.’
Kan enn dimunn koz manti, li pa enn pese izole. Se pu kasyet enn lot zafer. Ubyin pu kuver enn lot zafer. Alor, sosyete bizin gard antet ki ekzakteman sa lot kitsoz la ete. Indis la konsern rezon ou lekel USA-UK ti organiz enn ku-deta dan Liran an 1953 ek met enn diktater pu ranplas enn lider eli. E li ti lerla uvertman ek li byin evidan ki konpani prive Oksidantal ek zot Guvernman pu regayn kontrol kuma puvwar inperyalis lor trwazyem pli gran stok petrol andan later dan lemond, ki anfet pu Liran.
E sa se bi USA aster lamem.
Israel partaz sa bi la, me li al pli lwin, e ala linportans lobi Zionis (milyarder Zwif ek evanzelik Kretyin) ki fors USA swiv avegleman plan Israelyin: Israel ule kas an but but tu gran peyi pre ar li, par invair zot, par formant kominalis ek lezot biz-biz etnik, ek pu destabiliz sa bann vwazin la. Rapel seki nu, dan LALIT, finn suvan site depi Zeneral USA Wesley Clark? Enn an avan, ala seki nu finn ekrir lor nu websayt : “An 2007, ansyin Zeneral US Wesley Clark ti explik enn zafer inportan. Li dan nuvel ankor enn fwa. Ala kifer. Li finn dir dan program Amy Goodman ‘Democracy Now’ an 2007 ki, apepre dis zur apre latak 9/11 lor tur zimel, otur 20 Septam 2001, enn sef Zeneral US ti inform li, ki, “nu pe al lager kont Lirak”. Detrwa semenn plitar, li ti azute, kan nu ti pe deza bonbard Afganistan, ki mem Zeneral ti dir li, li finn gayn enn lot Memo depi Sekreter Defans ki ‘dekrir kuma nu pu pran kontrol set peyi dan sink an, kumans ar Lirak, Lasiri, Liban, Lalibi, Somali, Sudan ek fini enn fwa avek Liran’. Anfet taymlayn ti [fini] 20an pli lontan ki seki ti dir dan Memo, ek lord la pa ti exak. Me aster, an [Mars 2026], sel peyi ki reste lor lalis, apre ki USA ‘pran kontrol’ Lasiri, li Liran.
Apre ki finn ena “sanzman rezim” tu seki reste zot dan diferan degre larwinn ki finn inpoze lor zot par Lanpir USA, lor enn lalis ki finn tire par Israel, ki kone.”
Tusala pu dir ki USA ek Israel zot agreser.
Aster, dapre lalwa internasyonal modern, kan sit enn so dokiman fondater, zizman Tribinal Militer Internasyonal dan Nuremberg an 1946, krim agresyon li « krim siprem internasyonal ». Li usi enn sa kat krim ki ICC purswiv.
Perfidi
« Perfidi » li tradisyonelman ek legalman konsidere enn krim. Savedir servi sibterfliz pu kuyonn enn lennmi dan enn pozisyon konfyans pu permet latak surnwa. USA finn kontinyelman fer sa, par pretann pe negosye kan anfet li finn fini dakor ar Israel pu amenn enn latak sirpriz kont Liran (u Hamas).
Mert
Li kont tu prinsip lalwa international pu enn Leta al asasinn lider suvrin enn lot Leta. Barbari kri. Dan sa kondisyon la pena sime pu sorti dan Leta Deger parski sef-negosyater finn asasine. USA ek Israel finn fek komet enn asasina extra-zidisyer kont enn Sef Deta. Israel enn exper dan asasina extra-zidisyer depi so kreasyon an 1948. USA finn servi asasina extra-zidisyer depi lepok Georges Bush kan li ti pas enn Lord Exekitif ki donn puvwar CIA pu komet sa kalite asasina la. Kongre plitar finn pas enn lalwa pu permet fer sa. Dan ladministrasyon Obama, asasina extra-zidisyer ti servi sistematikman, e depi lerla finn vinn enn pratik. Enn latitid kriminel, konportman enn Leta paria. Anfet, anmemtan ki Israel tultan finn enn Leta vwayu, USA finn deplizanpli vinn parey.
Alor, pu konklir lartik, seki nu pe truve zordi seki USA ek Israel pe komet krim internasyonal siprem pu fer enn lager agresyon ilegal. E nu, dimunn dan Moris, pankor ase lev nu lavwa for kont nu peyi ki konplis dan agresyon Amerikano-Israelyin. Nu teritwar, apre tu, Diego Garcia (seki Trump apel “Lil stipid’) pe servi, parmi lezot zafer, pu komet sa krim la inklir ‘krim siprem internasyonal’ agresyon kont enn lot peyi.
Enn pozisyon prinsip diyn depi Moris li vital.
Guvernman aktyel finn plito pibliye enn kominike ki mank klarte ek konviksyon lor lager (get anba), san mem nom USA ek Israel kuma agreser. Kumadir Moris li sinpleman « netr » par rapor ar ‘krim internasyonal siprem’ ki finn komet divan so lizye par USA ek Israel. Guvernman pa finn mem prezant kondoleans a lepep Liran pu 153 imin, prinsipalman zenn tifi lekol ki finn asasine par bom Amerikano-Israelyin ki finn large lor zot lekol primer
E lel-drwat lapres Britanik tuzur, malgre servilite Guvernman Morisyin, apel nu Guvernman tu kalite nom parski li pankor ase kurbe divan met inperyalis dan New York. Lextrem Drwat Britanik paret pa remarke ki Trump so latitid tiranik. Li otan arogan anver Britanik ki anver Morisyin, ek li insilte Premye Minis Britanik Starmer pu so ‘stipidite’ par sed Diego Garcia (‘sa lil stipid la’) ar Moris!
Me, klas travayer Morisyin montre nu diferans depi Guvernman.
Sindika ek lezot lorganizasyon ansam ar LALIT dan enn petisyon pwisan, inifye, ek rezime dan parol for finn dimann pu anpes USA servi nu later pu so baz militer lor Diego Garcia. Anmemtan ki mo pe ekrir, mo finn aprann ki ena ankor lorganizasyon pe kontinye adere ar petisyon, apre ki lager finn deklare.
Ou pu remarke lorganizasyon swivan finn azute:
Noor Denmamode pu Plateforme Mauricienne pour La Palestine (PMP),
Arvin Bhojun pu Federation of Education unions (FEU)
E Ram Nookadee pu Development Practitioners in Network (DPiN).
Alal lalis tu lorganizasyon ki finn pran ‘pozisyon istorik’ par opoz prezans baz militer lor nu later.
Si ou usi dan enn lasosyasyon ek ou truv li inportan pu fer lezot manb okuran demand petisyon ek ki zot dakor ki bizin ferm baz militer USA-UK lor nu teritwar, rant an kontak avek nu pu azut ou lavwa ek langazman ou lasosyasyon kont lager inperyalis.
Ou pu remark lorganizasyon swivan finn azute :
Reeaz Chuttoo, Prezidan Confederation des Travailleurs des Secteurs Publique et Privé (CTSPP)
Haniff Peerun, Prezidan Mauritius Labour Congress (MLC)
Deepak Benydin, Prezidan Federation of Parastatal Bodies and Other union (FPBOU)
Atma Shanto, Prezidan Federation des Travailleurs Unis (FTU)
Clency Bibi, Prezidan General Workers Federation (GWF)
Narendranath Gopee, Prezidan National Trade union Confederation (NTUC)
Randheer Bundoo, Trezorye Governmant Teachers union (GTU)
Dain Jahajeeah, Sekreter union of Private Secondary Education Employees (UPSEE)
Jocelin Louis, pu Rodrigues Private Industries and Allied Workers union (RPIAWU)
Avinash Bundhun, Telecommunications Workers union
Ram Nowzadick, Prezidan Nursing Association
Russhid Golamaully, pu Senior and Other Nursing Staff union
Lindsey Collen, Ledikasyon pu Travayer (LPT)
Bhollah Salaahud Diin, Students for Palestine
Norman Tambanivoul, pu Dr. Idrice Goomany Treatment Centre
Danielle Turner, pu Leve Fam!
Rajni Lallah, pu Muvman Liberasyon Fam(MLF)
Marousia Bouvery, pu ABAIM
Tania Haberland, pu Never Again-Olive Resistance
Alain Ah Vee, pu LALIT
Noor Denmamode pu Plateforme Mauricienne pour La Palestine (PMP)
Arvin Bhojun pu Federation of Education unions (FEU)
Ram Nookadee pu Development Practitioners in Network (DPiN).
Li lor baz sa kalite konpreansyon an komin, ki exprime dan petisyon, se kumsa ki nu kapav buz divan ek opoz sa lager ki totalman ilegal par de pwisans nikleer, enn ladan pa sinyater Trete Non Proliferasyon, ek zot fer lekip kont enn pwisans non-nikleer ki enn sinayter Trete Non Proliferasyon.
Finalman, atraver nu lorganizasyon, aster nu kapav pli fasilman konvink tu nu manb, pa zis laplipar nu manb, lor danze ki ena kan Moris les loperasyon baz militer USA fer lor nu teritwar. Li anmemtan imoral ek sibalternn, li usi vizibleman expoz Moris a sa kalite danze la. Nu pe truv sa kuma dilo kler aster. Pu viktim ki USA pe agrese, kuma Liran aster lamem, fason zot inn truve pu defann zot se azir kont baz militer ki anserkle zot pu ek pe agres zot kontinyelman. Se kumsa ki zot truv baz militer lor nu teritwar. Alors, Emirates Arab Ini (UAE), Bharain, Kuwait, Quatar, Larabi Saodit, Cyprus, Lirak ek Oman - zot tu finn sibir latak dronn ek misil Iranyin lor infrastriktir Amerikin ki lor zot later akoz depi laba pe vinn atak zot teritwar. Setadir depi baz US usi byin ki depi lanbasad US ek lezot plas kuma lotel, ek ki USA finn evakye so lafors spesyal CIA ek lezot zom militer kan baz kumans sibir latak. Alor, aster tu dimunn kapav truve ki kan aksepte pu ena baz militer US, Moris, kuma peyi Golf, pe kolabore an sekre ar enn pwisans ki finn dan enn fason repetitif invair plizir peyi, vyol tu konportman-akseptab internasyonal, konvansyon ek lalwa. E ki zordi USA pe atak Liran, avek tu so perfidi, avek tu so lintansyon mertriye ranpli ar disan.
Nu bizin, atraver lalit internasyonal konstan, fer ferm tu sa 800 baz militer USA. Nu ena enn alye obzektif dan sa bi la: USA pe rwinn limem ankor plis, so lekonomi pe grene ek afebli, so sistem politik usi an defayans ; ek revelasyon sa puritir dan leker Leta USA dan Fayl Epstein finn donn lager Trump enn ti-nom, kuma li abitye donn nom : Oliye ‘Firi Epik’, latak USA-Israel lor Liran, aster pe apel ‘Firi Epstein’. USA pu finalman forse pu bat retret depi Diego Garcia, ek depi tu so baz militer gras a nu lalit kolektif ki favorize ek ki anmemtan par USA so prop larwinn ekonomik ki pe manifeste.
Lindsey Collen, pu LALIT.,4-Mars-2026
* Not: Kominike Ofisyel Guvernman date 3 Mars 2026.
Komite Inter-Ministeryel konsernn Arsipel Sagos prezide par Premye Minis ki inklir Vis Premye Minis, Atorne Jenneral ek Minister Zafer Etranzer, Komers Rezyonal ek Internasyonal finn zwenn zordi tanto pu diskit dele dan inplemantasyon Trete ki finn sinye 22-Me-2025 ek kriz dan Mwayin Oryan.
Komite Inter-Ministeryel note ek konserne ki:
(a) Lopinyon exprime par plizir avoka internasyonal-ki latak par Leta Zini Lamerik ek Israel kont Liran ek latak retalyasyon Lirak kont bann Leta ki pa ti inisyalman inplike dan konfli la, pena fondman legal dapre lalwa internasyonal ;
(b) Kontrovers kinn leve lor itilizasyon plizir baz militer dan sa konfli la ek intansifikasyon konfli dan rezyon.
Moris konsyan so angazman vizavi ‘rules-based order’ internasyonal, apel enn sese-leve imedya ek ena rekur a mwayin pasifik pu rezud dispit ant Leta konserne.
Komite Inter-Ministeryel usi note e konserne:
(a) ki, mem si Lakor konsern Arsipel Sagos, inklir Diego Garcia, ti sinye osi lwin ki 22 Me 2025 e malgre volonte komin tu parti pu met Lakor la an aplikasyon san dele, li pa finn ankor rant anviger ek pena vizibilite konsernan kan sa pu arive ;
(b) lor prezans individi non-otorize lor enn zil Arsipel Sagos, ki kontrer depi lintansyon komin parti dan Lakor konsernan Arsipel Sagos pu enn risetelmennt an-ord lor serin zil Arsipel Sagos pu fer dan letan ki bizin;
(c) ki enn nomb individi ris, osi byin ki sertin politisyin, konplis pu amenn enn tel prezans ilegal lor enn lil Arsipel Sagos.
Kuma normalman arive, lor kestyon ki konsern suvrennte inkontestab Moris lor Arsipel Sagos, reprezantan lakominote Sagosyin dan Moris dirize par Olivier Bancoult ansam ar Misye Harris Elysee, Roger Alexis ek Madam Madeline Yardin, azordi finn konsilte zot ek inform zot lor kestyon ki Komite Inter-Ministeryel inn diskite.
[Tradiksyon CC avek kudme AA]
