Let Uver a Premye Minis Navin Ramgoolam: Respekte u langazman pu amand Citizenship Act
13.01.2026
Premye Minis Repiblik Moris,
Hon. Navin Ramgoolam,
Treasury Building
Port Louis
12 Zanvye 2026
Misye Premye Minis,
Nu finn ekut u mesaz Premye Zanvye 2026, difize lor MBC TV, avek buku latansyon. Nu remarke u finn met buku lanfaz lor kimanyer an Novam 2024 kan elektora inn vot u Lalyans pu pran guvernman, kimanyer u dir “Nu finn regayn nu liberte.” U mesaz kontinye: “Se-t-enn gran fyerte. Nu ti promet u ki nu pu fer e nu finn tenir parol. Nu finn fer li. Samem nu promye dibyin”. Misye Premye Minis, eski nu ankor kapav ziz u par u parol? Ofet, seki nu finn note ziska ler se u guvernman inn amenn plizyer mezir ki pa ti figire dan u program elektoral lor lekel dimunn ti finn vot u.
Me, dan nu let adrese a u azordi, nu pu sulev enn mezir u finn anfet “promet”.
An Ziyet 2022, Guvernman Jugnauth ti amand enn kloz dan lalwa Mauritius Citizenship Act ki vinn donn puvwar exsesiv Premye Minis pu ras sitwayennte dimunn. Sa nuvo kloz Citizenship Act dir komkwa "the Minister may, in his absolute discretion and without giving any reason, deprive any person of his citizenship of Mauritius, if he has reliable information and is satisfied that it is in the interest of defence, public safety or public order" [section 11 (8) of the Mauritius Citizenship Act].
Lalwa Pravind Jugnauth ti proklame le 27 Ziyet 2022 e mem zur, ala verbatim seki u, antan Lider Parti Travayist, ti pran langazman: “Sa Bil lor Immigration la, mo kapav dir u, pu mwa, li anti-konstitisyonel; li pa mem akseptab, li kont tu bann konvansyon nu finn siyne. E mwa mo kapav dir u, sa kuma nu vini nu aboli sa. Nu retire sa lalwa la. Pa pu existe.” [Defimedia.info 27 July 2022].
Purtan, pe al lor 14 mwa depi u finn vinn Premye Minis, sa lalwa la tuzur pankor “aboli”. Li tuzur kuma enn “Lepe Damoklez” lor tu fami dan Moris kot ena enn dimunn ki marye ar enn dimunn ki pa finn ne dan Moris, me ki finn natiralize Morisyin. Sa, zordi, li afekte preske tu extennded-famili, dan lavil kuma dan lakanpayn, dan Lil Moris, dan Lil Rodrig, dan Lil Agalega. Li enn lalwa danzere. Zordi antan ki Premye Minis u finn erit sa puvwar exsesiv e u tuzur pankor azir pu sanz lalwa. Li pe afekte ankor fami kot enn manb pe ena plan pu marye ek fond enn fami an sekirite.
An Septam 2022, nu manb Lindsey Collen ti met enn ka divan Lakur Siprem pu fer enn chalennj konstitisyonel kont sa kloz anti-demokratik Citizenship Act. Manb LALIT, Lindsey Collen, finn pran sarz pu fer sa, lor baz ki sa kloz dan lalwa la ti vyol Konstitisyon, ki li kote derulman demokrasi dan pei, ki li kote drwa imin fondamantal. Li ti fer sa akoz li pa ule okenn sitwayin dan lavenir travers sa insekirite ki lalwa existan kree. Dan sa lalit pu drwa demokratik, Lindsey Collen finn gayn sutyin pro bono avoka Antoine Domingue ek Jean Claude Bibi ek avwe Ayesha Jeewa.
Lindsey Collen ek seporterz inn prezan dan Lakur Siprem antu 15 fwa ant Septam 2022 ek 23 Me 2025. Le 23 Me 2025, divan Ziz Chan Kan Cheong ek Ziz Gunesh-Balagee dan so ka kont sa kloz dan Citizenship Act ki donn puvwar exsesiv Premye Minis pu ras sitwayennte dimunn, u nuvo Guvernman “Alliance du Changement” finn vinn dan Lakur Siprem, angaz li piblikman, atraver reprezantan State Law Office, pu amand lalwa la. Kumsa ki Lindsey Collen ti finn retir so ka dan zidisyer. Apre sa nuvo stennd Leta dan Lakur, umem kuma Premye Minis ti pu amenn enn nuvo Bil divan Kabine, e prezant li divan Lasanble Nasyonal, e retir ansyin kloz ki nu manb ti pe konteste dan Citizenship Act. Set mwa inn pase depi sa. Tuzur pa tann sanzman pu revok sa kloz represif, anti-demokratik. Nu ankor pe atann.
Le 12 Novam 2025, M. Gavin Glover, Atorne-Jeneral, dan Zurnal Televize lor MBC finn konfirme ki lalwa la pu efektivman vinn divan Kabine Minis, e pu amande. M. Glover inn deklare “li enn lalwa inakseptab, dan enn demokrasi, dan enn pei kot ena ‘rule of law’”. Li finn explike Bil la fini pare tu, me finn explike ki finn tarde parski umem, antan Premye Minis, finn dimann li fer ankor amandman kont fos maryaz (maryaz blan) dan Citizenship Act e ranforsi lalwa nasyonalite kont non-sitwayin “ki vinn Moris e esey gayn nasyonalite Morisyin”. Si nu konpran M. Glover, vedir bul dan u kan.Antan Premye Minis se umem pu deside kan u pu amenn sa sanzman lalwa divan Kabine e lerla amenn li pu debat e vote dan Parlman.
Nu fer u rapel ki li lor baz langazman formel u guvernman pu sanz lalwa ki Lindsey Collen finn retir so ka chalennj konstitisyonel divan Lakur Siprem apre konsey legal. Finn ena enn gran solidarite otur sa chalennj konstitisyonel Lindsey Collen: muvman sindikal dan Lil Moris, dan Lil Rodrig, muvman fam, lorganizasyon sosyal e plis ki enn santenn individi inn siyn petisyon a Premye Minis Pravind Jugnauth pu revok sa kloz dan lalwa la. Gran mazorite dimunn dan pei pa dakor avek sa puvwar exsesiv dan lame enn sel dimunn, Premye Minis, pu li azir tusel, san explikasyon ditu, e san drwa fer apel anver zidisyer.
Nu espere ki u pu azir pu retir sa “Lepe Damoklez” lor nu latet e ki u pe vinn avek proze lalwa ki M. Gavin Glover dir inn fini pare dan prosenn Kabine Minis e debat li pu vot li enn fwa dan premye sesyon Parlman an 2026.
Salitasyon,
Rajni Lallah ek Ragini Kistnasamy
Pu LALIT
