2026 – Enn Sirvol Sityasyon Zeo-Politik e Internasyonal*

04.01.2026

Osi byin ki amenn lalit isi – nu ena pu amenn lalit onivo internasyonal. E kuma nu abitye dir, pu sanz lemond, fode nu pe anmemtan rod konpran li. Sa-mem dan dernye 2 lartik dan sa seri trwa lartik, nu finn met lanfaz buku lor lyin ki pe vinn byin evidan ant seki pe arive andeor Repiblik Moris e seki pe arive dan nu pei. Pu lalit internasyonal, parey. Alor, nu ena pu invant nuvo fason amenn lalit pu sosyalism, baze lor nuvo realite, e osi pofinn e aprofondi tu ansyin tradisyon amenn lalit.

Dan nu Repiblik, par exanp, LALIT finn reysi an 2025 ede pu kree enn gran fron ki liye tu gran sindika ek federasyon ansam kont zenosid Israel dan Palestinn, evennman ki pli gran evennman dan lemond sa lane ki fek pase la. E, nu finn reysi amenn tu seki dan sa fron la pu sutenir enn demand anver nu prop Guvernman pu ferm baz Diego. Alor, kumsa nu liye nu lalit (pu dekoloniz e re-inifye nu pei) ar lalit internasyonal (pu dekoloniz Palestinn e re-inifye li). Kan ena gran kriz dan lemond, tu klwazon ant diferan lalit tonbe, e nu konpran tu kuma “enn sel”.

Anmemtan, lalit anfaver lepep Palestinn pe kontribiye pu amenn enn linite internasyonal onivo klas travayer mondyal. Klas travayer Litali ti mem fer enn lagrev zeneral nasyonal dan 40 lavil Litali lafin 2025.

Alor, nu dan parti LALIT isi, nu ena alye deor pei. Nu pe fer referans a klas travayer dan tu lezot pei. E nu ena adverser (swa suvan lennmi) andan pei, kuma burzwazi ek “so” Guvernman, osi byin ki tu sa ti-burzwa ki defann sistem burzwa kumsidire zot krwar zot enn “burzwa” zot-mem, kan zot zis enn sibaltern byin-peye ar brayb. Zot lespri koronpi, e zot pu sutenir klas travayer zis dan enn moman kot li finn batir enn lafors ki montre ki, lor so prop program anfaver klas travayer, li ena posibilite ranvers klas kapitalist.

Pu amenn lalit internasyonal, osi byin ki nasyonal, fode nu konpran sityasyon internasyonal. Kumsa, nu pu  konpran avek plis presizyon nu plas dan sa nuvo sityasyon internasyonal la.

Lepok la li karakterize par enn imans sanzman de-fon. Li pe definir manyer, par exanp, sa zenosid dan Gaza pe derule. Telman reyn kapitalist su presyon ki ena enn degre dezespwar ki permet Israel ek Leta Zini perpetre enn zenosid, mem trwa-kar dimunn dan lemond ayir zot pu zenosid la. 

Sa imans sanzman defon ki pe arive onivo internasyonal, li enn sanzman enn fwa dan 500 banane.

Puvwar pe shifte depi Loksidan ver Loryan. 

Byin byin lontan, [puvwar ti sirtu dan Loryan – setadir dan pei dan Lazi ti byin devlope – ki li Lazi Deles (sirtu Lasinn), swa Wes-Lazi (Mwayin Oryan). Lerla apartir 500 banane desela, lanpir Oksidan finn kumans vinn opuvwar. 

Ariv 250 an desela, sistem kapitalist Oksidantal kumans vinn ezemonik. 

E zordi sa pe re-sanze. 

Ezemoni USA fini kase. Li ankor pe reyne, me li nepli paret “normal”. Li tuzur pe domine, me selman militerman. Li fini tonbe ekonomikman. E li pe grene ideolozikman. Savedir so ezemoni fini kase. 

Kifer? E kimanyer? 

Seki pe arive se lanpir Oksidantal otur USA, Lerop ek zot satelit pli resan kuma Ostrali, Canada, Sid Kore, Zapon pe al ver kraze. Enn lanpir kan li kumans grene, li danzere. E sannlala, li pe degringole, li pe tonbe, e li pu extreman visye. 

Vites ki lanpir Oksidantal pu tonbe li difisil predir. Me li kapav efrondre nerport ki moman. E sa prezant tu kalite danze. Par exanp, lager nikleer, ki pu fasilman exterminn sosyete imin.

Ala enn-de siyn kriz dan sistem Oksidantal mondyal.

USA pena ase prodiksyon pu li kontiyne expann. So klas travayer finn sibir enn bes dan so reveni reyel depi 20-30 an.

USA pe andete anver lezot pei. Li finn reysi rant dan enn tel landetman, akoz li ti telman for ki tu lezot pei, sirtu dernye 30-40 an, finn aksepte ki li zis inprim dolar sanki so prodiksyon tenir valer dolar. 

Tu leres lemond – guvernman, konpayni prive, mem individi – finn aksepte pu donn dolar so valer. 

Kifer nu nepli fer sa? Pu buku rezon:

1. Dimunn kone dolar pu degringole vit enn zur, e pa kone sipa sa zur la pre.

2. USA finn kumans kokin larzan lezot pei, sa lot pei so konpayni e sa lot pei so sitwayin. Li finn sezi dibyin lezot pei, dibyin zot konpayni ek dibyin zot sitwayin – dan form navir, later-ek-batiman, par enn seri “sanksyon” ekonomik ilegal(setadir san konsantman Nasyon Zini). Sa finn inplik sanksyon ilegal kont Kiba, Larisi, Venezuela, Lasinn, Liran, Nor-Kore, Myanmar, Belaris, Nicaragua, Repiblik Sant Afrik, Sudan, ek Lasiri. 

Afors sanksyon ilegal finn persiste, finalman sa finn obliz tu sa imans pei ki pe sibir sanksyon la fer blok ansam. 

“Sanksyon” enn drol form pinisyon andeor zidisyer. Enn pei kuma USA, krwar zot kapav zis blok dibyin an dolar ki form “fon suvrin” enn lot pri, e rod pretex sezi li. 

Sa absirdite finn kumans atak individi asterla: Mm. Francesca Albanese – Nasyon Zini so raporter drwa imin – finn leve enn granmatin, truve ki USA finn infliz “sanksyon” lor li. Enn sel ku tu so kart kredi pa marse – pa zis dan Lamerik, me partu dan lemond. Li nepli gayn drwa met lipye Lamerik, mem li travay Nasyon Zini ki so kartye zeneral New York. So tifi ti ne Leta Zini e res Leta Zini, alor li pa kapav vizit li. Purtan li pena okenn akizasyon kont li. Purtan li pa mem subsone al kont okenn lalwa dan okenn pei. Me, so drwa pe afekte. Dan dernye 2 semenn, Linyon Lerop finn agrav sa tandans la. Apre met sanksyon lor plis ki 50 dimunn andeor Lerop, li finn kumans atak dimunn ki dan Lerop. Li finn inpoz sanksyon kont komantater militer Jacques Baud, ki koz laverite strik lor sityasyon dan Ikrenn e dan Gaza, e li inpoz sanksyon lor militan “anti-inperyalist Franse” Nathalie Yamb, ki enn sitwayin Swis. Asterla li pa kapav al so pei Laswis akoz li pa gayn drwa pran vol ki travers lao Lerop. Li drastik. 

Tusala pu dir ki partu ena dimunn, e ena pei ki pe rod enn fason debaras lyin ar dolar. Zot oblize. E zot finn fer li. 

USA so peyman internasyonal par sistem banker apel “SWIFT” finn expilse otan gran, gran pei, ki Lamerik finn al afebli li-mem: Lasinn, Larisi, Liran pe organiz komers san dolar. 

Asterla, tu lezot pei ule vinn pli indepandan depi sa Lamerik fu-ka la. 

Par exanp, Trump inn menas Modi avek “sanksyon segonder”, savedir, si Lind kontiyn pran prodwi petrolye depi Larisi, Lamerik pu infliz sanksyon lor Lind osi. Alor, kumsa Lind, ki ti pros net ar Trump so USA, pe kumans pran distans ar Loksidan.

SCO (Organizasyon Koperasyon Shanghai) – ti forme dan lavil Shanghai an 2001 e asterla li finn vinn enn imans rezo pei. Gete kimanyer so nom-mem li telman dus – “Organizasyon Koperasyon”.

BRICS, plikoni ki SCO, li osi, li finn grandi buku, kumanse par Brezil, Larisi, Lind, Lasinn, Sid Afrik, asterla li ena enn ta pei ladan.

E anmemtan, kote politiko-militer, USA ek Lerop ansam, atraver NATO, finn servi Ikrenn pu rod sikann ar Larisi par rod met baz NATO telman pre ar Larisi ki sa proximite la rann kadik tu so Trete Anti-Nikleer ki tuzur existe. Depi pre 20 an, sa badinaz la ti pe ale, e an 2022, Larisi finn invayir Ikrenn. Apre de mwa lager, ti ena enn reynion dan Istanbul, kot enn “lakor” formel ti fini negosye, ki ti pu siyne ant Ikrenn ek Larisi, kan ep! Gran Bretayn rantre, dir Zelensky pa siyne. E lager finn kontiyne plis ki trwa zan. Ikrenn finn sufer buku, buku. Li finn sakrifye par Lamerik ek Lerop. Kuma tu dimunn pu rapel, Donald Trump ti gayn so eleksyon anparti akoz li ti promet pu met fin sa lager “proxi” Ikrenn ek Larisi. E li finn seye. 

Asterla, kan Ikrenn pe perdi lager, nu dan pozisyon swivan:  Trump inn dir USA pe aret peye pu lager. Alor, Ikrenn pu perdi. Lerla, ep! Lerop inn dir li pu peye ar larzan sezi depi Larisi atraver “sanksyon”, me plan la pa finn marse, akoz li ilegal sezi larzan enn lot pei kumsa, e finalman Belzik (kot larzan garde dan labank) finn refize, lerla ep! Lafrans finn sutenir Belzik dan so ezitasyon. Lerla, Linyon Lerop bizin sov lafas. Alor, li pe pran prete larzan prete. Alor, li pe pran larzan ki li pena, e akoz li pena zarm nonpli, e Ikrenn osi pena, pu kontiyne lager kont Larisi, li, Lerop, inn anonse li pu aste zarm ar USA. Trump Byin kontan. Li pu enn profi pu konpayni Amerikin. Guvernman Ikrenn (zordi izole net, e tuzur guvernman pli koronpi dan lemond) byin kontan li pe gayn larzan pu aste zarm pu so zom servi. Sel problem ar tusala: Lerop pena larzan, Lamerik pa kapav prodir armaman vites ki neseser (li pu pran par plizir lane), e Ikrenn nepli ena solda (tu pe refiz al mor lor fron).

Se, sa ki ariv lanpir kan zot pe degringole.

E, nu lider pu al atas nu ar lase sulye USA ek UK dan enn moman parey, ar zot Lakor orib pu vann Diego ek Chagos dan larealite? Mem si lor papye, Moris ena suvrennte. Me, Moris ti fini gayn suvrennte atraver fason legal – ICJ ek Lasanble Zeneral Nasyon Zini. Asterla, nu finn sed exersis sa suvrennte dan larealite.

 Anmemtan, Lafrans ti tuzur byin fezer, depi lepok kolonizasyon, dan Lafrik. Me dan sa dernye 5-8 an, Lafrans inn bizin bur-brit, tir so larme ek so larme koperan brit-brit depi enn seri pei Lafrik, enn apre lot: Mali, Burkina Faso, Niger, Chad, Kot Ivwar, Senegal e asterla petet depi Madagascar.

Zis Moris ki tultan frankofil, pu pa servi enn lexpresyon vilger.

Alor, zeopolitik pe baskile.

Lamerik finn al met enn armada bato deger pu atak Venezuela*. Trump so nuvo “stratezi” zeo-politik, se pu pran e gard kontrol total lor “Emisfer Lwes” depi Greenland dan lenor ziska dernye but later dan Larzantinn dan lesid. E li pe kumanse par atak Venezuela. Me, akoz li enn lanpir ki pe grene, ala get so rezonnman.

Trump dir, san prev ni okenn detay, ki Prezidan Venezuela Maduro, li sanse sef enn mafya ladrog. Trump dir sanse mafya ladrog enn form “terorism”. Alor, dapre sa lozik, USA kapav al lager kont li. Kumsa Trump avoy so armada bato lager laba.

Lerla ep! li sanz koze. Li dir Venezuela finn kokin “Lamerik so petrol”, ki anba later Venezuela, kan ti nasyonaliz so lindistri petrolye su Chavez. E li, Leta Zini, pe vinn pran seki pu li. Alor, li kap enn-de gran bato ki pe pran livrezon petrol pu al furni Kiba, e Lasinn. Li kareman kokin sa petrol la, e so bato, tu! Lerla, Trump ena enn lot koze, li ule sanzman rezim. Maduro bizin ale, lerla tu pu korek! Ant sa kat diferan argiman kifer li pe deklar enn lager ilegal, Trump osi dir Venezuela lakoz problem USA kote imigrasyon. Sanse par expre, Venezuela pe avoy so move dimunn pu fer dezord dan Lamerik, atraver vinn imigran ilegal. 

Kuma nu dir an Kreol, nerport-e-kwa. Kan enn lanpir tonbe, li reyelman fer zafer danzere dan tu sa nerport-e-kwa. 

Li arm e sutenir enn zenosid pandan plis ki 2 an, e pe rod kokin later Palestinyin dan Gaza, pu fer enn espes “Riviera” laba, pu so zann e koleg milyoner bez kas par vann proze “real estate”. Li servi Ikrenn pu sikann Larisi, lerla kan Larisi risponns, li tir so kanet dan zwe. E Lerop, so espes sibaltern, perdi tu. E li sey kontrol enn pei indepandan kuma Venezuela. Tusala, e li dimunn ki pli pwisan dan lemond?

Me, la nu bizin get anba sirfas politik. Nu bizin get realite ekonomik.  

 Anfet, Leta Zini, li pa rule par ni Trump ni Biden avan li. Li pa rule mem par Parti Repiblikin, ni par Parti Demokrat. 

Telman demokrasi pa existe dan Leta Zini, se proprieter gran, gran konpayni ki rul pei. Sa bann gran konpayni, atraver zot lobi e lezot kontrol lor diferan Guvernman ki zot plizumwin kontrol lider politik. Anfet, dan ka USA, lobi kapitalist, zot fini “aste” preske tu zot eli dan Kongre, osi byin ki Prezidan Lamerik. Ena lobi proprieter lizinn zarm, lobi lizinn farmasetik. Plis ena enn lobi ki finn devlop enn puvwar spesyal, “lobi Israel”, enn lobi ki ena enn imans baz sosyal parmi “Kretyin Zionist” e osi parmi dimunn ris dan Kominote Zwif. Ansam, sa kalite lobi ki enn-dan-lot determinn preske tu desizyon dan Lamerik.

Sa rapel nu ki dan tu pei, li parey. Leta ki nu ena, li travay anfind-kont anfaver klas ki opuvwar. E klas ki opuvwar dan preske tu pei, li kapitalist. Kuma dan Moris, nu truve ki kapitalis kontrol tu sa parti dan Parlman, atraver zot donasyon politik avan eleksyon.  Fode lamas dimunn fer imans mobilizasyon, dan so lorganizasyon kuma sindika ki reprezant klas travayer, e lerla osi batir enn parti, ubyin plis ki enn parti, ki reprezant enn volonte pu plis liberte, egalite, plis lazistis, setadir pu sosyalism demokratik, setadir pu viz veritab kominis, ki vedir tu dimunn dan enn sel “klas sosyal”, setadir pena enn ti-grup ki “donn travay” ek lezot ki sipliye pu gayn travay.

KLAS TRAVAYER INTERNASYONAL

Sel lafors ki pu mat sa, setadir burzwazi nasyonal ansam ar so burzwazi inperyal, li klas travayer. Alor, bizin ena lorganizasyon klas travayer dan tu pei, e dan sak pei, ki vinn nwayo sa sanzman ki neseser, si nu ule aret lager, aret rwinasyon lanvironnman natirel, aret inegalite debride, represyon osi debride, e linzistis evidan. 

Dakor, li pu pli bon si ena enn lemond “milti-poler” kuma pei regrupe otur BRICS ek SCO ki pe sey met dibut, e si pei rezonab kapav met lord ar USA ek Lerop dan Nasyon Zini, me li pa sifi. 

Sel veritab solisyon se pu lepep kontrol zot Guvernman, partu dan lemond. 

Alor, nu bizin lite pu sosyalism dan kad nu ket pu plis liberte, plis demokrasi, e pu gayn kontrol lor tu sa konpayni miltinasyonal ki deryer sa aksyon fu-ka par Leta Zini ek Lerop, ki pe menas lemond. (Get nu lartik lor stratezi sindikal ki inprime akote sannlala.]

Dan nu lartik, nu terminn avek enn apersi lor mobilizasyon ase vast ki finn ena dan klas travayer an 2025. 

Klas travayer partu dan lemond finn tultan aktif dan so lalit deklas.

* Sid Afrik:

Manb federasyon COSATU finn fer enn lagrev zeneral nasyonal 7 Oktob 2025. Li ti kont lisansiman travayer ki patron fer pu li sap “profi” kapitalist e osi kont ogmantasyon pri opred-saler. 

* Tinizi: 

General union of Tunisian Workers finn fixe lagrev zeneral pu 21 Zanvye 2026 – pu liberte sindikal, kont politik guvernman.  

* Marok: 

Fevriye 2025 li ti fer lagrev kont nuvo lalwa kont drwa lagrev. Li ti fer enn lagrev zeneral an Oktob lor kondisyon travay. 

* Kenya: 

Kenya National union of Nurses ti fer enn lagrev nasyonal le 8 Ut 2025 akoz Guvernman pa respekte lakor ar sindika. 

* Nigeria: 

Ti ena lagrev dan sekter lasante pandan sa enn an la – drwa saler, akoz buku staf pa ti gayn lapey. Osi, travayer dan petrol ti fer lagrev lor drwa sindike.

* Portigal: 

11 Desam, 3 milyon travayer angrev kont nuvo lalwa travay, enn lagrev politik.

* Litali: 

Oktob 2025 – Lagrev doker anfaver Palestinn, deklans enn lagrev zeneral – dan 80 lavil Litali. Sa li donn enn lide posibilite azir direkteman kont sa zenosid la.

* Belzik:

Oktob – gran lagrev pu defann welfer-steyt, e osi pu taxe seki ena.

* NY City:

Apartir 1 Zanvye Zhoran Mamdani lemer New York City, lor enn platform “enn lavil kot u kapav peye pu seki u bizin”.

* USA:

Boeing (USA):

3,200 travayer lizinn armaman ti angrev an Ut 2025 dan Missouri ek Illinois. Sa ti swiv enn lagrev 33,000-travayer an 2024 dan sekter komersyal, ki finn prepar terin.

*Brezil: 

Ena lagrev zeneral ver lafin Desam 2025 dan sa lizinn petrol dan Brezil. 

* Lind:

Travayer ki livre a-domisil ti fer lagrev. Travayer dan Indian Federation of App-Based Transport Workers, li osi, ti fer enn lagrev pu reveyon.

*Zapon:

An Avril, travayer lepor ti fer lagrev.

* Lamerik Latinn an zeneral:

Lane dernye 2025, ti ena buku gran lagrev ek manifestasyon kont losterite, kont move kondisyon travay. Sirtu dan Larzantinn, Kolonbi, Panama, Peru, Brezil, Ekwador, ek Lamexik.

*Onivo plizir pei anmemtan:

Dan enn nuvo devlopman, travayer dan plizir pei dan mem konpayni milti-nasyonal finn reysi kordinn lagrev, fer li anmemtan dan buku lavil. Par exanp, travayer restoran ki servi kafe, Starbucks, travayer dan 10 pei partu dan lemond inklir UK ek USA, tu fer lagrev an Desam. E travayer Amazon diferan pei fer lagrev dan 6 kontinan. "#MakeAmazonPay".

Alor, ena sa posibilite pu organize kumsa. Anu fer 2026 enn lane kot sa pran, akumanse par dan Repiblik Moris.

* Sa lartik la ti sumet a Redaksyon Lalit Samdi 3 Zanvye 11.35 a.m. ler Moris avan nu ti kone lor invazyon Venezuela, e kidnapping so Prezidan. Alor, nu finn finalman deside pu pibliye lartik la kom-tel avek so dat ek ler exak sumisyon. Pu ena enn lot lartik lor Leta Zini so agresyon lor Venezuela, akoz evennman tro gran pu zis fer enn epdeyt.