Kimanyer nu dan LALIT nu evalye travay enn Guvernman.
08.12.2025
Lagazet L’Express kan li evalye konpetans sak Minis, donn pwin, li ena 4 kriter (22 Novam): “performans zeneral”, “metriz dosye”, “lidersip”, “nuvo lide.”
Dan LALIT, nu evalye anterm istorik. Ki lefe tel politik lor derulman listwar Repiblik Moris?
Kote donn pwin, nu dan LALIT pu ena pa zis enn kolonn kot ena “rating”, kuma sa 4 kriter L’Express ena, e nu osi ena enn dezyem kolonn, kot ena valer negativ enn politik Guvernman. Par exanp, Nad Sivaramen so lekip pa finn dimann dimunn si “vann Diego” li pozitif ubyin negatif.
Par exanp:
1. Al plito ver dekolonizasyon v. Fer nu vinn pli kolonize.
2. Al ver plis egalite deklas v. Ogmant inegalite deklas.
3. Al ver plis liberte tu kalite v. al ver plis represyon par Leta e par patrona.
4. Al ver plis lazistis v. al plis ver linzistis – dan Lakur e dan travay.
5. Al ver ogmant lekar puvwar dan yerarsi patriarkal v. diminye lekar dan yerarsi patriarkal.
Ala nu zizman:
Sa fer enn banane ki Lalyans Changement, Ramgoolam-Bérenger-Duval-Subron finn vinn opuvwar.
Sa Lalyans ki ti eli par enn vot masif 60-0, byin vit finn kumans perdi kredibilite avek desizyon inpopiler ki zot finn pran. Zot finn atak sistem pansyon iniversel 60 an. Zot finn kurbe divan inperyalis USA-UK lor trete Chagos. Zot finn mank kuraz pu opoz zenosid Israel kont lepep Palestinn dan Gaza. Zot finn kurbe divan inperyalis Franse pu blok langaz Kreol kuma medyom dan ledikasyon.
Dimunn byin ankoler kont Guvernman Changement e pe exprim zot dan rezo sosyal, dan landrwa, dan travay, dan medya. Minis pe gayn difikilte pu desann dan zot sirkonskripsyon pu evit tann zure telman dimunn ankoler ar zot. Kan Premye Minis Navin Ramgoolam ti al Maiden, dimunn ti pe kriye “Ramgoolam voler pansyon”.
Muvman Sindikal finn inifye pu opoz desizyon ek priz pozisyon retrograd sa nuvo guvernman la. Finn ena manifestasyon imans dan, Port-Louis ki finn swiv ar lezot aksyon apre.
Azute ar lakoler lamas dimunn ki agrave par ogmantasyon pri tu zafer debaz, ena osi lakoler tit-burzwazi ki byin fristre lor kestyon kontra ki pe tarde pu alwe, nominasyon ki pe res apandan, pri loto ki vinn astronomik, pri lesans ki pa bes kuma ti promet.
De lot kote, burzwazi byin satisfe ar oryantasyon ekonomik guvernman Ramgoolam-Bérenger-Duval-Subron. Guvernman Changement finn kontiyn mem politik ekonomik rezim Jugnauth, kot kontiyn bayant later agrikol pu devlopman real-estate e anmemtan sibvansyonn sekter tradisyonel kuma textil ek disik, ki pena lavenir. Anmemtan zot finn demar prosesis pu demanteleContribution Sociale Généralisé (CSG), enn tax direk lor patron ek gro salarye ki finn amenn kanpayn kont sa tax la su rezim Jugnauth. Enn gran delegasyon Reprezantan patrona ti akonpayn Premye Minis Navin Ramgoolam dan Lind pu diskit biznes.
Parmi tu desizyon retrograd ki Guvernman Ramgoolam-Bérenger-Duval-Subron finn pran ena kat pli gran krim sa Guvernman la, apre enn banane opuvwar. Tusala finn fer deryer ledo lepep. Zot pa finn ena deba nasyonal lor okenn sa 4 size prinsipal la.
1. Guvernman finn aboli pansyon vyeyes iniversel ant laz 60 ek 65 an
Dan so premye bidze Guvernman anons desizyon pu aret pansyon 60 an iniversel, e fer li vinn 65 an. Sa ti enn mezir sokan pu lamas dimunn e reprezant enn atak istorik ki guvernman PT-MMM-ND-RA finn fer kont welfer steyt. Sa desizyon la reprezant enn trayizon akoz dan kanpayn elektoral ti promet lekontrer. Sa atak kont pansyon 60 an la finn provok enn imans lakoler parmi lamas dimunn. Sa finn kilminn ver enn manifestasyon an-form enn lamars sindikal imans dan Port Louis, e enn program kler: “Non a mont laz pansyon vyeyes iniversel ziska 65 an! Non a siblaz!” Kan kontestasyon kumans leve, Guvernman vini avek lide pu introdir enn form miynnztesting, ant laz 60 a 65 an. Sa atak kont pansyon finn enn rekil istorik. Dan lepase finn deza kontre sa kalite atak la, an 2004 kan ti fer siblaz rantre, e avan sa, an 1995-6 kan All Workers’ Conference ti reziste kont FMI/BM ki ti rod atak pansyon iniversel. Bérenger ek Pravind Jugnauth ti ansarz Guvernman an 2004, Navin Ramgoolam ti Premye Minis an 1995-6.
Zordi Minis Subron, ki ti divan-divan dan All Workers, finn vinn zistifye demantelman pansyon iniversel kan li vinn Minis ansarz pansyon. Sa explik lanpler lakoler e profonder lakoler ki ena kont li, pu so vande.
2. Guvernman Vann Diego tukur
Guvernman Ramgoolam-Bérenger-Duval-Subron siyn Trete ar UK pu vann Diego pu 100 banane, renuvlab. Guvernman fini kontabiliz lamone lokasyon pu Chagos, li finn deza rant dan provizyon bidze. Minis Finans, Navin Ramgoolam finn anonse ki sa lamone la pu servi pu finans det pu prosenn 3 zan. Li enn lamone ki LALIT ek muvman sindikal konsidere kuma “lamone disan”. Enn lamone lokasyon ki gayne depi guvernman Britanik pu lwe Diego Garcia pu ki Amerikin gard enn baz militer kot li prepar atak lor lezot pei depi nu teritwar e tuy popilasyon sivil laba. Anreturn Moris gayn lamone lokasyon pu sa? Enn veritab laont!
Avek sa trete la, enn sel ku guvernman Moris pe vann lalit pur dekolonizasyon, suvrennte, re-inifikasyon pei, demokratizasyon kontrol lor teritwar pei, drwa-retur pu Chagosyin ek lib sirkilasyon dan tu teritwar Repiblik, e zot vann lalit kont militarism e kont zarm nikleer.
3. Trayir Palestinyin san explikasyon, fer Repiblik Moris tir so depozisyon kont Israel depi azanda ICJ
Ramgoolam-Bérenger-Duval-Subron finn retir “depozisyon oral” ki Leta Moris ti fini pran langazman pu fer divan ICJ. Li enn ka spesifik kont polisi Israel pu fer dimunn Gaza mor-defin. Ka ICJ ti pe sey anpes tu sa. Guvernman Ramgoolam finn par expre tir Moris depi lor azanda, ki ti fini pibliye partu dan lemond. E lerla, dan Lasanble Zeneral Nasyon Zini, Ramgoolam pa mem prezan, e Moris pa mem fer walk-out kan Netanyahu pran laparol, e li pa sutenir linisyativ “Uniting for Peace” pu avoy enn “UN protective military force” pu uver frontyer, e aret lokipasyon ilegal.
Dan so zistifikasyon pu sa pozisyon vande la, Bérenger rod fer kwar ki Guvernman pe sibir presyon depi UK-USA, e zot bizin kurbe akoz Moris enn ti pei frazil etc etc. (Plis detay Revi LDK 154).
4. Guvernman Kumans inpoz Langaz Franse kuma medyom
Guvernman finn konplote ar Leta Franse pu inpoz langaz Franse kuma medyom dan sistem ledikasyon Repiblik Moris odetriman langaz Kreol.
Pandan vizit Prezidan Macron, enn pwin dan lakor Ramgoolam-Macron konsern introdiksyon langaz Franse ansam ek Kreol dan anseyman size Syans ek Maths. Sa li deza grav. Lerla plitar, kan zot realize ki li antrav zot prop Education Act, zot al fer kiksoz pli pir: zot dir pu fer syans ek matematik an Franse ek, sannkutla, Angle.
Plitar nu al dekuver enn konplo an-reg ant Lafrans ek Minis Ledikasyon otur Lasiz. Get lartik lor Langaz Kreol dan Revi. Guvernman konplis a Leta Franse pu kontiyn, e asterla agrav, ditor ki pe fer ar zanfan Repiblik kan pe blok aprantisaz dan medyom langaz Kreol.
[Lartik depi Revi Lalit No. 155- Desam 2025]
