Inperyalism dan Sityasyon Internasyonal Zordi ek Nesesite Internasyonalism
03.10.2025
[Baze lor papye RL dan kongre LALIT 28.10.25]
Nesesite Internasyonalism Zordi
Nu finn desid pu kumans kongre avek tem Inperyalism, Sityasyon Internasyonal ek Internasyonalism parski plis ki zame, obzektivman dan kontext mondyal zordi li finn vinn evidan ki internasyonalism esansyel:
* Internasyonalism esansyel pu travay ver anpes zenosid Israel avek baking US ek so alye dan Palestinn;
* Pena swa apart kordine onivo internasyonal pu lite kont sistem kapitalis mondyal so degradasyon lanvironnman ki pe amenn enn kriz ekzistansyel pu limanite osi byin ki pu tu kreatir vivan;
* Nu pe fer fas danze lager nikleer ki menas sirvi limanite osi byin ki tu organism vivan e sa osi nesesit enn lalit internasyonalist pu opoz evantyel lager nikleer.
Pu konpran Sityasyon Nasyonal, bizin konpran Sityasyon Internasyonal
Anmemtan, telman sityasyon internasyonal ek nasyonal finn vinn enn-dan-lot, nu pe bizin konpran sityasyon internasyonal pli byin pu nu kapav konpran sityasyon nasyonal. Ena linfliyans inperyalist kolonyalist ki direk ek vizib, kuma nuvo trete ki pe vini apartir desizyon pu Kabine Minis Ramgoolam-Berenger-Subron-Duval vann Diego-Chagos ar UK-US. Sa pe deza ena lefe lor politik etranzer guvernman “Changement” ki pe aliyn li deplizanpli avek US ek so alye UK.
Seki Mwin Vizib, me Reyel
Ena osi lefe sityasyon internasyonal ki mwin vizib. Par exanp, isi guvernman abitye blam kriz ekonomik lor koripsyon ansyin guvernman Jugnauth. Me kan li ena pu gete kuma li pu fer pu bes pri nesesite esansyel, apart enn-de prodwi, li pa futi bes pri. Pri manze ek fertilizan ti deza fini ogmante avek lager Likrenn ki finn detrir so prodiksyon agrikol imans ki ti pe furni enn gran parti lemond. Pri finn ankor plis ogmante avek pandemi KOVID (anlimem enn fenomenn internasyonal) e pa finn re-bese kan lemond finn reysi kontenir pandemi. Konpayni ki ena monopol lor nesesite debaz ki inporte kuma manze, lagrin, e mem sa grup konpayni ki ena monopol transportasyon marinn (fret) finn deside antre zot pu gard pri ot.
Ena nuvo fenomenn kot konpayni aste prodwi an-avans (apel sa futures an Angle) lor marse agrikol (inklir manze), lenerzi ek metal. Sa osi finn fer pri monte. E tusala azute avek lefe sistem kapitalis so degradasyon lanvironnman lor klima ek asontur, lefe sanzman klima lor prodiksyon agrikol onivo global. Ena kriz lenerzi kot antye lemond, kapitalis ankor pe depann lor lenerzi non-renuvlab.
Guvernman “Changement” tuzur inkapab devlop nuvo sekter prodiksyon alimanter ek lenerzi renuvlab nasyonal kan 80% manze ki nu manze inporte isi. E kan ena kriz lenerzi. Li pe kontinye sa mem politik ekonomik ki depann lor “investiser etranze”. Samem guvernman kriye “Ayo! Ki Moody’s pu dir” kan ena protestasyon popiler kont mont laz pansyon vyeyes 60 – 65 an.
Alor tusala pu dir ki pu konpran seki pe arive onivo nasyonal, nu bizin travay pu konpran seki pe arive onivo internasyonal.
Sistem Kapitalis ne par Vyolans
Kan nu get seki pe arive onivo internasyonal, li enn veritab orer. Nu pe viv lefe degradasyon lanvironnman ki sistem kapitalist inflize de zur-an-zur. Prezidan Trump finn rebatiz seki ti “Departman Defans”, apel li “Departman Lager”. Dan Lerop ek ayer, nu tann lanons diferan guvernman dan zot pu ogmant zot depans militer ki ogmant risk lager. E pli grav ankor, nu ena pu get zenosid Gaza perpetre par Israel/US anfas tulezur layv divan nu lizye.
Kan mazinn byin, zenosid li pa kitsoz nuvo: sistem kapitalist finn ne par vyolans. Bann lanpir inperyalist finn ne par deposed dimunn, kokin ek akapar byin-komin ki reprezant mwayin sirvi imin. Li finn ne par kolonizasyon, lesklavaz ek langazman. Leta Zini, lanpir inperyalist ki finn dominn lemond antye plizyer deseni, finn ne atraver zenosid dimunn ki ti viv laba.
Lanpir Inperyalist US
Kan li etablir limem kuma Leta Zini, klas dirizan US finn kontinye so expansyon, dominn kontinan Amerikin depi lao ziska anba ek tulede kote dan losean pu etablir so reyn. Se apartir lafin 2yem Ger Mondyal ki inperyalis US finn rod expann so lanpir pli lwin: lager finn profitab pu kapitalism US. Kan buku pei Lerop finn detrir pandan lager, US finn finans rekonstriksyon apre lager lor kondisyon ki zot aste seki bizin pu rekonstriksyon depi kapitalis US. Anplis kapitalis US finn etablir so linfliyans e dominans dan buku lezot parti lemond.
Vedir kuma laplipar pwisans inperyalist, US so lanpir finn baze lor zenosid, lor deposesyon mazorite dimunn zot mwayin sirvi, lor kolonizasyon, lesklavaz, langazman. Liye ar sa, kuma tu lafors inperyalist, kapitalis US finn grandi ziska li ariv vinn staz monopol, e kapitalis US finn devlop tandans pu kumans konsantre li dan kapital finansye.
E kuma tu pwisans inperyalist, iltiman, US finn depann lor de lebra: enn kote, lebra militer pu inpoz so reyn lor so lanpir par lafors, ek lot kote, lot lebra, li atraver so pwa ekonomik. Pandan plizyer deseni, inperyalist US so reyn finn ezemonik. Kote militer, li-mem ki finn desid avek kisannla e kan pu rant an-ger, kan li pu ris so LOTAN ek lezot alye ar li e kan li pu aret lager e lor ki term.
Seki diferan zordi, se so deklin finn aksantye e ariv lafin so reyn ezemonik e finn rant dan leral. Dan so staz leral, li pe debat dan tu kalite direksyon dan enn fason inprevizib.
Sa deklin-la, li pa kitsoz ki finn arive enn sel kut brit: li finn arive lor letan.
Deklin US - Kote Militer
Kote militer, US finn sibir enn seri defet depi atak militer pu desim Koredinor lafin bann lane 1950 (Koredinor ankor lamem) ek gran defet Vietnam ziska pli resaman, su Biden, retre larme US dan Afganistan, e asterla Trump pe sey extrer US depi lager kont Larisi par proxi Likrenn (ki Trump pe bizin admet pu ki li bizin al negosye ar Putin pu met fin a lager, ki Larisi finn gayne ziska ler ). Trump pe osi sey demay US depi Israel so zenosid kont Palestinyin ek so seri atak militer kont Iran, Yemen, Liban, Katar.
Deklin US – Kote Ekonomik
Kote ekonomik, inperyalis US finn rant dan enn kriz ekonomik ekzistansyel antan ki lanpir. US li pei plis andete dan lemond. Li dwa UK ek Lasinn par santenn de bilyon dolar e Zapon par trilyon dolar. E seki nuvo, deplizanpli pei dan lemond pe poz lakestyon sipa li ena kapasite repey so det u pa. Ena pei kuma UK ki so kapitalis, sirtu kapitalis finansye telman enn-dan-lot ar kapitalis US, ki li oblize koste maximam avek US pu kapitalis UK so sirvi. Ena pei kuma Lasinn ek Lenn ki pe diminye zot investisman dan US drastikman.
Sa deklin ekonomik US, li osi pe vini lor letan. Apre kriz finansye 2008 (get Analiz lor Kriz Finansye lor websayt LALIT, 13.10.2008), e apre kriz KOVID, US finn rant dan enn lot kalite kriz ekonomik kot li pa pe kapav kree ni travay, ni ogmant prodiksyon onivo nasyonal, e anmemtan, pe ena inflasyon. Inegalite deklas finn ariv enn pwin intenab. Ekonomis Richard Wolff finn mem explike kimanyer dan US, 10% dimunn pli ris ki aste lamwatye US so prodiksyon nasyonal. 90% leres dimunn dan US aste lot lamwatye dapre indikater ki kapitalis veye kuma Moody’s ek Bloomberg. (Li volapenn swiv analiz Richard Wolff lor chanel “Democracy at Work” lor youtube, e e vey byin parski telman so linfliyans finn ogmante, li paret ki pe ena deformasyon so video ek odyo pu ideolog pro-kapitalis US kapav atak so kredibilite).
Deklin Lanpir US aksantye
Trump so lafors politik, li enn prodwi sa sityasyon deklin lanpir US. Me tu seki Trump kuma lezot Prezidan kuma Biden avan li pe sey fer pu US sorti depi kriz, ki li onivo militer, ki li onivo ekonomik, pe agrav kriz, aksantye US so deklin. Anu get enn-de lexanp:
Felir dan labaz politik Trump
* Trump finn eli lor platform politik “America First” (Lamerik Avantu) ek “Make America Great Again – MAGA” (Refer Lamerik vinn Gran). Dan so kanpayn, li finn dir li pu met fin a lager ki “pa konsern Amerikin”. Me li pa pe futi extrer US depi Israel so zenosid Palestinn ek Israel so atak kont lezot pei otur kuma Liban, Liran, Yemenn ek Katar. Israel pe vinn deplizanpli inpopiler dan US, mem dan labaz Trump. Dimunn infliyan dan so labaz kuma Tucker Carlson, Candice Owens, ideolog extrem drwat Steve Bannon e avan ki li asasine, inflianser Charlie Kirk ti pe kumans opoz inplikasyon US dan Israel so bann atak militer. Dan lespas 8-9 mwa depi li vinn Prezidan, pe kumans ena enn trale felir dan so labaz politik.
La, nu vinn lor enn lot pwin inpe liye ki expoz natir leta kapitalis: mem si Trump, antan ki Prezidan anvi extrer US depi lager ki pa dan “lintere US”, ena enn lot but leta, enn seksyon leta permanan ki evre pu ki lager kontinye. (De zur apre Kongre LALIT, Trump finn zwenn ar so 800 Zeneral ki finn konvoke depi partu dan lemond pu li donn zot lord direk pu konsantre lor “the enemy within”, savedir lennmi alinteryer Lamerik plito ki andeor). Alor ena enn ta felir pa zis dan labaz Trump, me dan US antan ki leta osi.
Araz so alye dan Lerop
Kan Trump fer so seri muv pu US sorti depi lager Likrenn, li finn araz plizyer pei Lerop ki US ti ris dan sa lager-la, enn lager proxi kont Larisi. Plizyer pei Lerop dan LOTAN ti swiv US alepok, mem si sa ti al kont lintere zot kapitalist nasyonal. Lalmayn par ekzanp, ti pu benefisye depi infrastriktir tiyotaz Nordstream ki ti pu furni zot gaz natirel depi Larisi. (Zurnalist koni Seymour Hersh ti devwal kimanyer US avek konplisite pei LOTAN ti eklat rezo Nordstream pu li inservab.) Me pei kuma Lalmayn finn bizin sakrifye lintere zot kapitalis pu sutenir lager proxi US kont Larisi lor ledo lepep Likrenn.
Araz so alye lor Kontinan Lamerik
Remarke ki anmemtan ki Trump pe sey extrer US depi lager “ki pa konsern li” kuma so labaz ule, li finn fer enn seri deklarasyon lintansyon pu koloniz Kanada, Greenland, deklar Gulf of Mexico, Gulf of America e pli resaman li pe atak Venezuela. Sa finn araz laplipar pei otur US.
Anmemtan, li pe konsantre lor “the enemy within” (seki li apel lennmi interyer). Nu finn truve kimanyer avoy latrup federal kont manifestan kont so politik anti-imigran dan plizyer leta e azisman represif so azan ICE (Immigration and Customs Enforcement - departman ki exekit politik US kont imigran) kont dimunn degos ki pe konteste so politik.
Araz Kapitalis ek Travayer US
Kote ekonomik, tu pei ki fer komers avek US finn araze ar Trump kan linn met tarif, enn form tax lor tu inportasyon lor marse US. So sistem tarif partikilyerman arbitrer. Li anons gro tarif lor lezot pei, lerla dir pei “Vinn plede” dan enn fason macho (Trump finn dir vini “Kiss my Ass”).
Sa finn osi araz enn seksyon kapitalis dan US ki depann lor prodiksyon andeor US, uswa enn parti zot prodiksyon andeor US kot lapey ek kud prodiksyon pli ba. Elon Musk, par exanp, ki ti enn gran piper Trump, finn orifye. “Abe nu pa sipoze krwar dan marse lib?” li dir. Sa seksyon kapitalis ki personifye par Elon Musk pa ule okenn tax lor komers internasyonal ki zenn zot profitabilite.
Konklizyon
Alor tu seki Trump sey fer pu kolmat kriz dan lekel US truv li, zis anpir kriz-la. Tu seki Trump sey rod fer, araz preske tu pei lemond. Dan Lasanble Zeneral Nasyon Zini, finn ena enn tole kont US ek enn kontestasyon so puvwar veto. Pei alye kuma Lenn finn kumans kit li. E regrupman ekonomik andeor US kuma BRICS (otur Brezil, Larisi, Lasinn, Lenn, Sidafrik) ek SCO (Shanghai Cooperation Organisation) otur Lasinn pe gayn plis lavaper.
Dan US, Trump finn araz enn seksyon kapitalis dominan dan US, araz so prop labaz politik ki asterla ranpli ar felir, e pe araz travayer US ki pe kontinye sarye fardo kriz ekonomik US su Trump.
Amezir lanpir inperyalist US pe grene, e pe debat dezespereman dan so leral, nu pe truv dinamik dan tu kalite direksyon partu dan lemond. Li pe intansifye dinamik ver lager, ver fasism, ver plis represyon. Ezemoni US ti vedir enn lemond ini-poler, me asterla lemond pe buz dan enn direksyon milti-poler. Seki plis inportan pu nu dan LALIT, deklin US finn uver terin pu lalit internasyonalist kont barbari inperyalist ek kapitalist. Li finn uver terin internasyonalist pu lalit kont zenosid ek lokipasyon Palestinn, lalit anti-militarist, anti-kolonyal, anti-represyon. Zordi plis ki zame dan sa moman kot reyn lanpir inperyalist US pe grene, nu konfronte avek swa barbari kapitalist swa nu bizin travay ver sosyalism partu dan lemond, onivo internasyonal.
Baze lor diskur R.L dan Kongre LALIT 28 Septam 2025 ki finn prepare an-grup par A.A, A.H, G.H e inklir plizyer pwin ki finn sulve dan deba apre. Dan Kongre, sa diskur-la ti swivi par diskur A.A. lor Internasyonalism Zordi ki u kapav lir lor nu websayt
