Tu pe kilminn ver enn klimax kolonyal orib – Blog no.76
13.09.2025
[Versyon Angle pibliye 7.09.25]
Parlman Grand Bretayn pu syeze Mardi [9 Mars], anplin remaniman Kabine par Starmer, pu ratifye Trete etranz e inkrwayab, vremem “mazik” ant UK ek Moris. Proze delwa ek Memorandum Explikatif inn pibliye. Get Seksyon Dokiman lor nu websayt.
Kifer apel sa Trete la “mazik”? Parski li fer de zafer. Li garanti “suvrennte Moris” lor Sagos antye inklir Diego Garcia kot US ena so baz militer orib. Sa li dan kumansman Trete. E lerla, li bani Moris pu exers so suvrennte, par konsekan li anlev suvrennte Moris konpletman. Ki lezot fason li kapav fer sa exepte par “mazik?” Dan lezot parti sa dokiman perfid la ek so anex perfid – anex kot spesifikman stipile dan Trete pu form “parti” Trete, limem. Ladan prezant fason presi ek mwayin atraver lekel UK pu renye siprem avek puvwar absoli e avek kontrol total lor sa suvrennte. Pa zis lor Diego Garcia me lor arsipel Sagos an antye ki USA ek UK finn okipe ilegalman pandan 57 banane—pu ankor 100an ek ankor plis lane. Zot finn mem met dan sa draf perfid la fason ki USA pu ena drwa azir kuma enn deus ex machinai deryer rido. Pir “Mazik”. Moris pu ena suvrennte. E UK ek USA pu ena enn veto lor tu desizyon lor sa parti Repiblik Moris pu lekel Morisyin inklir Sagosyin finn amenn enn lalit dir, finalman gayn viktwar, avek mazorite dan ICJ ek Lasanble Zeneral Nasyon Zini. Viktwar? E sa viktwar aster finn relege par nu prop Guvernman dan enn inkrwayab pirgatwar. An seki konsern “inklir Diego Garcia”, Proze delwa ki bizin pas dan Parlman UK sa Mardi la ena seksyon swivan:
Administrasyon kontinyel Diego Garcia
“(1) Lalwa British Indian Ocean Territory [Teritwar Britanik Losean Indyin] imedyatman avan kumansman kontinye res lalwa Diego Garcia.
“(2) Lezislasyon ou sistem lalwa anviger dan teritwar So Mazeste Lerwa ki ti konsern teritwar semi-indepandan British Indian Ocean Territory imedyatman avan rant anviger aplik dan mem fason pou Diego Garcia.
“(3) Li swiv, an partikilye, ki So Mazeste Lerwa ena kuma so prerogativ mem puvwar pu pas lalwa pu Diego Garcia kuma So Mazeste Lerwa ti pe fer avan pu British Indian Ocean Territory.”
Moris pu ena suvrennte, me anrealite li pa pu ena.
Sa kalite zafer la li sertennman inposib.
Moris pa kapav ena suvrennte e anmemtan pena suvrennte.
Lir dokiman ki deza fini sinye, so proze delwa e so Memorandum Explikatif, e ou pu truve ki sa anrealite li inposib, me malgre sa li existe.
Nu pe viv dan lepok etranz. E purtan zot paret ankor pli etranz kan zot pe fer nu memwar rapel komye “aktyel” sa bann zafer “etranz” la finn ete depi 500 banane. Ankor plis “mazik?”
“Terorism”
Enn mazisyin pwisan ena zis pu dir, “Abrakadabra” e tu kitsoz kapav sanze dan so lame. Mo lamem “mazik.”
Craig Mokhiber, ansyin Ofisye Drwa Imin Nasyon Zini ki finn demisyone avek kuraz an Novam 2023 an protestasyon akoz febles Nasyon Zini pu diyl ar zenosid Israel dan Palestinn, li finn resaman apel “terorism” enn “mo mazik”. Li, kuma “abrakadabra”, kapav transform bann zafer, dan lame seki pwisan, zis kan zot pronons li. Les mo explike, ek liye li avek Trete ki pe pase dan Parlman dan Westminster Mardi, anmemtan ki Guvernman Moris li literalman pe kas an but depi stres zeneral so inkoerans politik.
Alor, kan apel Palestinyin dan fason banal “teroris”, lerla zot kondane a exterminasyon: tu lalwa internasyonal pa aplike. Literalman. Mem lalwa nasyonal evapore. ICC gayn sanksyon lor li! Leta-dedrwa volatilize. Enn fwa enn dimunn, ou enn bann grup dimunn, nome kuma “teroris”, tu vinn permisib: masak demas, piyaz e exterminasyon vinn “legal” e mem “moral”. Zurnalis BBC e CNN raport lor atrosite kumadir zot enn realite banal, kan zot raport masak demas Palestinyin dan enn ton lavwa kuma enn zurnalis ki pe fer rapor lor enn fe-diver kuma enn diskisyon initil lor de trwa but latwal dan bazar.
Okenn lalwa nepli pu protez ou si finn fini nom ou par mo mazik, “teroris”. Ubyin se linpresyon nu gayne.
Par kont, seki Leta Israel pe fer li-- pa, li pa ti, e zame pa pu “teroris”. Byinsir tu kitsoz zot inn deza fer, ti, pe fer e pu fer dan fitir pros- ziska nu aret zot, pu tuzur konsidere kuma “teroris”. E se kumsa ki buku dimunn apel li. Me mazik la pa mars pu nu.
Seki Israelyin fer zame konsidere kuma terorist pu Starmer, Biden ou Trump, Mertz ou Scholz avan li, Macron ou Madam Ursula Von der Leyen e donk pu CNN ou BBC ou Deutsche Welleo u France 24 zame Israel terorist. Israelyin kapav asasinn popilasyon antye Palestinyin ki viv dan enn blok apartman, detrir telman lavi zis avek enn bom Amerikin 2,000 liv, e sa pa “terorist”. Seki apel IDF kapav masakre enn fami elarzi net, dekapit zanfan, tir lor zurnalis, bonbard travayer lopital, mem bonbard pasyan blese ek malad, seki an detres ek anpite dan lopital. E malgre tusa tiri la zot pa “terorist”. Tirer-delit kapav “eliminn” premye sekuris, exploz zot lanbilans, e sa usi pa konsidere kuma “terorism”.
Nanye seki larme Israelyin fer apel “terorism”, ninport seki zot fer. Okenn lalwa pa kapav fer zot bes latet. Ziska ler …
Seki mo fek ekrir li inposib.
Totalman inposib. Re-lir li atantivman. Li pa posib. Gramatikalman, li pa fer sans.
Sel zafer ki fer li “posib” pu tulede zistwar vre li konsern relasyon kolonyal. “Relasyon Kolonyal” zot sa tip relasyon sosyal spesyal kot enn ti grup dimunn pwisan dan enn Leta finn akerir mwayin pu dominn enn grup dimunn demini, gran u tipti, dan enn lot Leta. Li enn kestyon balans-de-fors. Pa plis, pa mwins.
Alor, lalit ki nu pe amene li kont dominasyon kolonyal. Akoz sa li otan dir pu obliz Israel ek USA swiv lalwa internasyonal. Zot panse, zot dir, ek zot azir lor “fe” ki lalwa internasyonal pa aplike pu zot. Li zis aplike pu nu—dan lemond kolonize.
Alor IDF kapav fer exploz bom ki Israel finn plase intansyonelman pu detrir lekol primer tifi dan Gaza. Laba IDF ti ferm lekol Palestinyin ek konverti li tanporerman an enn kartye zeneral baz militer Israelyin. E anmemtan zot ti pe detrir seki ti reste dan Beit Hanoun. Detrir san rezon lekol primer tifi. Kumadir prev zenosid manke. Detrir lekol la ziska res zis lapusyer. Parey kuma peizaz dezolasyon Lalinn.
Lam 60,000 Palestinyin martirize – seki inn resanse e rekonet – ek lam seki finn kit zot lekor san konn zot idantite anba rwinn—pu tultan ant Loksidan. Dan mem fason ki lam Premye Pep ki’nn masakre dan USA ek Kanada, ant “Loksidan” ziska zordi. Parey kuma lam Pep Xhosa ki’nn masakre, San e Zulu dan Lafrik Disid, lamor Kenyan, Ganeen, Kongole, Alzeryin, Sudane e dan Nuvel Zeland, Maori mor, milyon Indonezyin asasine lor lalis CIA, e Vietnamyin, Irakyin, Libyin ek masak Libane, Siryen ek Iranyin ki finn asasine resaman san okenn pitye. Masak Silyen par Junta ki’nn komandite par USA. Pep Herero ek Nama kont ki Alman finn komet zenosid 100an desela. E se kumsa ki Trump kapav montre enn video klip kot USA pe asasinn, ou pe pretann pe asasinn, 11 zom san zarm lor enn speedboat dan dilo internasyonal pre Venezuela. USA finn fek exploz enn ti speedboat ek inn tuy 11 zom, e nway dan fon Losean Karaib tu prev deli ki ti ena.
Zenosid li form parti kolonialism. E samem vye kolonialism, Mardi, pu gayn enn “prolongasyon” dan Parlman UK, ki pretann otoriz UK, ansam avek so zimo modi USA exers kontrol eternel lor sa parti Moris ki nu, lepep, nu finn finalman re-gayne apre enn syek lalit. Ek anmemtan, USA finn depans Rs14 milyar lor enn imans baz dan Bagatel Moka, pu so “lanbasad”, pu ranplas letaz delabre e dan move leta ki zot finn lwe pandan 50an dan enn batiman prive oligarsi Morisyen.
Mardi, UK pu ratifye Trete perfid ki pronons mo “suvrennte Moris” dan so kumansman, tandi ki tu so anex inpoz kontrol absoli UK-USA, pa zis lor Diego Garcia me lor teritwar antye Sagos.
Alor, li pa “mazik”, me li puvwar brital. Nu dan enn move sityasyon. Me, nu pe kontinye opoz li. E nu, lepep, pu ranport laviktwar. Pandan plizir deseni Lanpir finn afebli. Li finn inploze dan lager fratisid dan Lerop de fwa dan dernye syek, e kapav arive ankor enn fwa byin vit. Ubyin li pu atak lezot parti so ex-lanpir, kan seki oprime pe organize e leve kont “realite” kolonyal ki pe inpoze lor nu.
E kan sa lanpir la pe kolaps, inevitableman, avek seve-oranz Ahab ki pe dirize pu presipit so destriksyon, li pu danzere. Nu bizin prepar nu pu seki pli pir. Trump pe partisip dan zenosid Palestinyin, li pe prepare pu permet so prop lame-drwat ki apel “Israel” pu ris li dan lager avek Liran. Alor mem ki li pe sutenir lider Eropein, tusa bann pul san latet, e pe kontinye persiste anserkle Larisi militerman, e tusala an preparasyon pu enn lager agresyon planifye kont Lasinn. Menas enorm.
Dezas klima pe menas koste. Lager nikleer menase.
Me, bann siyn usi bon. Dimunn dan lemond antye ankor pe leve an gran nomb kont Israel ek USA, e dibut avek Palestinyin. Lasinn, Lenn ek Larisi inn vinn ansam pu opoz dikta US. E kumsa, nu bizin kontinye opoz baz militer lor Diego Garcia, fer ferm li. Kumsa pa pu kapav servi li kont Palestinyin, Iranyin, Yemenit, u lezot Pep. Nu bizin fer revok sa Trete la avan so ratifikasyon.
Se dan sa fason la, ki nu dan LALIT, pu kontinye ansam avek lepep Lemond antye ki pe lite parey kuma avan, pu ferm baz militer lor nu later.
Sa fason la Sagosyin pu gayn vre drwa retur dan zil prinsipal zot ti pe viv, e tu Morisyen pu ena vre suvrennte ek drwa demokratik lor Sagos inklir Diego Garcia.
E anmemtan, dan enn fason irzan, nu bizin sov lepep Palestinn.
Lindsey Collen pu LALIT
Tradiksyon: CC ar kudme AA
i Deus ex machina se enn expresyon Latin ki fer referans a enn stratazem kot enn problem ki paret pena solisyon li sibitman rezud par enn intervansyon inatandi ou invresanblab.
