Lindsey Collen: Sindika Bizin Ekip so Manb pu Defann Welfer-Steyt
31.07.2025
Dan enn gran Forom organize par Fron Komin Sindika Merkredi 30 Ziyet dan lasal Minisipalite dan Belle-Rose, manb LALIT Lindsey Collen ti kumanse par dir kimanyer vit-vit, osito Guvernman “Alliance Changement” vinn opuvwar, li finn lans enn atak frontal kont welfer steyt. “Akumanse,” li finn dir, “par pansyon vyeyes iniversel 60 an.”
Ashvin Gudday finn prezid Forom la, e finn fer li dan enn fason zis, apre ki li finn sitye kot klas travayer truv li zordi. Lezot orater ti 2 sindikalis, Deepak Benydin ek Reeaz Chuttoo, ki tulde finn fer diskur byin profon, apropriye e mobilizater. Prakash Balluckram ti koze antan ki Prezidan sindika GSEA. Ti osi ena trwa intelektyel piblik, Manisha Dookhony ki enn ekonomist ki fer propagann pu patron sekter prive, Bernard Yen, enn aktchwer, ki li osi prezant analiz dan lozik patron sekter prive, Nalini Burn, enn analist ek aktivist “sosyete sivil”. Kote Parti Politik, ti ena Reform Party, kot Roshi Badhain finn koze premye, ale enn sel ale, akoz li ti ena lezot langazman, e ti ena Parti Lalit, kot Lindsey Collen ti pran laparol.
Ala enn lartik ki baze lor nots inpe li detaye ki Lindsey Collen ti servi pu so diskur:
Lindsey Collen dir:
Ki Lafors Klas Travayer ena zordi kan li rant dan sa batay kont Guvernman ek patrona la?
Zordi, mo pu gete ansam ar u ki lafors klas travayer ena pu ki nu defann welfer-steyt, akumanse par pansyon?
Dan LALIT, nu rapel tu dimunn la, ansam ar klas travayer, nu finn deza ranvers enn tel vot apre enn tel Bidze! An 2004, kan Paul Bérenger ti Premye Minis, dan Bidze so Minis Finans Pravind Jugnauth, zot ti introdir targeting pu pansyon vyeyes – pu tu pansyoner. Fini vote, fini vinn lalwa, zot finn fini fer tu pansyoner ranpli form, tu, pu kalifye. Ti ena enn gran sulevman. Ti ena enn leve-bukliye dan klas travayer.
LALIT ti amenn kanpayn for-for, sel parti politik ki ti fer sa. Nu ti reysi gard pansyon vyeyes. Mo rapel kamarad prezan, akoz li relevennt, avan Guvernman a lepok fer sa, li ti fini rekrit gran militan sindikal Farouk Auchaybar, e ti fini asire ki Ashok Subron fini kit LALIT!
Seki inportan kan Guvernman ti atak pansyon iniversel pu premye fwa: zordi, sa rawn ki klas travayer riske perdi sa semenn la-mem, kapav ranverse. Nu finn deza fer li. Nu kapav re-fer li.
Sel dezavantaz nu ena, eleksyon pa pre sann fwa la. Me, defi la, li la divan nu: Eski klas travayer kapav fer parey an 2025 seki li ti fer an 2004? Dan Lalit, nu dir, “Wi, kapav”.
Trwa Nuvo Aki
Ki fer nu kapav? Akoz nu listwar, e osi akoz nu ena trwa nuvo aki.
Wi, nu fek truve ki klas travayer ena 3 nuvo lafors ki li pa ti ena avan.
Sa 3 nuvo lafors la, zot sanz balans defors ant klas kapitalist ek klas travayer, anfaver klas travayer. Rapel ki tultan ena enn lalit ant sa 2 klas la: klas kapitalis li lite kont klas travayer, e klas travayer li lite kont klas kapitalis. Pansyon iniversel li form parti sa lalit la.
Premye aki: Travayer Ankoler! Dimoman Ramgoolam anonse le 5 Zin ki li pu mont laz pansyon 60 ziska 65 an, lamas dimunn dan klas travayer, kuma enn sel dimunn, ti montre ki li ankoler, li amerde, li araze, li firye. E, anplis, li utre, akoz Lalyans Sanzman fekla ti baz so kanpayn elektoral lor enn program lekontrer net – setadir pu ogmant pansyon, protez welfer-steyt.
Kimanyer klas travayer ti ena kapasite pu azir kumsa, kuma enn sel dimunn? Repons: Dernye fwa ki enn Guvernman ti atak welfer-steyt kumsa, avan-mem sa tantativ Bérenger pu fer sa an 2004, 8 an avan sa, sa ti provok formasyon enn gran, gran fron komin sindikal apel All Workers’ Conference, ki ti aktif pandan 4-5 an ki finn permet ki zordi ena sa reaksyon dan lamas travayer kont sa atak lor pansyon vyeyes iniversel.
An 1996, Guvernman Travayis-MMM, inpe kuma Guvernman zordi, ti pe inpoz sa neo-liberalis ki zordi pe fer esek partu dan lemond: li ti pe inpoz so privatizasyon, so investiser kuma nuvo “lerwa”, so de-reglemantasyon. Pandan 4 an, sa fron komin apel All Workers finn mobiliz so delege, par milye, tu delege dan tu sindika dan tu federasyon, ansam, pu bare kont sa atak la. Li ti fer li atraver 19 gran Konferans kont klas kapitalis, e kont Guvernman. Kumsa nu finn gard pansyon iniversel pu prosenn 30 an. Ziska asterla.
Dezyem aki: Fron Komin Fini Met Dibut
La, ariv 2025, 30 an apre, dimoman Ramgoolam finn anons so nuvo ofansiv klas kapitalist kont klas travayer, tu dirizan sindika finn inifye otur enn sel program dan sa Fron Komin Sindika la. Totalite. Avek enn vites inkrwayab. Avek enn koerans perkitan. Zoli travay! Sa, nu 2yem aki. Sa osi, li tutswit sanz balans defors ant sa 2 klas prinsipal dan sosyete.
Sa 2 aki la, finn alor zwenn ansam, e finn gayn enn aki an bonis: laraz klas travayer ek inifikasyon dirizan sindika otur enn program an komin lor 2 pwin, setadir: pansyon vyeyes iniversel bizin res ubyin re-vinn 60 an, e non a siblaz!
Ansam, sa nuvo lafors la exprim li dan enn imans lamars. Li ti enn lamars pasifik Port Louis, Senn Mars ziska Zardin Konpayni, le 21 Zin. Imans – tu sa klas travayer ankoler la plis enn muvman sindikal inifye lor enn platform komin – pu premye fwa depi 30 banane. Fode pa nu suzestim grander sa lamars la. Manb exekitif preske tu sindika ti prezan. Inpresyonan. Enn gran sikse.
Me, parfwa, sikse ena problematik dan so vant: Kimanyer swiv enn tel sikse? Repons kurt a sa: muvman la pa finn kapav mazine kimanyer fer sa ase vit pu fer fas enn sel ku. Dakor, finn organiz enn rasanbleman Rose-Hill ek enn petisyon. Ti bon. Me, Fron Komin Sindika la ti tro nuvo, sa atak kont pansyon tro inatandi apre kanpayn elektoral lekontrer, ki muvman la pa ti reysi reyelman swiv sikse sa imans lamars pasifik Port Louis la. Dirizan muvman sindikal finn petet dekuyone par so prop lafors? Mwa mo pa ti atann sa, personelman. Me, arive sa ki pa gayn letan prepar pu swiv enn sikse inatandi. Zordi form parti dan gete ansam, ki exakteman nu pu fer pu swiv sa gran lamars la. E nu ena pa zis sa 2 aki la: enn klas travayer ki ankoler, ek enn muvman sindikal inifye.
Trwayem aki: Dirizan mannye argiman byin
Depi zur Ramgoolam fer so diskur 5 Zin, lansanb port-parol federasyon ek port-parol gran sindika, laplipar prezan zordi, atraver zot intervyu dan lagazet ek lor Radyo prive, osi byin ki lor innternet, finn montre ki sa lansanb dirizan sindika metriz argimantasyon lor sa 2 pwin dan sa sinpozyom zordi la, bann pwin difisil metrize: Kifer pansyon vyeyes iniversel bizin res apartir laz 60 an kuma enn drwa, e kifer bizin refiz siblaz.
Alor, zordi anu get kimanyer kapav swiv sa imans manifestasyon la? Etan done sa 3 aki la? Kimanyer mobilize? Kisannla nu bizin mobilize? Ki stratezi?
Ena 2 fason prinsipal, enn premye ki pu amenn fyasko, sir e sertin, ek enn dezyem ki kapav amenn laviktwar bon:
Premye la (seki garanti pu amenn fyasko la) se pu re-fer kuma ti fer kan ti mobilize pu tir Guvernman Pravind Jugnauth lane dernyer, setadir fye lor, e mobilize lor baz nasyonalism, Morisyanism, mobilizasyon sitwayin, sipa patriotism. Kifer li oblize amenn defet? Li sinp. Akoz patron, ki li so M. Omnicane D’Unienville, so M. Rogers ek M. ENL Espitalier Noel, so Rama Sithanen ek Reza Uteem, ki reprezant lintere patron ofshor, zot tu “Morisyin”, zot. Zot tu “sitwayin” zot. Zot tu “patriyot”, zot. So Ramgoolam, so Bérenger, so Subron, zot tu Morisyin, zot tu patriyot. Nu finn arsi-tann sa. E li vre. Me, zot napa reprezant lintere travayer. Okontrer, zot tu, zot pe amenn lalit deklas kote patron, kont klas travayer. Zot dan kan opoze. Fode aksepte sa. Zot reprezant klas kapitalis, ki li, li ule Guvernman diminye depans. Li, li ule investi dan lasirans prive pu pansyon. Li sinp. Fode pa mobiliz li! E sirtu pa dan nu kan.
Si u bizin prev. Ala kot mobilize lor sa baz la li finn amenn nu, zis 6 mwa apre eleksyon? Ala, get kot gran, gran sindikalis, san nom nom, truv li asterla! Pe vande lor pansyon iniversel ek siblaz. E sa, san mansyonn li finn vande lor vann Diego ek Chagos, san mansyone ki li finn vande kan Guvernman retir li depi “depozisyon” divan ICJ kont Israel ki finn anpes manze rant dan Gaza setadir finn vann Palestinyin.
Pa zis sa ki danze, kan mars ar gran patron kuma tu sa bann la. Enn lot avertisman, liye ar sa: Lamwatye travayer Moris travay pu tit-ek mwayin antrepriz. Enn fe sa. E sa travayer la, zot anplwayer, se dimunn dan klas sosyal Bruneau Laurette, ki antrene kuma enn zom sekirite par lafors arme Israel, rapel, e ki reprezant lintere sa klas patron la. Li, ar Subron, ansam ti alabaz sa mobilizasyon “nasyonalis” ki finn amenn Ramgoolam opuvwar. Laurette so nimero de politik, Ingrid Charoux, kan li sutenir demand pu gard pansyon 60 an, pu mobilizasyon Lindi Kordonye, li dir li finn fer enn lokawt dan “so” 2 konpayni pu li. Li lib pu fer li. Laurette lib pu mobiliz dimunn sa klas la. Me, klas travayer fode pa alye ar li ek so nasyonalis, so morisyanis, so patriotis, etc. Fode pa fye lor so lafors la akoz li enn lafors anfind-kont patronal. Li mem zafer ki Subron ti fer. Laurette ek Subron pu fer manifestasyon ar pavyon Moris, ar lim nasyonal. Klas travayer ena so bandrol deklas. Klas travayer ena Lim Linternasyonal. Nu alye se klas travayer mondyal, kuma tu sindikalis abitye dir.
Kan mo koz lor nom LALIT, mo dir seki nu bizin li enn stratezi sinp. Pa fye lor okenn de swadizan “lafors” ki inklir patrona. ERER -- ni Morisyanis, ni nasyonalis, ni sitwayin – akoz li inklir patrona, li inklir nu lennmi deklas. Fode nu batir lafors klas travayer.
Kimanyer? Ala dezyem stratezi. Seki bon la. Seki pu amenn laviktwar la.
La, pu laviktwar, nu depann lor tu sa 3 aki la, lakoler klas travayer ek linite sindikal, me sirtu lor 3yem aki, kapasite intelektyel dirizan sindikal pu furni argiman ar so prop manb. Bann argiman zot deza ena, deza fini finyole, baze lor lefet ki (an-bref):
* Argiman 1: Si donn sak dimunn Moris so pansyon vyeyes, lerla guvernman tu sinpleman repran anform innkom tax adisyonel depi seki pli ris, e kapav pran ankor pu kuver pansyon enn-de lezot dimunn osi byin ki zot-mem. Lerla anplas imilye dimunn mizer par siblaz, u amenn lazistis sosyal atraver taxe seki ena tro buku.
* Argiman 2: Ena 2 kolonn dan sak paz kontabilite Guvernman. Si mank kas, pa oblize diminye depans. U ogmant reveni. Li fasil, u zis taxe kapitalis ek dimunn ris enn pli gran pursantaz so reveni ki klas travayer. Li sinp.
* Argiman 3: Alalong, Guvernman bizin kree prodiksyon, kree anplwa – akumanse par fors tablisman fer li. Zordi pu premye fwa, dirizan sindika pe kumans gayn kuraz dir li for-for: fode fors tablisman servi enn-tyer, dizon, so later pu prodir manze de-baz pu sa pei la. Fode fer li osi pu exporte pu gayn deviz, e pu gayn enn baz prodiksyon solid. Si tablisman trenn lipye, Guvernman bizin pran so later, investi ladan. An 1982-3, Guvernman MMM-PSM finn sanz Konstitisyon pu rann sa posib. Guvernman bizin met odefi institisyon kuma FMI, e investi kuma Leta li-mem. Nu bizin fors li fer sa. E, osi Guvernman met dibut enn lindistri lapes nasyonal, avek enn laflot bato, aret sa zafer zis donn konsesyon bato lapes deor. Kumsa kapav kree anplwa dabor pu fami peser. Met lizinn prezerv manze dan tu mulin ek ansyin mulin. Fors gro patron labank, met kas ladan. Se sa ki rol Guvernman. Kumsa gayn tax alalong.
Pa zis sa, dirizan sindika ena enn lot lafors, e pu sa, mo tir sapo parey kuma ansyin Prezidan Repiblik Cassam Uteem finn fer. Li finn apel sa priz pozisyon tu sa sindika la enn “historical landmark”: Zot finn refiz pran “blood money” depi UK an-esanz pu sed kontrol lor nu later an seki sazi lintere baz militer Diego. Pa zis sa, zot finn dibut ar lepep Palestinn, dan moman-mem sa atak lor pansyon vyeyes. Sa sindika vedir zot finn dibut ar klas travayer mondyal. Sa enn aki for.
Asterla, kimanyer mobilize? Kimanyer mobilize pa kuma Morisyin, sipa sitwayin, sipa patriyot? Nu pu al fini par atas nu ar enn lennmi degize kuma enn alye. Nu pu met nu dan tru, si nu fer sa. Nu pu turn an-ron, kuma Subron finn fer kumanse an 2004, kuma Bérenger ti fer kumanse an 1981 ar so swadizan “nuvo konsansis sosyal” ek so lalyans ar Harish Boodhoo.
Sak dirizan prezan zordi, li bizin kapav galvaniz so prop manb. Ena plis ki 100,000 travayer manb dan sindika. Sakenn kapav vinn enn militan lor sa 2 pwin la, me fode sak manb antrene pu mannye argiman – e fer li osi byin ki so dirizan. Zis dirizan ki kapav donn kudme fer sa vit. 4 nivo lorganizasyon neseser, e zot kapav met amars anmemtan, enn apre lot. Amizir nu kumanse, nu finnyol nu argiman.
Nivo 1: Sak dirizan sindika, li bizin fer treyning dabor avek sak manb so prop lexekitiffederasyon, so prop lexekitif sindika, pu sak manb lexekitif kapav par li-mem dibute, amenn argiman osi byin ki dirizan la. Tu pu kapav fer li. Sak manb lexekitif bizin kapav dibute divan delege, explik argiman lor pansyon vyeyes iniversel, kont siblaz, lor claw-back par tax, lor tax progresif, e kimanyer rol sindika se pu fors Guvernman fors patron prodir, kree anplwa. E tusala dan kad enn lalit konstan so klas – klas travayer – kont klas kapitalist ek so leta burzwa.
Nivo 2: Lerla fode sak manb Lexekitif, asontur, fer treyning pu ki sak delege pu li kapav al explik sak manb lor sayt, dan mes, sa bann argiman la. Delege, li vinn dirizan alabaz ki konn argimante. Bizin al lir argiman zot prop dirizan servi, li li dan lapres, ekut li lor YouTube, lir li lor sayt LALIT, me sirtu gayn li fas-a-fas ar manb lexekitif divan li.
Nivo 3: Delege sindika bizin konn mannye tu sa argiman de-fon e rekrit nuvo manb sindika lor sa baz argiman fite, lor sayt. Kumsa anmemtan ranforsi sindika. U pu etone ena sertin travayer ena pli sans zwenn sindika lor baz pansyon ki lor baz ogmantasyon saler, e mem lor size pli lwin depi sayt, kuma sutenir lepep Palestinn kont Leta Israel ubyin ferm baz Diego.
Nivo 4: Sak manb sindika – avek rekritman vast lor sayt – kapav al pli lwin, rekrit nuvo manb tu sindika dan so vilaz, so site kot li reste, so kartye. La, nu ena mobilizasyon lamas dimunn, deryer enn klas travayer ki an-avangard.
Ala, ki nu bizin fer, e ki nu kapav fer. Nu apel sa “lorganizasyon e mobilizasyon indepandan” klas travayer. Na pa fye lor Gordon-Gentil ek so MBC. Nu invit li, wi. Me, pa fye lor li. Nu kone ki anfind-kont, li pu fer propagann Leta, e mem, dan moman kle, propagann Ramgoolam. Nu pa fye lor medya prive, ni so Nad Sivaramen, so Ehsan Khodabux, so Josie Lebrasse, so Nawaz Noorbux. Zot osi, zot anfindkont, oservis kapitalist ki anplway zot, e parfwa mem lor kapitalis ki pey reklam ar lantrepriz la. E nu pa kapav fye lor Mark Zuckerberg, proprieter Facebook ek WhatsApp. Ankor enn fwa, nu kapav servi so platform, me fode pa nu fye lor la. Klas kapitalist ek guvernman anfindkont kontrol medya. Alor, servi li. Pa fye lor li.
Fye lor reynion fas-a-fas. Fye lor lektir profon, kozri profon lor rezo sosyal. Fye lor deba lor sak sayt. Inform u. Rekrite lor baz enn program ki depas “sindika” ubyin mem federasyon, me viz defann lintere klas travayer an antye, e osi alonterm, osi byin ki akurerm. Anmemtan, al andeor sayt, fye lor forom dan sak vilejhorl kuma sann la la, sak sant dan sak landrwa. Kumsa ki puvwar vinn dan lame lider alabaz lor sayt travay, dan kartye. Kumsa defann aki. Kumsa revandik enn sosyete egaliter, enn sosyete sosyaslist – zame ni patron, ni leta burzwa pa pu fer sa pu nu. Fode pa nu ena ilizyon lor la.
Ala defi divan sindika ek so federasyon. Nu kapav fer li? Nu bizin fer li.
