Explik ou ti-zanfan ki ou finn fer kan zenosid pe arive—Blog 72
02.07.2025
[Version Angle pibliye le 27.06.25]
Kan sese-lefe ant USA ek Israel, enn kote, ek Liran, lot kote, rant anviger dan enn fason konfi e farfeli stil lemond-Trump. Anmemtan ki lanpir USA rant dan enn spiral desandan dan so deklin kaotik, anu reget seki USA ek Israel pe komet dan Gaza: sa zenosid orib ki pe kontinye.
Ninport kuma li dir pu gete, nu bizin kontinye gete. E nu bizin, kan nu kapav, azir pu fer dimunn kontinye gard zot lizye lor zenosid, fokes dimunn zot lespri lor li, ek ed dimunn pu organize pu azir e pu fors guvernman azir pu aret zenosid. Li pa fasil. Me li pli fasil ki sirviv enn zur dan Gaza kot ena agresyon zenosider intansyonel pu inpoz lafaminn, kup akse dilo pu bwar, kup seplay karbiran, san mansyonn masak perpetyel aeryin, depi tenk, depi fizi snayper. Tusala kan anmemtan sey kalme zanfan malgre tortir sikolozik tapaz dronn ki pe fer Palestinyin ki deza tromatize ki pe viv laba lor rebor perdi latet.
Antretan, nu dan LALIT, nu finn ekut avek enn gran latansyon Dimans [22.06]rapor politik kaptivan depi nu trwa manb, Alain Ah Vee, Ally Hosenbokus ek Ragini Kistnasamy, ki finn zwenn 4,000 dimunn depi 80 peyi dan Lezip pu Lamars Global ver Gaza ki ti prevwar dan Lezip ansam avek konvwa Sumud (“Konvwa Temerer”) depi Magreb ziska Lezip.
Bi la: gard lizye Lemond uver lor zenosid akselere ki Israel pe inflize lor Palestinyin. Li finn enn sikse. Dimunn inn get ver Gaza, mem si nu lizye ti bizin usi lor US-Israel zot lager kont Liran. Lamars Global ek Konvwa Sumud inn konkorde avek bato Flotila Laliberte, Madleen, ki ti viz pu montre lemond lafaminn intansyonel ki Israel pe inflize lor Palestinyin. Alor, nu dan LALIT nu finn gayn enn temwanyaz direk, enn “rapor”, depi trwa dimunn prezan, ki finn fer fas represyon depi diktatir militer Lezip, pu kapav montre lemond kuma li difisil pu mem koste pre ar Gaza. Se seki zot finn montre nu. Sesyon riport bak ti inspiran. Pu ena lanons byin vit lor riport-bak piblik ki pu organize. Tu sa aksyon la, kan met zot ansam, vedir ki li pli difisil pu USA ek Israel kasyet zot zenosid.
Aksyon ki ed nu met an perspektiv kuma, kan sa pu fini, nu pu truve numem kan nu get anaryer sa moman listwar kan ti ena zenosid. E seki nu pu reponn si dimunn dimann nu, “Kuma eski ou finn les sa arive? Kifer ou pa finn fer naryin pu aret sa?”
Zordi, anu imazinn kuma sa pu ete dan 300 banane pu seki inn konplote dan zenosid, pa zis lefet ki zot finn partisip ladan dan kit fason me kan dan lavenir zot pu bizin zistifye zot lepase.
Anu imazinn difikilte enn zurnalis New York Times, CNN, BBC, LCI ou Zerizalem Post –ki fors zotmem pu maske, kasyet e kamufle zenosid ki US-Israel pe komet dan Gaza. Kan zot nepli kapav zistifye piblikman drwa “oto-defans” Israel –ki zot pu devini kan zot pu sey dan lane ki pe vini rann kont zot prop rol ladan.
Mem si zot sey maske sak laspe zot rol pase dan zenosid ek lezot krim kinn komet par zot Guvernman divan enn oditer indepandan depi lespas ubyin divan zot ti zanfan ki pankor ne dan lefitir, ek si zot ti kros-chek par sa fitir oditer depi byin lwin, zot pu fini, parey kuma pov Gulliver dan roman Jonathan Swift an 1726 Vwayaz Gulive, ekrir 300 banane desela.
Guliver finn gayn tu latansyon bon lerwa avek lekel li finn fer so rapor.
Pu explike. Apre ki Guliver finn donn so rapor byin flater ek glorifyan avek lantuzyas lor listwar glorye Grand Bretayn ek sistem nob guvernman. E apre ki li finn pliy li an kat pu “zistifye” krim ek koripsyon institisyon politik, militer ek relizye koronpi so lepok. Bon lerwa dan sa rwayom byin lwin ti reponn Guliver poliman. Lerwa ti kumans avek respe ki li finn tultan montre pu invite “raporter” depi Grand Bretayn. San pas par kat simin li koz direk. Seki li finn dir avek Guliver, zordi adrese pu sa milye zurnalis Loksidan an reaksyon a zot rapor lor zot peyi kot ena koripsyon moral ek zeneralize. “Seki mo finn konpran lor to prop [deskripsyon], ek depi repons mo avek buku zefor, lafors tire depi twa, mo kapav konklir lor mazorite [Britanik] natif ki zot konstitye ras pli nwizib parmi pli tipti [kreatir] repinyan ki lanatir finn les ranpe lor sirfas later”. Guliver finn gayn enn kamufle verbal apre so eloz briyan lor listwar e guvernman Britanik! [Braket Kare inn mete pu fer sinifikasyon kler parski fer 300 banane depi ki sa parol la finn ekrir]
Laplipar zurnalis dan sfer mansonzer Loksidan ti kapav atann pu gayn sa kalite kamufle depi oditer lefitir, an repons a zot rapor kotidyin lor zenosid dan Palestinn, kan zot zistifye aksyon inzistifyab zot lider dan Washington ek lezot lavil kapital.
Peyi ki zurnalis “zistifye”, spesyalman USA e Israel, ubyin lider peyi ou “lamazorite ant zot”. Anfet bizin dekrir zot kuma grup dimunn pli “nwizib”, grup dimunn orib “ki lanatir finn permet ranpe lor sirfas later”. Kan nu fer referans a sa bann “lider dan Loksidan”, nu inklir preske totalite zot klas dirizan, suvan mem politisyin dan lopozisyon, laplipar zurnalis, lider lorganizasyon patron, o-grade militer, profesyonel edike ek akademisyin kiltive, san mansyonn zot “konseye” ek “lobi” obskir ek bayer defon finansye deryer zot tu.
Alor, ala enn de swadizan kontorsyon moral e mansonzer flagran depi zurnalis Loksidan lor Gaza, ki resanble Guliver, ki zot servi pu sey kasyet krim zot lider:
*Parmi omwin sa 55,000 Palestinyin ki Israel finn masakre depi Oktob 2025, finn suvan raporte par “raporter” medya Loksidan kuma finn zis “mor”. Byin rar zot dir ki Palestinyin finn “asasine” par kikenn an partikilye. Zurnalis apenn fer referans Palestinyin ki finn “asasine” ou “masakre”, kuma finn vremem arive. Zot inn zis “mor”. Par zotmem. Rar dir inn “masakre” zot, e sa pe ankor arive – mem kan zot pe sey gayn enn buse manze depi “latrap lamor” ki finn drese pu zot par militer Israelyin la kot sipoze ena plas kontwar distribisyon militer Izraelo-Amerikin. Rar mansyonn Israelyin ki pe asasinn zot. Anzeneral, servi form pasif pu kasyet krim Israelyin. E, byinsir, kot bom, avyon, dronn, tenk, minisyon ek kanon sorti res enn “non-di”. Si Palestinyin pa zis mor, dir zot inn asasine par agreser anonim, ek san lintansyon. Byin rar dir ki viktim krim deger ena fami. Ou santiman. Ubyin ki zot ti ena kalite inik antan ki imin. Zot trete dan rapor kuma dimunn san linportans, suvan mem dan enn fason kestionab kuma “sif” ki finn zis “mor” ubyin finn “truv lamor”-- par pa kone kisannla. E lerla zurnalis servi pretex pu kuver sa krim la, dan: argiman patetik kuma “ Palestinyin dan Gaza pe servi kuma bukliye imin par Hamas”. Alor masakre zot, ziska dernye zanfan, aveg, granmer ki ti pe sant enn melodi. Zurnalis deklare ki “Israelyin ti pe viz sib militer Hamas dan tinel anba lopital”. Alor malsans pu sa zelev primer kinn masakre, ki ti ankor ena so drip lor so lili dan lopital ar memwar so lipye anpite ki ankor santi duler. Zurnalis deklare ki, dan tu ka, “statistik Minister Lasante Hamas fos,” kumadir sa fer enn diferans si zenosid Israelo-Amerikin finn tuy “zis” 30,000 ou 35,000 dimunn antu. Rapor ki kasyet laverite dan enn fason anfantin trete par zurnalis BBC avek tu serye kumadir zot argimantasyon presye e serye.
Anu get diferans dan fason ki reporter tret Israelyin ki finn asasine par Palestinyin. “Preske 1,200 dimunn dan Israel, inklir solda, finn “masakre”, “egorze” ou “asasine”, kan anfet zot ti sivil. (Solda parmi zot finn asasine dan laksyon). Ena 50 fwa mwins dimunn masakre dan Israel 7 Oktob konpare avek masak lor Palestinyin depi lerla. Rapor dir ki plis ki 1,000 Israelyin finn asasine. Sepandan, reporter pa mansyone ki buku ant zot, anfet, pa finn asasine par Palestinyin ki finn sove depi “kan konsantrasyon”, me se plito akoz ripost larme Israelyin-dapre Doktrinn notwar Hanibal ki ti dekrete sa zur la, dapre lapres Israel. Ti met 1,850 loto brile anta pu zurnalis tir foto, kuma Aline Groeme-Harmon finn fer dan so lartik lagazet L’Express Samdi apre so vizit sponnsorize par Minis Zafer Etranzer Leta zenosider Israel e pu lekel dimunn pu rapel li. Sa resanble, ek aster inn rekonet, ti rezilta misil Difelanfer ki finn tire par lafors larme Israelyin depi elikopter Apas Amerikin, dapre Doktrinn Hanibal, pu anpes Palestinyin pran Israelyin an otaz. Pu explike, Doktrinn Hanibal dir ki solda Israelyin bizin tuy Israelyin konserne olye ki lennmi pran zot an otaz. Se sa lord la ki ti emet sa zur la.
Viktim Israelyin depi latak militer dirize par Hamas, suvan, ek dan enn fason apropriye, gayn respe kuma lapert lavi imin, kuma “garson kikenn”, ou “mama trwa zanfan”, ou “ti ena proze marye”, ou “fek fini so letid liniversite dan Tel Aviv”. Zot montre respe pu Israelyin kinn mor, kuma ti bizin fer pu Palestinyin kinn mor. Me sa nu pa truv li.
*Mo “zenosid” preske totalman bani pu zurnalis dan medya Loksidan par rapor ar seki Israel pe fer. Anfet, Israel pe komet zenosid. Tu dimunn pe truve. Reporter bizin raport li kuma li pe ete. San deform laverite. Pa niye li. Pa kasyet li.
Lakur Internasyonal Lazistis ki lakur pli ot dan lemond konsernan sa kalite krim la, fini deklare ki li ‘plozib’ ki Israel pe komet zenosid. Ala seki li ete. Reporter kapav sit mo egzak Lakur si zot tro kapon pu apel enn zenosid enn zenosid, zotmem.
Tu institisyon Nasyon Zini ek tu ONG respektab internasyonal finn apel seki Israel pe fer dan Gaza par so nom, “zenosid”. Reporter kapav sit zot usi.
Dimunn ordiner dan lemond antye ek nu usi apel li “zenosid”.
Rapel ki ena enn Trete baynnding ki fer li enn devwar pu Leta “anpes” zenosid. Nom Trete lamem apel “Konvansyon lor Prevansyon ek Pinisyon Krim Zenosid”. Ki sa ule dir? Savedir ki zurnalis evidaman ena devwar pu apel enn zenosid enn zenosid mem avan ki lakur rann zizman final, petet mem si li plizir lane apre. Sinon li pu tro tar pu “anpes” zenosid. Ek Trete la pu vinn kadik. Ziska zordi, zurnalis Loksidan evit sa term la, ubyin kan zot servi li, staf senyor dan redaksyon tir li.
Ek reporter Loksidan zame pa fer referans a Netanyahu, ki ena manda dare lor li depi ICC pu krim deger kuma zot ti bizin fer li. Par egzanp dan enn fraz parfetman normal, kuma: “Yer kriminel deger Benjamin Netanyahu finn koz avek reporter”, ou “Zordi Misye Netanyahu, ki ena enn manda dare akoz krim deger atase otur so liku, ena enn renyon avek Sanselye Alman,”. Nu truv mank sa kalite presizyon la. Kumadir zot inn bliye sa fe inportan la. Mem si zot kapav rapel nu ki Prezidan Trump li Prezidan USA. Dan Moris usi, zurnalis fel dan sa kalite tes ordiner la.
Manb Hamas, malgre zot parti ti eli dan eleksyon fri-enn-fer, ek lerla sibir enn ku deta Amerikano-Israelyin, ek kinn malgre sa res opuvwar dan Gaza akoz zot popilarite zeneral, dekrete “teroris” ek lerla reporter apel zot “teroris”. Lefet ki zot “konbatan rezistans” ki pe reziste kolonyalism, enn aktivite ki rekonet dapre lalwa internasyonal, inklir Sart Nasyon Zini, zame mansyone par reporter Loksidan. Kumadir zurnalis pa konsider lider Palestinyin, mem si zot inn eli, kuma imin, me kuma enn lot kalite espes ki apel “teroris”.
Reporter Loksidan a okenn moman pa donn kontex pu sitye latak par Hamas 7 Oktob 2023 kont onz baz militer Israelyin ki ti anprizonn lepep Gaza antye, gard zot ferme dan enn leta desyez ilegal ek su lokipasyon militer ilegal. Zot pretann ki Listwar finn kumanse 7 Oktob 2023. Sa 77 banane agresyon ki finn provok ripos 7 Oktob kasyet dan lizye Loksidan. Ni zurnalis pa raport sikse aksyon militer Hamas ek lezot konbatan rezistans. Latak militer sa zur la finn transforme an enn rebelyon kont servitid ek anprizonnman enn pep kont zot agreser. Dimunn finn galupe, mont bisiklet ek motosiklet ziska later zot granfami, ki ankor kolonize par Israel ek Loksidan ziska zordi. Me, pu zurnalis, Listwar inn kumanse 7 Oktob. Pu sa seksyon vale lapres, lopresyon Palestinyin ek kolonizasyon avan sa, pa inportan dapre zot pu mansyone. Lefet ki dimunn dan Gaza finn sufer agresyon Israelyin dan enn fason kontinyel pu 77 banane kasyet dan “kontex”.
Sa inkapasite zis pu mansyonn sa kontex kolonyal, enn prev mantalite kolonyal medya Oksidantal.
Me kontex pe tultan met delavan kan pe koz zenosid Israel pe perpetre. Pu zot ena enn sel zur kontex: 7 Oktob 2023. Pu zurnalis ki maske zenosid, kontex li “latak Hamas”, kuma zot apel li. Latak depi dimunn kinn evade depi Gaza inplik asasina sivil anmemtan ki solda. Li vre. Sa enn krim deger. Li vre. Bizin presize ki finn ena 695 sivil Israelyin ki finn asasine. Sa enn gro sif. Pa 40,000 kuma dan Gaza, ki enorm. Li serye. Li enn krim deger pu asasinn sivil. Me, ankor enn fwa, nu bizin rapel ki nu pankor kone komye sivil Israelyin dan sa 695 finn asasine par larme Israel apre ki finn dekret loperasyon Doktrinn Hanibal. Nu kone ki 36 dimunn parmi seki finn asasine ti anba 18an savedir zanfan. Enn gro sif. Sa krim deger. Parmi zanfan ladan, ti ena, Millie Cohen enn ti baba. Li ti sel ti baba ki finn asasine. Li finn gayn enn kut bal. Grup rezistans Palestinyin ek lezot pa finn pran dimunn an otaz. Pu pran dimunn an otaz-- enn krim deger. Kan pran ofisye militer kuma otaz savedir pe pran prizonye deger.
Me kan reporter ekrir lor 7 Oktob, zot vinn isterik.
Seki zot fer, apel sa an Alman “gräuelpropaganda”, seki vedir “propagann atrosite” kinn ekzazere ou invante.
Enn tel propagann ena 2 fonksyon: premye, pu kasyet defet Lafors Defans Militer Israelyin dan lame konbatan rezistans sa zur 7 Oktob. E dezyem, pu kuver Israel so prop atrosite ki li pu fer dan sa 20-mwa zenosid kont lepep Palestinn. Alor, zurnalis finn propaz sa propagann ki Leta Israelyin inn invante – par exanp, mansonz lor “Hamas” ki sipozeman finn “dekapit dimunn”. Sipozeman “dekapit 40 ti baba”. Enn zistwar fabrike. Pena okenn nom dimunn dapre Leta Israel ki finn dekapite lor so lalis ofisyel. Enn ti baba ti asasine. Enn. So nom li Millie Cohen. Li finn asasine trazikman dan lebra so mama dan enn tir-krwaze ant IDF ek konbatan rezistans. Sa rapor ki dir ki 40 ti baba finn sipozeman dekapite, finn pruve kuma enn fabrikasyon total kuma gräuelpropaganda.
Politisyin Oksidantal ek zurnalis finn propaz sa bann mansonz la, mem kan lafors larme Israelyin finn anrealite exploz lekor ek latet tibaba Palestinyin dan Gaza. Mem kan temwin okiler temwayne ki se laverite. Mem kan zimaz kinn filme pe pruv sa. Reporter Oksidantal kontinye fer koverep.
Ek lerla ena fos rapor lor sipozeman “vyol demas”, kan anfet pena okenn prev enn sel vyol par zom Palestinyin dan Israel sa zur la. Enn fabrikasyon kinn demaske. Ziska zordi sa propagann la kontinye, mem kan ena fe istorik kinn byin dokimante pu denons kolonizater Israelyin ki vyol fam ek zom Palestinyin ki zurnalis kontinye kasyet.
Ala rol ki reportaz ena dan sa zenosid ki pe kontiyne la.
Konklizyon
Imazinn politisyin ek zurnalis ki inyor zenosid ek tu deklarasyon dintansyon ki lider Isarelyin finn deklare ki zot pu komet zenosid. Mem si sa bann lider la al delavan avek zot deklarasyon ek bombard zanfan, snayper tir lor zot ar bal, intansyonelman. Zot pu fer parey kuma ti fer avek pep Amalek. Zot dir zot pu fer parey par atak ek afam zanfan ziska lamor –parey kuma zot dir zot pe fer, par ogmant presyon militer lor syez.
Imazinn politisyin ek zurnalis dan zot argimantasyon, ki minimiz lefet ki Israel pe afam ziska lamor zanfan ek dimunn malad par expre, e niye ki zot pe komet zenosid.
Imazinn, ki zot inyor realite gran nomb mesaze ki zot finn asasine. Par “mesaze” nu pe dir zurnalis Palestinyin kinn masakre par larme Israel dan sa 20 mwa la. Alor zot pa finn kapav delivre zot “mesaz”.
Imazinn ki zot sey zistifye ki lafors larme lokipasyon Israelyin bonbard arsiv, galri lar, mem enn zu, pu efas memwar Palestinyin dan Gaza, ek niye sa parti kover-ep zenosid.
Imazinn ki zot sey eskiz ki larme Israelyin demanbre dimunn, aze ek zenn.
Imazinn ki zot sey rasyonaliz tortir ek vyol ki larme Israelyin komet lor prizonye zom.
E imazinn kasyet institisyon Izraelyin ki intansyonelman afam enn lepep antye. Lider Israelyin ki anons zot lintansyon fer sa depi avan mem, ek lerla zot met pyez avek labwet ladan pu atir dimunn ki pe mor defin. Kumadir zot verminn e pa imin. E kan zot koste pre avek rasyonnman manze, dan enn gran nomb dimunn ki afame, avek lespwar pu gayn inpe manze pu nuri zot zanfan. Premye sa institisyon la skann zot, ek lerla swazir lor kisannla pu tir kut bal. Pyez la referme, kuma zot inn prevwar. Mem lerla, zot viz pu asasinn fam ek zanfan. Imazinn sa. E malgre tu seki nu truve, zurnalis niye ki ena enn zenosid.
Nu kapav konklir, par parafraz Jonathan Swift so satir ki depi “seki nu finn konpran depi zot prop rapor, nu bizin konklir ki mazorite zurnalis Loksidan, espesyalman me pa zis depi USA ek Israel, pe azir kuma pli tipti kreatir detestab e pernisye ki lanatir finn permet ranpe lor sirfas later.”
E sa li 300 banane apre parol similer ki Jonathan Swift finn ekrir kont so prop peyi ek lider, ek kont Gulliver antan ki “reporter” kinn sey kasyet krim kinn komet dan so prop peyi. Zurnalis zordi kapav montre omwin enn yota kuraz Swift pu dir laverite ki bizin dir ar seki opuvwar.
Lindsey Collen
Pu Lalit
Tradiksyon CC avek kudme AA
