Kudey lor Aktyalite Nasyonal ek Internasyonal dernye 15 Zur
30.06.2025
O-nivo Nasyonal
Apre zot Kanpayn Elektoral, enn Bidze “Trayzon”
Dan dernye kinzenn, nuvo Guvernman Repiblik Moris finn adopte so premye bidze dan enn klima kontestasyon zeneral dan pei.
Avek enn Parlman kot plis ki 60 depite dan kan Guvernman kont zis trwa dan Lopozisyon, deba lor bidze ti plito tern. Konstans dan diskur kote Guvernman ti sirtu atak abi ansyin rezim dan diferan Minister, kuma rezon kifer zot pe prezant enn tel bidze, san vini avek propozisyon ki pu amenn veritab sanzman anfaver travayer ek dimunn mizer.
Parkont, seki dimunn pu rapel depi sa bidze se atak istorik ki guvernman PTr-MMM-RA-ND inn fer kont Welfer Steyt. E lamas dimunn truv li enn “trayzon” akoz kanpayn elektoral ti promet lekontrer. Pu dir fran, LALIT ti predir sa kalite atak lor drwa travayer, ki li depi sa lalyans la ubyin depi lalyans sortan otur Jugnauth. Sityasyon ekonomik efektivman grav. Me, li napa lor ledo klas travayer ek dimunn mizer ki u regle fayit dan sistem ki kapitalist kontrole dan so prop lintere.
Nuvo guvernman finn atak pansyon iniversel, pansyon vyeyes apartir 60 an pu tu dimunn. Li finn kareman kumans demantel li. E kan ena kontestasyon, Guvernman finn lerla vini avek lide pu introdir kit kalite miynz-testing, ant laz 60 ek 65 an.
Ala seki zot finn akonpli apre 7 mwa opuvwar. (Sa, li kote ekonomik. Enn trayzon pu so prop kanpayn elektoral. Kote zeopolitik, parey. Zot gran akonplisman ziska ler, se pu rant dan prosesis final pu al “vann Diego” – get anba.)
Kan Guvernman finn amenn sa mezir kont pansyon iniversel laz 60-an, muvman sindikal finn inifye pu konteste sa mezir retrograd la, e pe tini ferm avek enn sel lavwa kont sa atak lor sistem pansyon iniversel e kont politik siblaz.
Lexperyans lepase ede dan sa bann moman la. Dan bann lane ’90, muvman sindikal atraver All Workers Conference (AWC) dan lekel manb LALIT ti aktif, par santenn delege diferan sekter travay, ansam avek zot ladireksyon, ti organiz gran konferans mobilizasyon pu kontre Guvernman Ramgoolam alepok, kan li ti pe inpoz dikta FMI/BM, atak servis sosyal ikonpri pansyon iniversel. Sa mobilizasyon klas travayer atraver aksyon protestasyon la ti finn resi kal sa atak kont welfer-steyt.
Zordi, kan nuvo Guvernman Ramgoolam pe inpoz sa mezir aboli pansyon ant 60 ek 65 an, nu truv sa-mem Ashok Subron, ki alepok ti dan muvman All Workers’ Conference antan ki manb LALIT, zordi pe syeze kuma enn Minis dan enn sa nuvo Guvernman Ramgoolam ki pe atak sa mem drwa aki, kuma pansyon iniversel laz 60 an, ki li ti pe defann alepok. So trayzon ti pe vini depi zur li kumans lev lager dan LALIT, lerla ale.
Seki finn sok nu dan LALIT, se degre lakoler lamas dimunn kont sa trayzon Ashok Subron la. Li enn lakoler feros. Li finn, e pe kontiyne, exprime dan medya sosyal, lor lari, dan bis, dan sayt travay.
Mobilizasyon sindikal kont plan reform pansyon pe kontinye.
Manifestasyon le 21 Zin dan Port-Louis ti enn gran sikse anterm grander, avek prezans par milye dimunn depi zenn ziska so vye. Li enn-de bann pli gran lamars ki zame finn fer dan listwar Moris. Li ti osi enn sikse anterm koerans programatik ladireksyon sindikal.
Me, ladireksyon sindikal pena lexperyans politik (avek enn tit-let “p”) pu dekuraz prezans totalman inapropriye ansyin Premye Minis Pravind Jugnauth e so lezot ex-Minis, ki fek finn rezete masivman dan dernye eleksyon. Zot prezans finn fer ditor manifestasyon, dabor akoz Jugnauth finn akonpayne par plis ki 10 espes taper kuma bodigard, ki finn bizin eskort li depi manifestasyon enn sertin moman, e finn frol enn buskilad. Answit li finn fer dezord dan manifestasyon par so bann azan sufle vuvuzela, e kumsa, anpes kriye slogan inifikater dan lamars. Zot finn osi introdir slogan retrograd kuma “B... zot deor!” e “B... li deor”, ki lider parti politik nuvelman eli finn deza diskredite kuma vyolan, initil, e vid. Dayer zot prezans finn servi kuma pretex par Minis Guvernman Ramgoolam pu kritik sa manifestasyon la. E editoryalist pro-Guvernmantal finn osi gayn sa pretext la.
Li bon note ki mem zur, Samdi le 21 Zin, dan Rose Hill ti ena osi enn gran laful, pa osi gran, otur popilist Bruno Laurette, lor mem tem: kont atak lor pansyon 60-an. Me pa tro kone kot sa muvman Laurette pu al fini telman li finn mal-kumanse, e lerla fer zigzag politik. Dayer, nu pe tuzur atann so fame “rapor finans” depi so konser Rivyer Nwar. Nu pe tuzur atann so explikasyon ar so lyin ar militer Zionist dan Israel, ki finn antrenn li, ek ar konpayni sekirite dan USA, kot li ti travay.
Fas a kritik depi partu, Guvernman santi akile.
Zot gayn difikilte kasyet zot dezarwa. Ramgoolam ek Bérenger, dan zot diskur dan Parlman, dir ki sanse popilasyon sutenir zot, ki selman ena zis kritik depi itilizater rezo sosyal, kartunis ek zurnalis. Zis sa bann la ki pe fer kanpayn kont zot.
Muvman sindikal pe kontiyn mobilizasyon kont sa atak lor pansyon e pe anons enn lot gran rasanbleman Rose Hill, Samdi le 5 Ziyet. Dan LALIT, nu truve ki seki neseser, se anmemtan sak sindika mobiliz tu so prop manb dan enn fason desantralize – lor tu sayt – pu ki devlop argiman pli sofistike lor kimanyer Guvernman bizin gard pansyon iniversel 60-an atraver enn seri tax ki fer sa aksyon apel “claw-back”, setadir repran tax ar dimunn ris. Par exanp, zis par innkom tax, Guvernman kapav dimann MRA met tax lor sa 25% invidivi Moris ki ena top “rant” anyel dan pei. Li repran pa zis valer zot prop pansyon vyeyes pu lane, me lavaler enn kontribisyon pu kuver ankor 3 pansyoner sak-enn. Pu ki li pli ekitab, li kapav baze lor enn gradasyon kot seki ena “rant” mwins kontribiye so pansyon ek ankor enn parti pu enn lot dimunn dan 3/4 dimunn avek mwins rant, tandi ki pli gran milyarder pey enn pli ot tax lor so “rant” anplis, dizon, li kuver pu 10 lezot pansyoner. Me, fode tu delege sindika konpran sa inpe, kapav explik manb lor zot sayt. Sa-mem travay divan muvman sindikal.
Apre zot Kanpayn Elektoral, Trete Trayzon Chagos-UK
Dan so kanpayn elektoral, Ramgoolam, asize akote Bérenger, Subron ek Duval, ti apel seki Jugnauth finn siyne ar Keir Starmer enn “trayzon”. Pli grav, e pli presizeman, li ti apel li, avek rezon, “un acte de haute trahison.” (Le Mauricien 7 Oktob 2024). E sa lane la, Ramgoolam ek so Guvernman pe fer mem zafer, me pli grav ankor.
Trete lor Chagos ki UK-Moris pe prepare pu siyne formelman, li money suvrennte Repiblik Moris lor totalite Chagos, an-esanz pu blood-money, e li atas nu pei ar enn lanpir USA-UK ki pe balote avan li grene. E Ramgoolam finn atas Moris ar sa baz modi la, pa pu 50 an kuma so fe papa, Sir Seewoosagur ti sey fer me li pa ti otorize legalman akoz pei la pa ti ankor Indepandan, me pu 100 an. Li finn duble “prolongasyon” la osi. Papa la ti sey vann li pu 20 an, piti la fini vann li pu 40 an anplis.
La osi, muvman sindikal pa finn res trankil. 20 lorganizasyon sindikal, sosyal ek politik, finn avoy Premye Minis enn “deklarasyon komin” kont zenosid e anfaver ferm baz Diego.
Sa kinzenn la, kestyon Diego-Chagos ti dan nuvel parski li pe al debat dan House of Lords dan Gran Bretayn Lindi le 30 Zin (zordi). Enn reprezantan parti Konservater ek enn lot parti Lib-Dem pe chalennj sa Trete la, sakenn ar enn rezolisyon. Trete la sanse bizin finalize avan le 3 Ziyet, avan li al dan House of Commons ki pu bizin debat li e ratifye li.
Me kestyon finn poze dan enn fason reyel, mem danzere, zordi avek itilizasyon baz Diego Garcia dan agresyon kri ek ilegal ki USA finn fer kont Liran sa kinzenn la. Lamerik, enn sinyater trete kuma Non-Proliferasyon finn bombard trwa sit nikleer sivil pu enn lot manb Trete la, Liran. Li ilegal net. Sak manb Trete Non-Proliferasyon pena zis enn drwa formel pu anrisi iranyom purvi li pa grad neseser pu fer armaman nikleer, me li enn “drwa inalyenab” (inalienable right) dapre Trete la. E Lamerik zis bombard Iran. Nu pa kone a ki mezir finn servi Diego pu sa akt terorism deta la.
Dan Moris ena enn kestyon parlmanter depite Aumeer inskrir pu sesyon Mardi 1 Ziyet lor zisteman eski baz Diego Garcia finn itilize pu partisip dan bombardman Liran le 22 Zin. Sa, enn zoli kestyon Parlmanter. Les Premye Minis reponn.
Lekonomi pli konsantre kuma enn oligarsi
Kote ekonomik, nu ena sa merger ENL-Rogers ki finn formalize, vinn NewENLRogers ki asterla finn agrandi so kontrol lor plizyer sekter ekonomik dan pei ek andeor pei. Sa merger la reprezant plis ki 13,000 arpan later agrikol, enn gro but lotelri, lindistri transpor, sekter finansye, real estate, etc. Sak seksyon burzwazi pe tuzur sey organize pu ogmant so prop kontrol ekonomik lor totalite lekonomi. Nuvo Guvernman, parkont, pena mem enn politik pu fors burzwazi pu servi enn parti so later pu rant dan prodiksyon alimanter, e pu servi so infrastriktir pu prezervasyon, me li plito pu kontiyn permet burzwazi rekolte lamone fasil par bayant tu bon later agrikol ar milyarder lot pei pu mont vila delix ek terin golf.
AGOA paret ridikil omilye Trump so lager Tarif
Kote ekonomik fek ena some Lafrik-USA dan Angola kot AGOA ti lor azanda. Sa lakor ant Leta Zini ek pei Lafrik ki donn konsesyon tax lor exportasyon pu expire le 30 Septam. Dan enn moman kot Trump pe remet ankestyon preferans tax anzeneral, pe rod ogmant tax dwanyer (tarif), sa lakor AGOA la menase avek disparisyon total. Sekter exportasyon dan Moris ki fye lor konsesyon tax su AGOA pu fer fas gran difikilte, e sa pu ena reperkisyon lor lanplwa. Nuvo Guvernman pena okenn plan pu kreasyon lanplwa dan sekter ekonomik ki pli rezilyan dan prodiksyon.
Internasyonal
Sa kinzenn la finn marke par agresyon kri Israel kont Liran, lerla USA kont Liran. Sa agrezyon la li ilegal net. Enn parti so bi se pu kasyet zenosid ki Israel pe kontiyne dan Gaza e osi dan Wes-Bennk, an-parti akoz Israel pe menase pu fer sa depi 30 an, me li pa kapav fer li sanki USA epol li. Alor, Netanyahu, amezir li menase ar ferme dan prizon pu koripsyon, finn vey enn moman, e lerla le 12-13 Zin, li finn fer Israel demar enn seri atak kont Liran, pa zis bombardman, me atak terorist deta, setadir li finn viz e asasinn plis ki 16 sef militer individyelman, e li finn al asasinn antu 11 syantist nikleer, ansam ar zot fami dan zot apartman. Sa reprezant enn nuvo degradasyon dan natir lager, ki andeor tu norm imin. Sa bann norm la finn definir pandan tut-long listwar limanite e kodifye dan loksidan depi 200 banane. Par exanp, personn napa al asasinn negosyater lot kote, pandan negosyasyon. Purtan Israel ek USA finn fer li. E, isi, Israel ek USA ansam finn servi metod terorist pu infiltre enn lot Leta ar espyon ek mersener, servi linformasyon ki Israel finn kokin depi AIEA, lazans UN ki fer inspeksyon nikleer dan Liran dapre Trete Non-Proliferasyon, idantifye dirizan militer Liran dan so landrwa, dan so lakaz, viz li, asasinn li, ena fwa ansam avek so fami an antye. Sa li enn zafer napa fer. Purtan li kler ki Israel ek USA ansam finn fer zisteman sa. Zot finn mem fer li kont dimunn sivil, tu sa syantist la. Li enn krim. Li “murder”. Li metod similer ki finn servi par Ikrenn dan so lager, ki USA-Lerop finanse e arme, kont Larisi. Likrenn ti servi kamyon ki paret pe fer livrezon, pu travers Larisi, avek enn kantite dronn militer kasyet dan twatir kamyon la. Kamyon lerla aprose ar avyon militer, lerla kamyon so twatir uver otomatikman a-distans, e al larg bom lor avyon park kot erport. E sa osi, li kont Trete anti-nikleer, kot tu pei, kuma Larisi, fini dakor pu napa kasyet zot avyon ki kapav sarye bom nikleer. Lide se ki kumsa ki sak pei gayn konfyans ki so adverser pa pe azir an-sekre.
Apre sa agresyon inisyal Israel la, tu finn eskalade. Dayer Trump dir li ti kone pu fer sa, li ti dakor. Li ti mem dir, “I know everything.” “Mo konn tu!”
Me, Liran pa ti pe atann enn atak sa moman presi. Liran finn pri akur. Li ti ena 6yem negosyasyon ar Lamerik fixe pu lapre-dime. Dapre tu norm internasyonal, si u ankor dan negosyasyon, u pa zis al atak pei ar lekel u pe negosye, kuma Israel finn atake, kan so bayer de-fon USA pe negosye ar Liran. Klerman Liran ti abazurdi.
Kanta Israel ek Lamerik, zot ti krwar zot pu gayne enn sel ku. 2-3 frap depi lao, asasinn enn ta dimunn depi anba, lepep antye dan Liran pu fer enn sulevman pu kumans selebre “sanzman rezim”.
Erer. Li pa finn marse. E zame li pa ti pu marse.
Dan lespas 10 ertan, Liran finn re-organiz li. Li finn reysi ranplas militer asasine, repar ditor inflize lor so defans ase pu azir. Li finn mem kumans riposte par lans misil lor Israel.
Israel finn sufer kuma zame li pa finn sufer avan. So defans inpenetrab apel “Iron Dome” finn penetre. Li ti pe fer o-sekur a USA pu plis sutyin armaman. Kan Israel pe al epwiz so rezerv, Trump finn donn lord pu lans latak par bom lor trwa fasilite nikleer sivil Liran ki suterin. Li dir li finn mem servi so bom apel “bunker-buster bom”. Landime, Israel larg enn bom lor prizon kot li, Israel dir, opozan rezim ferme. Li tuy 71 dimunn, inklir prizonye e zot fam ki ti la pu ler vizit.
La osi, Israel e Lamerik pa dornt Liran.
Apre sa atak la Trump finn dir ki li satisfe ki tu le trwa fasilite nikleer Liran finn detrir konpletman, finn aneantir, demoli, oblitere.
Liran finn riposte par atak enn baz militer USA dan Qatar. Trump finn drolman remersye Liran pu lefet ki Liran finn averti li avan atak sa baz USA dan Qatar.
Apre sa atak Liran, Trump finn dekret enn seselefe ant Liran ek Israel.
Kestyon poze se eski Israel ki finn dimann Trump pu organiz enn seselefe akoz zot armaman pe fini?
Me, Israel pa finn respekte seselefe. Dayer li notwar ki Israel siyn seselefe, lerla li kas li, kas li, kas li. Si lot-kote kas li, lerla li gele, e USA ek Lerop deklar krwar Israel. Antuka, kan Israel kas seselefe ki Trump ti dekrete, kiksoz byin “pa ordiner” arive. Pu premye fwa dan listwar modern, enn Prezidan Lamerik zur enn Premye Minis Israel ki pa pe ekut so modord. Gro-gro betiz, an-layv.
Antretan, Liran ti dakor, li finn dir li klerman pa ar sa mo “seselefe” la (klerman akoz, kuma tu dimunn kone, Israel pa aksepte), li finn dakor pu “aret avoy misil ek bom, etc. tanki Israel arete.” Byin exak, so exzizans ti ete.
Antretan, ena polemik finn leve lor lefet ki sa trwa santral nikleer (Fordo, Natanz ek Isfahan) dan Liran pa finn detrir kuma Trump pe rod fer krwar. Sa finn prodir enn polemik ant Trump avek CNN, medya meynstriym dan Lamerik.
Kifer Trump pe azir kumsa? Eski li ant 2 diferan presyon politik for? Enn kote bann neo-konn ki meter chula konstan pu Trump fer lager agresyon (kuma lobi Zionist, osi byin ki manb Kongre mene par Senater Lindsey Graham)? E, eski li anmemtan, ena presyon depi kuran anti-lager dan Parti Ripiblikin ki pe kal Trump, anpes li lager? Apre tu, li fek fer kanpayn santre lor “Make America Great Again” (MAGA), ki inklir enn langazman pu aret amenn Amerikin dan “bann lager eternel”, “forever wars”. Ena osi dan Parti Demokrat enn kuran kont lager e kont Zenosid lepep Palestinyin, sirtu parmi zenn, ki usi kapav inflians politik Trump amizir nuvo eleksyon “omilye” 2 eleksyon Prezidansyel pe koste.
Tusala pu dir ki seselefe ki Trump finn dekrete li byin frazil kont bann lobi lindistri zarm pro- lager ki byin pwisan dan Leta Zini, e ki alye ar lobi Zionist.
Netanyahu ek Trump ti viz pu detrir tu fasilite nikleer ek ranvers rezim dan Liran, dan enn sel kut tap for.
Klerman okenn sa de zafer pa finn arive.
Anfet dimunn dan Liran finn mobilize par santenn milye, sinon enn milyon dimunn, dan Tehran Samdi le 28 Zin pu rann omaz dan lanternman 16 sef militer ek 11 syantifik ki finn asasine par Israel-USA. Sime santral dan Teheran ti ranpli ar imans laful pu enn distans 4.5 kilomet.
Parlman Liran finn vot pu sispann so koperasyon avek inspekter Nasyon Zini dan IAEA. Liran pa fer konfyans IAEA. Ena supson ki sa lorganizasyon Nazyon Zini la li kareman infiltre ar azan MOSSAD, servis sekre Israel, ki donn linformasyon intern a Israel pu li reysi atak Liran. Sa misye ansarz IAEA finn perdi kredibilite net. Li paret enn vander – swa ena santaz kont li. Li-mem ti al dir enn zafer alarmist e fos lavey ki Israel fer so atak kont Iran. E, li pankor kondann USA pu bombardman fasilite nikleer! Li finn selman deplor enn “degradasyon sever dan sekirite nikleer”.
Antretan, Israel pe kontiyn so plan makyavelik pu afam dimunn dan Gaza.
Tulezur Israel pe fer krim, asasinn dimunn ki pe al rod manze.
Kontestasyon kont Zenosid Leta Israel pe kontinye. Depi imans manifestasyon partu dan lemond ziska eleksyon enn pro-palestinyin dan praymeri pu Lemer New York City, Zohrab Mamdani. Depi mobilizasyon mondyal ziska mem dan konser lamizik. Par exanp, enn grup rap Irlande “Kneecap” dan festival Glastonbury finn sant anfaver Palestine avek slogan 'Free Palestine' divan enn laful 40,000 dimunn. Sa but festival la, ki abitye pase layv lor BBC, finn sansire akoz so sutyin pu Palestinn! Grup la, akoz so pozisyon kont Israel, pa finn fer plezir Premye minis UK, Keir Starmer, enn pro-Israel ek pro-lager, finn dimann BBC rann kont pu sa.
NATO
Dan mem moman, onivo internasyonal, ena some OTAN kot pei manb finn desid pu ogmant zot bidze militer ekivalan a 5% zot Prodwi Nasyonal Brit. Lorganizasyon klas travayer dan pei OTAN pe opoz sa mezir, dan enn moman kot Guvernman pe kup zot sekirite sosyal, zot pansyon, zot servis lasante. Depans militer li pu odetriman direk kondisyon lavi lamas dimunn. Zot pe mobilize otur enn zoli slogan, byin reflesi, 'Welfare not Warfare'.
Ala enn apersi seki pe pase onivo nasyonal, e osi onivo internasyonal.
[Baze lor “Tur dorizon” par Rada Kistnasamy wikenn dernye divan Komite Santral LALIT, avek komanter lezot manb pandan diskisyon integre.]
