Kisannla pli Kupab ‘Vann Diego Garcia’ – Pravind Jugnauth ubyin Navin Ramgoolam?
08.06.2025
Pravind Jugnauth ek Navin Ramgoolam pe lager lor kisannla pli kupab vann Diego Garcia ar Britanik ek USA. Me kisannla pli kupab pa pwin inportan. Nu dan LALIT nu donn dror lor la. Nu pu, dan sa premye lartik detaye, donn detay zis lor seki exakteman P.Jugnauth finn siyne konsernan exers suvrennte e lor ki presizeman Ramgoolam finn siyne dan “draf” pu Trete final anterm suvrennte lor tulede Diego Garcia, limem, ek leres Chagos – dan dokiman ki sakenn finn siyne.
Dokiman ki finn siyne par Jugnauth ek dokiman ki finn siyne par Ramgoolam sakenn spesifye klerman ki Moris “suvrin”, ki bon. Byin bon mem. Lerla, avek zot lizye gran-uver, zot sed kontrol lor EXERS sa suvrennte an seki konsern tu zafer ki afekte baz lor Diego Garcia, kot baz militer Amerikin sitye, e usi lor tu leres Sagos lor pretex ki desizyon ki pran kapav afekte efisyans Baz la.
Seki inportan seki Sagos antye a-risk akoz sa “diyl” la.
Diyl la ti siyne avek Sir Keir Starmer dan 2 staz, premye par Jugnauth lerla Ramgoolam. Trwazyem staz pu ratifye avek sinyatir tulede, Repiblik Moris ek Grand Bretayn. USA ek Lenn pu usi afis zot sinyatir, kumkwa zot dakor. Sayt Minister Defans Britanik ti anonse ki “Five-Eyes”, Trete Espyonaz ant sink pei Anglofonn – UK, USA, Lostrali, Nuvel Zeland ek Kanada – osi dakor.
Note ki lel drwat Konservater dan UK ek tulde parti dan USA zot kont sa Trete la lor baz ki li konsede ki Repiblik Moris suvrin. Dan LALIT, par kont, nu opoz sa Trete la lor baz ki li anmemtan ronz suvrennte par sed kapasite Moris pu exers so suvrennte, e li fer sa pu 100 banane ubyin plis.
Anu explik sa dokiman-duo etranz la, ki mintenir ki “Moris suvrin”, me ki anmemtan dir ki UK-USA pu exers sa suvrennte la – ki exprime dan de fason diferan: Premye fason, li dan seki Jugnauth inn siyne, e lot fason, dan seki Ramgoolam finn siyne. Li pa difisil pu konpran. Li tu sinpleman enn pyez pu Moris, dan de diferan fason drafte. Me, li mem-mem pyez.
Ena 2 “pwin de-baz” dan sak dokiman, setadir dokiman Jugnauth inn siyne ek seki Ramgoolam inn siyne, e sa 2 pwin de-baz la ris dan 2 direksyon opoze. Premye pwin de-baz li parfe dan seki tulde finn siyne. Dan “Deklarasyon Konzwin” Jugnauth avek UK, nu lir “Moris suvrin lor Arsipel Sagos, inklir Diego Garcia.” Dan pu Ramgoolam, li finn amelyore marzinalman, pu seki li vo, e li lir: “Moris suvrin lor Arsipel Sagos, dan so totalite, inklir Diego Garcia.” Tulede kategorik. Ubyin, plito li paret ki zot kategorik.
Dezyem pwin-debaz dan tulde dokiman, li pli niyanse. Jugnauth dakor ki Moris “finn pran angazman pu satisfer bezwin, e pu dakor dan Trete la, pu asir a-lon-term, loperasyon sekirize ek efektif baz existan lor Diego Garcia ki zwe enn rol vital dan sekirite rezyonal ek global.” Ramgoolam finn dakor pli tar ki Moris “pu napa sap lefisyans, ni blok, ni interfere dan okenn lot fason Baz la so loperasyon lor lonterm, an sekirite ni azir pu diminye Baz la so efisyans”.
Ramgoolam finn reysi fer azute ki, Moris “dedye li a nesesite Baz existan lor Diego Garcia, ki zwe enn rol kle dan sekirite rezyonal ek global, pu dan Trete e Baz la pu kapav opere alonterm e an sekirite e avek efisyans” me selman lor kondisyon ki li “pu an konformite avek lalwa internasyonal.” Tandi ki sa fraz “lor baz lalwa internasyonal” dan dokiman Jugnauth li konsern selman manyer ki negosyasyon finn fini fer. Tulede dokiman ireflesi. Avek enn baz militer US lor nu teritwar, sa kondann nu pei pu mars avek enn “kan”, kan-inperyalis USA. Li pa ninport ki “kan”. Li enn kan belizeran. Li suvan enn kan kriminel. E li kan enn lanpir. Sa, li pa ninport ki kan. Pa zis sa. USA, li enn lanpir ki pe grene. Jugnauth ek Ramgoolam azir dan enn fason ireflesi, pa zis akoz USA so labitid fer lager ilegal. Me usi parski li enn verite ki, kan ena enn dimunn ki vinn Prezidan kuma enn Donald Trump, li enn refle enn laparey deta USA ki dan enn kriz grav, e dan enn deklin drastik. Kifer nu, lepep Moris, ki viv dan enn “Leta suvrin demokratik”, dapre nu Konstitisyon mem, bizin aksepte an avans seki pu fer “a lon-term” e “avek efisyans” lor sa baz etranze la? Li absird pu siyn enn tel zafer. E li menas nu suvrennte, kuma nu pu truve kan nu lir prosin but inportan dan 2 dokiman ki 2 Premye Minis finn siyne.
Kan nu gard antet sa de angazman ki nu finn site: 1) Moris li suvrin ek 2) Baz militer US bizin lib pu opere dan fitir a-lon-term, avek so sekirite ek efisyans garanti, nu remarke ki tulede Premye Minis, Jugnauth ek Ramgoolam, finn siyn sa dezyem langazman la, seki danzere net la.
E aster, seki nu pu explike se fason ki tulede, Jugnauth ek Ramgoolam, efektivman finn vande lor Diego Garcia ek lor Sagos antye, an seki konsern EXERS suvrennte.
Apre ki Jugnauth finn asire (sanse) ki Moris “suvrin”, li al siyn sa absirdite flagran la: “Pu enn peryod inisyal 99 banane, UK pu otorize pu exers, an seki konsern Diego Garcia, drwa suvrin ek lotorite suvrin Moris lor Sagos pu prosenn 100 banane.”. Remarke ki UK kapav exers suvrennte neseser “pu asir kontinyasyon loperasyon baz”. Dan LALIT nu finn denons, depi premye minit ki nu finn lir sa fraz la, ki finn drafte kuma enn riz pu pyez Moris, e li finn “resi” pyez Moris. Tu komantater dan Moris, apart LALIT, finn panse, u finn swazir pu panse, ki savedir Britanik pu selman gayn drwa exers suvrennte lor Diego Garcia. Nu, dan LALIT, nu kone ki sa pa ti “veritab sinifikasyon” fraz “an seki konsern” Diego Garcia. “An seki konsern” vedir “an seki konsern”. Sinon Deklarasyon Konzwin ti pu ekrir dan enn fason pli sinp: UK pu otorize pu exers drwa suvrin ek lotorite suvrin ki pu Moris pandan prosen x lane. Me, zame sa finn exizans USA, ni li pa so exizans asterla. E USA ki pe reyn siprem, pu lemoman. Sa li reflet veritab balans defors.
Tusala pu dir, ki ala kot kestyon suvrennte ete: Li rezid dan so exersis. “Suvrennte”, li pa enn term relativ. “Swa li suvrin” ubyen “li pa suvrin”. Alor, Jugnauth finn riske siyne pu sed lexersis suvrennte, setadir suvrennte limem, e sa pu 100 banane. E kapav plis.
Ramgoolam ti refiz siyn sa formilasyon la. Me, “draf” Trete ki li finn siyne, li usi, li pa bon.
Li enn dokiman 25 paz, 10 paz “konteni” “draf” Trete plis 15 paz Anex, ki form parti Trete la. E, kan u lir li, u realize ki li inklir enn seri detay ki pran seki Jugnauth finn siyne, met li dan formilasyon pli pratik. Li dekrir prosedir byen klerman kimanyer UK pu EXERS suvrennte lor Sagos antye. Mem kalite fason sed suvrennte li ekrir dan langaz pli spesifik. Nu sir ki buku zurnalis pa finn etidye Anex, rezon kifer zot pa konpran ki pe arive lor Trete Draft ki Ramgoolam finn siyne resaman.
Annex 1 li divize an 2 parti, enn ki ena tit “Diego Garcia”, ki parey kuma seki Jugnauth finn siyne: “Moris otoriz Grand Bretayn pu ekzers drwa ek lotorite Moris an respe avek Diego Garcia aliyn avek bann kondisyon sa lakor-la.”
Lot tit dan Trete Draft Ramgoolam li “Arsipel Sagos ki depas Diego Garcia”. Ladan nu kapav lir ki nerport ki propozisyon pu devlopman lor “teritwar teritoryal Arsipel Sagos ki depas Diego Garcia” li obligatwar ki “Moris fer enn Letid Sekirite”, ki swiv enn prosedir. Prosedir li spesifye pu sa, li dir ki avan pran okenn desizyon, fode UK aksepte ki propozisyon la pa riske fer okenn “menas, ditor u interferans avek loperasyon Baz militer a-lon-term, dan enn fason ki asir so sekirite e osi so efisyans”. E UK bizin aksepte, si li apropriye, “mitigasyon risk ki finn idantifye” ki Moris kapav propoze. Sa bizin diskite dan enn zafer ki pu met dibut apel enn “Komisyon Konzwin” avek UK. E USA pu lavwa iltim dan sa Komisyon la lor tu seki konsern so Baz. “Sinyater Trete la dakor ki Leta Zini Lamerik pu ena drwa pu introdir size pu diskisyon dan Komisyon Konzwin e USA pu deziynn enn reprezantan pu prezan dan reynon Komite Konzwin pu donn so lopinyon e so konsey, inklir lor size ki konsern loperasyon baz la alonterm, an sekirite e avek efisyans.”
Ala prev la.
Dan tulede, seki Jugnauth ek Ramgoolam finn siyne, lexersis suvrennte lor tulede Diego Garcia ek “leres Sagos” finn sede a kolonizater UK ek okipan ilegal USA.
Dan prosin lartik, nu pu diyl avek lezot danze, inklir si ena vreman drwa deretur, e seki pu arive konsernan liberte muvman dan nu Repiblik, anba sa Trete ki pe vini.
Nu pu usi plitar analiz lefet ki tu problem ki pu sulve depi seki apel “pirataz” dan lamer, e seki konsern refizye dan ti bato, pu aterir direkteman anba sarz Moris. Pa pu ena “exersis suvrennte” par UK ou USA lor sa bann gro problem potansyel la, ki suvan arive ubyin agrave par UK-USA zot prop polisi etranzer partu dan Lemond.
E nu pu usi diyl avek kestyon Trete Pelindaba Nasyon Zini pu enn Lafrik Lib depi Zarm Nikleer, enn trete ki banding.
LALIT
Tradir depi versyon Angle CC
