KI BIZIN VEYE DAN BIDZE?
31.05.2025
[Extre depi trak LALIT ki ti sirkile Vandredi 30 Me 2025)
Premye Minis Ramgoolam ki osi Minis Finans pe prezant Bidze 2025-26 le 5 Zin. Apre eleksyon 2024, guvernman “Changement” finn etal letandi koripsyon debride e dilapidasyon fon piblik su ansyin rezim Jugnauth. Sa li vre. Me li pa explik letandi ek rasinn kriz ekonomik ki nu pe fer fas. Se kapitalis ki kontrol lekonomi e se li ki responsab pu kriz ekonomik ki li onivo nasyonal u mondyal. Dan sa 15-20 an-la, kapitalis isi finn gayn enn seri gro konsesyon tax ek sibvansyon, inklir par milyar depi MIC. Sistem tax ki amenn reveni dan bidze, li inzis. Olye taxe kapitalis, se klas travayer ki sarye fardo sa bann konsesyon tax ek sibvansyon a kapitalis.
Alor se avek sa pwin-de-vi-la ki nu bizin get bidze. E anmemtan nu pu bizin gete ki pena dan bidze.
Eski bidze Ramgoolam pu ogmant prodiksyon alimanter?
Isi, kuma buku pei lemond, kapitalis finn drastikman diminye investisman dan prodiksyon reyel. Zot prefer rant dan biznes finansye – enn espes biznes kazino ki baze lor spekilasyon. Parey kuma sa lot biznes kot kapitalis pe met so kapital: biznes fonsye. Savedir biznes kot tablisman bayant bon later agrikol, plank terin golf ek morl, plank vila-de-lix dan proze IRS, RES, PDS e vann zot lor marse internasyonal. Leres later agrikol pe servi pu plant kann, prodir disik, mem pena lavenir akoz pri disik pe bese. Akoz pa pe servi later pu prodiksyon alimanter lor gran lesel, pe bizin inport 80% seki nu manze. Parski pa pe devlop nuvo sekter alimanter ki pa pe kree anplwa stab par milye. Rupi finn depresye. Depi 2014 ziska zordi, rupi finn perdi 46% so valer, e devalyasyon rupi pe kontinye mem. Tusala explik kifer pri, sirtu pri manze ek lezot nesesite pe kontinye monte fles.
Ki bizin gete kan bidze vini?
- Eski pu ogmant tax lor klas kapitalis ek seki pli ris?
Uswa eski klas travayer pu kontinye pey TVA e sarye fardo kriz ekonomik?
- Eski bidze pu ogmant anplwa dan sekter piblik inklir pran dimunn dan departman lasante? U Non?
- Eski bidze pu amelyor servis sosyal inklir sistem pansyon iniversel? Ubyin atak li?
- Eski bidze pu kree lozman Sosyal par 40 milye kuma bizin?
Veye seki PENA dan Bidze!
Lontan, bidze ti moman kot guvernman ti desid lor oryantasyon politik ekonomik ki li truv neseser. Zordi zur, se kapitalis ki dikte politik ekonomik. Pu guvernman kuver pu sa, bann pli gran mezir pu favoriz kapitalis e mezir ki atak klas travayer pa neseserman vizib dan diskur bidze. Guvernman kasyet zot dan enn seri lalwa ek regleman kuma “Finance Act” ek lezot lalwa tut long lane. Alor bizin vizilan an-permanans.
