24.05.2025
Yer, divan enn 30-enn seporterz prezan dan Lakur Siprem, Lindsey Collen ansam ar so mari Ram Seegobin, ti prezan dan seans iltim ka sitwayennte divan zidisyer. Zot tulde ti sipoze temwayne, lor kimanyer Lindsey Collen finn vinn sitwayin Moris, e kimanyer li finn viv so lavi sitwayin. E kimanyer lalwa 2022 ki guvernman Jugnauth ti pase li al an-kont Konstitisyon Moris. E lerla, finn ena enn devlopman dan ka la, lavey. Nu explike pu lekter.
Yer manb LALIT, Lindsey Collen, ti paret divan Ziz Chan Kan Cheong ek Ziz Gunesh-Balagee dan so ka kont sa kloz dan Citizenship Act ki donn puvwar exsesiv Premye Minis pu ras sitwayennte dimunn. Seki finn arive se nuvo Guvernman “Alliance du Changement” finn vinn dan Lakur Siprem, angaz li piblikman, atraver reprezantan State Law Office, pu amand lalwa la. Kumsa ki Lindsey Collen finn retir so ka dan zidisyer. Kabine Minis pu asterla examinn enn nuvo Bil, prezant li divan Lasanble Nasyonal, e retir ansyin kloz ki nu manb ti pe konteste.
Sa denuman la, sa langazman formel nuvo Guvernman finn pran pu met an-pratik nu demars legal, li reprezant enn viktwar dan enn letap inportan dan sa long lalit kont sa lalwa represiv la.
Pu konpran listwar, rapel ki Lindsey Collen ek lezot manb Muvman Liberasyon Fam, La Ligue Feministe ek Mouvement Chretien pour le Socialisme, Komisyon Fam MMMSP, ti deza amenn enn viktwar dan enn ka similer an 1977! Lalit li kontinye ...
Dan sa faz resan sa lalit la, pandan trwa dernye banane, antu 15 fwa nu finn al dan Lakur Siprem.
Finn ena mobilizasyon otur Lakur sak fwa. Finn osi ena lartik inportan dan lapres, lor radyo, lor TV, e lamas dimunn Moris inn ariv kone lor sa lalwa la, e ki danze li reprezante. Partu dan Moris dimunn ti koz sa lalwa la, e so danze pu zot prop fami ek kamarad, osi byin ki pu demokrasi ek liberte.
Nu rapel lekter ki LALIT, MMM, Parti Travayist, Rezistans, PMSD avan li kas an-de, osi byin ki preske tu dimunn Moris ki okuran lexistans sa lalwa la, napa dakor avek li. Li ti enn amandman an 2022 ki Guvernman Pravind Jugnauth ti pase avek enn “sertifika dirzans” pu sey kasyet sa nuvo form represyon la.
Lalwa la, lekter pu rapel, li donn puvwar absoli enn Premye Minis pu ras sitwayennte nerport ki Morisyin ki marye isi, san ni furni rezon, ni asir enn rekur zidisyer. Sa kloz lalwa la li sokan. Li donn puvwar Premye Minis “in his absolute discretion and without giving any reason, [to] deprive any person of his citizenship of Mauritius, if he has reliable information and is satisfied that it is in the interest of defence, public safety or public order". (“Dan so diskresyon absoli e san furni okenn rezonnman, Premye Minis ena puvwar pu ras sitwayennte nerport ki sitwayin Moris si li satisfe, li, ki sa, li dan lintere defans, sekirite ubyin lord piblik.”)
Gran mazorite dimunn dan pei pa dakor avek sa puvwar exsesiv dan lame enn sel dimunn, Premye Minis, pu li azir tusel, san explikasyon ditu, e san drwa fer apel anver zidisyer. Kimanyer dan enn leta “demokratik”, enn sitwayin, mem li eli dan Parlman e lerla nome par Prezidan kuma Premye Minis, kapav zis “bani” enn lot sitwayin, met li lor avyon, fini ar li. Li enn restan enn lepok feodal, monarsik, represif net. Li kuma enn epe Democleslor tu fami dan Moris kot ena enn dimunn ki marye ar enn dimunn ki pa Morisyin. Sa, zordi, li afekte preske tu extennded-famili, ki li dan lavil, vilaz, lakot, lasavann, ubyin ot-plato. Li enn lalwa danzere.
Yer, reprezantan legal Guvernman, enn ofisye State Law Office. Me K. Domah, ti vinn dir ki li ena instriksyon depi defandan dan ka, setadir “Leta”, pu anonse ki Guvernman ena lintansyon amand sa kloz dan lalwa la.
Lor sa baz la, nu manb Lindsey Collen, finn dakor pu retir so ka konstitisyonel, e pu atann Kabine Minis vinn avek enn nuvo lalwa konsernan sa kloz dan Citizenship Act.
Dayer, Navin Ramgoolam ti deza pran sa langazman la: Verbatim, li ti dir ki lalwa la: “anti-konstitisyonel. Li pa mem akseptab. Li al kont tu bann Konvansyon Internasyonal ki nu finn siyne. Mwa, mo kapav dir u kuma mo vini, nu aboli sa. Nu retire sa lalwa la. Nu retire sa. Pa pu existe sa lalwa la” (Defimedia, 27 July 2022.)
https://defimedia.info/immigration-bill-nou-pou-tir-sa-la-lwa-la-promet-navin-ramgoolam
Plizir Minis inportan dan Guvernman “Changement” aktyel ti fer diskur byin for kont sa kloz la dan Lasanble Nasyonal a-lepok an 2022. Zot inklir Arvin Boolell, Arianne Navarre-Marie, Reza Uteem ek Khushal Lobine. Enn lot Minis Shakeel Mohamed ti pran pozisyon byin ferm dan enn intervyu dan lagazet.
Alor, kan Guvernman ti instale lafin lane dernyer, alokazyon Zurne Internasyonal Drwa Imin, enn delegasyon trwa fam lor nom LALIT ek Muvman Liberasyon Fam, ki finn sutenir ka Lindsey Collen, ti fer enn delegasyon pu kit enn let dan lame nuvo Attorney General, Gavin Glover, pu dimann li prepare pu pran enn nuvo stenn dan Lakur Siprem, pu reflet pozisyon nuvo guvernman. Enn kote, li normal ki nuvo Guvernman pu amand lalwa la, etan done zot langazman kote politik pu fer li. E, zordi Attorney General finn vinn donn lasirans formel, kote legal asterla, ki lalwa la pu efektivman vinn divan Kabine Minis, e pu amande. Li lor sa baz la ki Lindsey Collen finn retir so ka. Aksyon asterla li dan lame enn Guvernman eli.
Alor, sa langazman la ki enn viktwar. Li pa ditu enn “viktwar final”. Me, li enn viktwar byin inportan. Enn Guvernman fek eli finn vinn angaz li piblikman pu amand lalwa dan sans ki nu ka finn chalennj lalwa la. E, dayer li enn dezyem viktwar dan sa ka la.
Fode pa nu bliye ki ti ena enn premye viktwar dan sa ka la, ki pu kit enn tras dan “zirispridans”, setadir li uver laport enn tigit plis pu permet dimunn gayn “locus standi”, setadir drwa pu met enn ka, ki ti petet ena avan. Sa ti enn premye viktwar dan ka la. Sa ti enn batay legal inportan ki nu avoka Me. Antoine Domingue ti gayne. Anfet nu rann omaz nu lekip legal.
Ti ena enn lekip legal ki finn travay pandan trwa banane “pro bono”, akoz zot osi, kuma mazorite dimunn Moris, pa dakor ar sa kloz la. Ena nu avwe Ayesha Jeewa, ena nu de avoka, Me. Antoine Domingue SC e Jean-Claude Bibi (ki ti plede yer kan Me. Domingue pa ti byin).
Lekip legal finn fer tu kalite resers legal dan lalwa konstitisyonel Moris, zirispridans ka lepase, resers internasyonal, anfin enn dosye byin profon, byin metikile ti fer par avoka ek avwe. Avwe finn bizin gard enn dosye azur, presi, fite. Vreman enn travay extra-ordiner. Me Domingue ek Me Bibi ti osi ena plizir asistan ki finn kontribiye dan ka la, inklir Me A. Ameer, ki ti mem prezante divan Lakur avek buku konfyans e dinite. Me, kote resers e preparasyon legal, se Me Antoine Domingue ki, pu sit Me Jean-Claude Bibi dan so deklarasyon divan lapres, finn fer plis ki 99% travay, e dernye ler, ti malad.
Antu ka, yer li ti dernye letap dan Lakur Siprem, e li finn uver laport pu enn nuvo viktwar, apre viktwar lor “locus standi”.
Analiz
Kan lalwa la ti pase an 2022, nerport ki sitwayin direkteman afekte par lalwa la, ti ena enn peryod trwa mwa, dapre Konstitisyon, pu loz enn ka divan Lakur Siprem pu dimann zidisyer kas lalwa la lor baz ki li an-kontradiksyon avek Konstitisyon.
Manb LALIT, Lindsey Collen, finn pran sarz pu fer sa, lor baz ki sa kloz dan lalwa la ti vyol Konstitisyon, ki li kote derulman demokrasi dan pei, ki li kote drwa imin fondamantal. Li ti fer sa akoz li pa ule okenn sitwayin dan lavenir travers sa insekirite ki lalwa existan kree.
E la, nu bizin dekrir trwazyem “viktwar” dan sa ka la. Li ti enn viktwar pu solidarite.
Ena fam koni ki ti piblikman opoz lalwa la, e ki finn siyn enn deklarasyon komin kont lalwa la ansam ar Lindsey Collen, tutswit an Septam 2022, selman 3 semenn apre ki nuvo lalwa la promilge kuma enn Akt. Nu rann omaz a zot tu zordi: Shirin Aumeeruddy-Cziffra, ki zordi nuvo Speaker Lasanble Nasyonal, Arianne Navarre-Marie, ki zordi enn Minis nuvo Guvernman, feminist Pouba Essoo, sindikalist Jane Ragoo, ansyin Minis Sheila Bappoo, militan kiltirel Marousia Bouvery, fam dan lasosyasyon dan Rodrig Stivelle Castel, ansyin depite Vidula Nababsing, aktivis ekolozik Emilie Wiehe, Ragini Kistnasamy ek Rajni Lallah ki 2 manb MLF ki ti siyn ansam ar Shirin Aumeeruddy-Cziffra plint Fron Komin Lorganizasyon Fam an 1977, ki ti menas kas menaz fam marye ar kikenn depi deor Moris.
10 semenn plitar, le 2 Desam, plis ki 100 individi (get lalist alafin lartik la*), inklir ansyin Prezidan Repiblik Cassam Uteem, ti siyn enn nuvo Deklarasyon Komin, lanse par 5 federasyon sindikal, e siyne par 20 lorganizasyon, sann kut la pu sutenir ka Lindsey Collen, e pu elarzi demand la pu inklir revandikasyon pli larz ki enn ka legal ti kapav inklir. Deklarasyon la ti dir:
“1. That spouses of Mauritians must once again enjoy the right of residence, as was statuted for all spouses from 1983, following the successful challenge to the Immigration Act before the International Committee under the Convention on Political and Civil Rights, and that all families in future be protected from arbitrary decisions that separate family members from each other,
“2. That the Prime Minister must no longer have the power, ceded to him by the Immigration Act 2022, to strip a Mauritian citizen of his or her citizenship and banish them, a clause which reads that the Minister responsible for Home Affairs “may, in his absolute discretion and without giving any reason, deprive any person of his citizenship of Mauritius, if he has reliable information and is satisfied that it is in theinterest of defence, public safety or public order”. This clause produces immediate insecurity in thousands of Mauritian families, and potential insecurity in tens of thousands of Mauritian families,”
Deklarasyon la ti kontinye:
“we call on the Mauritian Government to introduce a new legal framework to resolve these two issues,
“and we call on all Opposition Parties to include this issue in their public campaigns,
“and we, meanwhile, express by our signature our support for the legal challenge that Lindsey Collen has filed in the Supreme Court calling on the judiciary to declare void those clauses of the Immigration Act 2022 and the amendment of the Mauritius Citizenship Act that it finds not to be consistent with the Constitution or with natural justice.”
Tu sa revandikasyon la dan prosesis pe realize.
Ala lalist inpresyonan lorganizasyon siynater dan Repiblik Moris, setadir inklir Rodrig:
Haniff Peerun for All Workers’ Federation/Mauritius Labour Congress
Jane Ragoo for Confederation des Travailleurs des Secteurs Publique et Privé
Rajni Lallah for Muvman Liberasyon Fam
Alain Ah Vee for LALIT
Annette Treebhoobun for PILS
Anushka Virahsawmy for Gender Links
Atma Shanto for Federation des Travailleurs Unis
Clency Bibi for General Workers Federation
Jocelin Louis for Rodrigues Private Industries and Allied Workers union
Judex Rampaul for Sindika Peser
Julienne Meunier for Rodrigues Government Employees Association
M. I. Amiran for Government Services Employees Association
Marie Antoinette Casimir for Rodrigues Workers Federation
Munsoo Kurrimbaccus for union of Private Secondary Education Employees
Norman Tambanivoul for Dr Idrice Goomany Centre
Patrick Freyneau for Secondary and Preparatory School Teachers and Other Staff union
Rada Kistnasamy for Ledikasyon pu Travayer
Rajshree Thylamay for All Worker Trade unions Federation
Randheer Kumar Bundoo for Confederation of General Trade unions
Russid Golamaully for Senior and other Nursing Staff union
Sanjeeva Nastilly for Telecom Workers union [4-Dec-2022]
Alor, ti ena buku sutyin pu ka, e kont sa lalwa represiv la. Par li-mem sa li enn “viktwar”.
Ti ena enn lot zafer inportan pandan sa trwa-zan la, ki ti enn “viktwar” extra-ordiner, kote solidarite. Anfet enn santenn diferan dimunn ti prezan fizikman pu ka la, dan Lakur Siprem – pandan sa 15 seyans Lakur Siprem la, dan Lari Edith Cavell.
Sak fwa Lakur syeze, enn grup dimunn ti vinn dibut divan Lakur Siprem, asize dan Lakur Siprem, partisip apre seans lakur dan pwin-de-pres andeor Lakur Siprem, pandan sa trwa lane la. (Sakenn finn aprann buku, atraver sa lexperyans la.)
Ena dimunn ki finn montre zot solidarite tule 15 fwa ki Lakur finn syeze. Ena finn pran konze dan travay. Tu finn kit zot lakaz, vinn Anvil, vinn montre solidarite, an-personn. Depi tu kwin Moris, e depi Rodrig osi. Ena dimunn finn reysi vini 14 fwa. Ena dimunn ki finn reysi vini enn fwa, de fwa, etc. An tu, kuma nu dir, 100 dimunn par la finn dibut. An Angle dir, “stand up and be counted.” E, plitar, kan zot fami, vwazin, koleg, truv zot kot Lakur, ubyin lor lagazet, ubyin TV, sirtu lor rezo sosyal divan Lakur, zot gayn lokazyon partaz konesans lor sa lalwa la ar zot rezo kamarad, fami, vwazin, koleg dan travay. Ena zelev kolez ki finn vini. Ena etidyan liniversite. Zot osi, zot finn inform zot serk kamarad. Manyer li arive, se enn bel-ser dimande, “Ki to ti pe fer kot Lakur, lot zur?” Kumsa, atraver dimunn ki dibut, atraver rol inportan zurnalist, sa realite politik – enn nuvo lalwa represiv an 2022 – expoze a pli buku dimunn. Alor, kumsa ki sa 100 dimunn ki finn sutenir ka nu manb, Lindsey, zot veritab ero ka la, dan enn sans. Zot inklir manb LALIT, manb MLF, ekrivin ki sutenir Lindsey Collen antan ki enn koleg ekrivin, fam dan lezot organizasyon fam, sindikalist, abitan Bambous, manb Lindsey so fami. Lefet ki buku zurnalist finn swiv ka la o-grin, sirtu Patrick Michel ek lekip Le Mauricien, Sedley Assonne, Touria Prayag, e kan li ti zurnalist Ahmed Khan, sa ka la finn uver posibilite pu ki, pandan trwa banane, lamas dimunn dan Moris finn kapav vinn okuran lexistans sa move lalwa ki ti travers dan Parlman vit-vit avek enn sertifika dirzans.
Alor, kan, kote politik, ena enn nuvo Guvernman, Guvernman “Alliance du Changement” ki eli, e tu so konpozan finn deza pran pozisyon kont lalwa la, li lozik ki, ki amand lalwa la. Asterla, li fini pran langazman piblik. Li pa zis lozik. Li bon. Asterla, nu ena enn langazman formel, piblik.
Me, kuma tu viktwar, li pankor “viktwar final”.
Veritab viktwar sa lalit nu pe amene kont sa lalwa la, ki pa kapav efase, se lefet ki otan dimunn finn e pe partisipe ladan. LALIT sezi lokazyon exprim nu apresyasyon sa imans kontribisyon fam dan muvman fam, ekrivin fam ek zom, zurnalist, nu prop manb, seporterz sa ka la, tu kalite dimunn depi kat kwin nu Repiblik.
Si Guvernman pa vini avek amandman kuma li finn angaz li pu fer, ankor mobilizasyon pu neseser.
Lalit kontinye!
E, kuma tu dimunn kone, seki donn imin kontantman dan lavi, zwa-deviv, osi byin ki donn sinifikasyon nu lavi antan ki imin, li anfet sa prosesis la: lalit pu enn meyer sosyete pu tu dimunn.
LALIT
* INDIVIDI ki ti siyn Deklarasyon Komin
Cassam Uteem, Former President of the Republic
Aanas Ruhomaully
Adlutchmee Jumnoodoo
Alain Fanchon, writer
Ambiga Carpanen
Ananda Devi, writer
Ange Laval Yves
Annabelle Lauricourt
Anne-Marie Joly
Audrey Albert
Axelle Julie
Barlen Pyamootoo, writer
Benita Auckloo
Benjamin Koonja
Bernadette Cheung Haw Sing
Beverley Appave
Baby Madou
Carl de Souza, writer
Christabelle Gray
Christèle Rene
Christiane Marie Michèle Latreille
Corine Fozou
Delphine Ahnee
Denis Michael Larhubarbe
Desirella Lebon
Dini Lallah
Dolly Antoine
Dumyuntee Kureemun
Elsa Wiehe
Emilie Wiehe
Emmanuel Richon
Franco Onno
Francois Julio Antonio
Gaetan Fevrier
Gary Homet
Gavin Poonoosamy
Harley Juste
Harold Perrine
Hema Calcutteea
Hooben Toussaint
Iqbal Abdool Rahman
Jean Daniel Wong, Activist
Jean Doolub
Jean Eric Pascal Kamudu
Jean Guilliano Gray
Jean M Lahire
Jean-Yves Dick
Joel Nickel Lamoureux
Johnny Christ Nagamah
Joseph Duval
Judith Sabine
Kim Richards Lallah
Kimsy Foolchand
Krishna Topsy
Linda Prayag
Louis Ange Brutus
Lovania Pertab
Luc Ashley Nibert
Mahboob Allybokus
Maria Desirella Sofia Azor-Ramchurn
Marie Anouchka Cindy Clelie
Marie Arianne Navarre-Marie, MP and former Minister of Women’s Rights.
Marie Danièle Le Merle
Marie Marlene Joseph
Marie Merline François
Marie Therese Joceline Minerve, former MP and Minister fo Social Security
Mariline Gray
Martine Desmarais
Melany Amboule
Mimose Bendaou
Nadia Peerun, Activist
Nanda Yagambrum
Nawsheen Raheemeea
Neerdesh Oozageer, educator
Nemita Daniel
Nirmala Toussaint
Nitish Joganah, artist engagé
Pamela Arnold
Pascal Ambroise
Patricia Day-Hookoomsing
Paulineta Onno
Philippe Malabar
Pierre Makair
Pouba Essoo
Preeta Chadee
Priya Hein, writer
Ragini Kistnasamy
Raj Julha
Rajendra K. Juggiah
Rama Poonoosamy, former Minister of Arts and Culture
Ricaud Gray
Roland Fozoo
Roma Gokool
Samantha Lajeune
Satyavani Ramen
Sazia Begum Khodabacksh
Serge Labiche
Shabeela Monasch
Sheila Bappoo,Former Minister of Women’s Rights, of Labour, of Social Security.
Sheila Bunwaree
Shenaz Patel, writer
Shirin Aumeeruddy-Cziffra, former Attorney-General and Minister of Women's Rights
Shyam Gokool
Shynee Seegobin
Solange Huang
Soufia Bham
Stivelle Castel
Sultana Begum Budulla-Moullan
Surekha Duval
Tania Haberland, Poet
Usha Rungoo
Vidula Nabasbsing, former MP.
Willelmine Vellin
Yaaser Abdool Rahman