LALIT dir: Minis Zafer Etranzer Bizin Klarifye Ki finn Ariv so Depozisyon an-Personn divan ICJ dan ka kont Israel
05.05.2025
Dan lagazet L’Express Dimans yer le 4 Me ena enn lartik, ekrir dan enn fason difisil konpran, ki dir ki Guvernman Ramgoolam finn “se retire de l’avis de la CIJ sur la Palestine”. Lartik la azute ki sa ti enn “revirement diplomatique inattendu.” E, li sit Kavi Ramano, ansyin Minis Lanvironnman.
Lartik la finn provok enn ti tole lor medya sosyal. Avek rezon. Ena enn zenosid pe derule, e nu pe lir ki Guvernman Moris pe “retir li” depi enn ka kont Israel ki pe perpetre sa zenosid la. Li grav. Manb LALIT kumans resevwar mesaz, depi dimunn Moris e osi deor, pu dimande ki sa lartik la vedir.
Lerla, plitar mem zur, setadir yer, Defi Media pibliye enn Kominike ofisyel Minister Zafer Etranze. Ladan Guvernman niye ki ena okenn de revirman, e li “denonse avec force les propos de Kavi Ramano”.
Alor, dan LALIT, nu finn al gete lor sayt ICJ pu sey gayn enn lizur.
Eski Moris ti sipoze depoze oralman divan ICJ dan ka ICJ aktyel? Eski li finn sanz lide? Si wi, kifer?
Efektivman, dan ka aktyel divan ICJ semenn deryer, enn ka esansyelman lor devwar Israel antan ki “occupying force” pu les led imaniter rantre dan Gaza, enn ka irzan, enn ka lavi-lamor pu lepep Palestinn, “Mauritius” ti bel-e-byin lor azanda, ki ICJ ti pibliye date 9 Avril, pu donn “oral submissions” Zedi 1 Me, a 10:30 am. E lerla ep! “Mauritius” nepli lor azanda final ki ICJ pibliye 23 Avril, setadir zis avan Lakur ICJ syeze dan LaHay. (Get dokiman ICJ lor nu web-sayt lalitmauritius.org dan seksyon “Documents” pu pruv seki nu pe dir.
https://www.lalitmauritius.org/modules/documents/files/LalitMauritius-816b112c6105b3ebd537828a39af4818.pdf
E Moris pa ti al depoze.
Guvernman Moris, dan so Kominike, li pa explike ki finn arive.
Guvernman oblize vinn explike ki finn arive. Kimanyer Moris ti lor azanda pu pran laparol, pu dibut pu lepep Palestinn divan ICJ, lerla li retir li? Kimanyer li pa finn depoze, finalman? E kifer li pa finn al depoze? Ki finn arive?
Enn zenosid tro grav pu sa kalite konfizyon, si li zis konfizyon. E li sertennman pa ler pu kurbe su kit presyon depi Israel ubyin Lamerik.
Enpe detay pu lekter, pu evit konfizyon ...
Nu oblize rapel nu lekter, pu evit konfizyon, ki ena anfet trwa diferan ka ICJ pu “Advisory Opinion” konsernan Palestinn. Tule trwa byin inportan, e zot pe azute pu fer presyon internasyonal pu sey sap lepep Palestinn depi zenosid ki Israel pe komet. Enn ka, li kont Israel spesifikman pu zenosid kont Palestinyin dan Gaza, enn ka ki Sid Afrik finn mete, kot finn deza gayn 3 diferan “zizman provizwar” ki finn rande, inklir enn ki dir kumkwa anfet li “plozib” Israel pe komet zenosid, eli bizin arete. Zizman final dan sa ka la pankor rande. Ena enn lot ka, kot zizman finn fini rande: Israel so lokipasyon lor Palestinn, inklir Gaza, li kareman ilegal, dapre ICJ dan enn zizman preske inanim. Mem Amerikin lor panel ti vot kont Israel. Sa zizman ti rande 19 Ziyet 2024. Moris, antan ki pei, ti fektivman al depoze an-personn, divan lemond antye, pu sa ka la, dan enn fason exanpler.
E asterla, ena enn trwazyem ka ki pe derule, la, la, la. Ladan ki ena sa problem grav ki finn sulve kot Moris efektivman pa finn al depoze an-personn, kan so nom ti lor azanda ICJ pu li depoze, me so nom finn retire. Sa ka la pe get devwar Israel, antan ki “occupying power” anver Palestinyin dan Gaza konsernan led imaniter.
(Anfet, dan braket nu bizin azute, pu sey evit ankor plis konfizyon, ena anfet enn 4yem ka pu enn “Advisory Opinion” ICJ. Li enn ka lor kestyon sanzman klima ki Small Island States finn mete. Nu mansyonn sa ka la osi, pangar ena dimunn pe fer konfizyon kan lir sa lartik L’Express yer la, etan done Kavi Ramano ti Minis ansarz kestyon Lanvironnman. E seki trakasan politikman, se lefet ki Leta Moris ti anonse li pu fer “oral submissions” osi byin ki an-ekri dan sa ka ICJ, e lerla pa finn fer “oral submissions”. Nu pa pe amenn sa lor kestyon “petty politics”, me “Leta” Moris finn sanz so desizyon pu depoze an-personn, lor enn lot isyu inportan: sanzman klima. Sa 2 kestyon la, zenosid ek sanzman klima, zot tulde existansyel pu limanite, e Leta Moris finn retir so volonte pu depoze an-personn.)
Pu return lor kestyon Palestinn, kan ena enn zafer osi grav ki enn zenosid pe derule, enn Leta kuma Moris bizin efektivman azir par aksyon kuma “oral submissions” divan ICJ, e invit tu dimunn Moris swiv layv lor lekran. Kumsa ki enn Guvernman bizin azir. Li ena enn pwa zeo-politik imans, e li mobiliz dimunn Moris. E Leta Moris bizin gard so parol. Si li finn dir li pu fer depozisyon oral, li bizin al delavan, fer li. Sinon, so integrite, kuma enn Leta, li afekte. Tu dimunn kone kimanyer Israel ek Lamerik servi tu kalite presyon, inklir santaz, kont Leta ki pa integ.
Dan LALIT, nu finn piblikman deplor lefet ki “the Republic of Mauritius is absent from the list of those speaking up, as a nation against genocide” dan sa dernye ka la, atraver enn lartik siyne par nu manb Lindsey Collen. Sa ti le 3 Me, lavey ki sa lartik L’Express pibliye, lavey Guvernman pibliye so Kominike pu reponn, me san furni okenn explikasyon pu lefet ki li finn efektivman retir li depi “oral submissions”.
LALIT
