Lopozisyon – Kot li pe Sorti vizavi nuvo Guvernman Ramgoolam?
29.04.2025
Apre lartik ki nu finn pibliye lor trazektwar Nuvo guvernman, sa lartik li lor dan ki leta lopozisyon ete apre eleksyon zeneral 10 Novam 2024.
Avek viktwar 60-0 Lalyans “Changement” dan eleksyon zeneral Novam 2024, setadir pre sis mwa desela, Guvernman MSM sortan finn balye net.
Li pa ti zis enn defet, me zot finn al fini avek selman 2 “best-luzer” relativman feb pu reprezant zot lalyans dan Lasanble Nasyonal, kot zot ti opuvwar 9-an. Lezot parti politik kuma Reform Party Roshi Bhadain ek Linyon Moris Rama Valayden ek Nando Bodha, zot osi, pa finn fer perse elektoral zot ti pe atann.
Tu sa bann parti la, zot parti elektoralist, alor kan zot “balye net”, kuma nu pe truve, pu zot, li grav.
Anfet, kan byin gete, se zis LALIT, ki ti aliyn sis kandida dan de sirkonskripsyon lor baz enn platform kler anti-inperyalist e dan lintere klas travayer, ki finn okip terin politik apre eleksyon zeneral. LALIT finn reysi okip terin politik lor tu kalite tem politik prinsipal: kestyon “later”, ferm faz Diego Garcia, met langaz Kreol dan Parlman, aret zenosid kont Palestinyin, donn drwa fer politik aktiv tu dimunn, introdir langaz Kreol kuma medyom, ranplas lakaz lamyant, asir suvrennte alimanter – atraver aksyon kuma plizir petisyon, trwa manifestasyon, enn seri let uver ek lezot defi politik. E asterla, pandan kanpayn Minisipal, kot LALIT finn swazir pu pa prezan, ena enn kanpayn ase fad, tuzur lor baz ansyin lalwa pu ladministrasyon rezyonal.
Anu get bann parti lopozisyon, kot zot ete apre eleksyon zeneral lafin lane dernyer. E lerla get LALIT, kot nu ete -- briyevman.
MSM ek so alye politik balye net
Lalyans Lepep dan lekel ti ena Mouvement Socialiste Militant (MSM), Parti Mauricien Social Démocrate (PMSD), Muvman Liberater (ML), Plateform Militante (PM), Muvman Patriot Morisien (MPM). Tu finn balye. Joe Lesjeongard (MSM) ek Adrien Duval (PMSD) finn repese kom depite bestluzer e pe bizin asim rol lopozisyon parlmanter, me andeor Parlman, MSM inexistan. A enn tel pwin ki sis mwa apre eleksyon zeneral, zot pa kapav aliyn kandida dan eleksyon minisipal.
Anplis, parey kuma guvernman Pravind Jugnauth ti fer an 2014 kont Navin Ramgoolam, zot pe sibir enn seri ka frod ek koripsyon kont zot-mem. Ena arestasyon ek lanket kont ansyin Premye Minis Jugnauth, ki osi lider MSM, osi byin ki kont so Minis Finans Padayachy ek Minis Lazistis Maneesh Gobin, e osi enn seri nomini politik. E sa, asontur, pe afebli MSM ankor plis. Ka ki pe prepare kont zot, zot ka byin grav.
Nuvo guvernman Ramgoolam, kot Ramgoolam Minis Finans osi byin ki Premye Minis, pe servi kestyon frod ek koripsyon, anmemtan, pu sey met kriz ekonomik lor ledo guvernman sortan Jugnauth. Alor, purswit ena enn dub lefe: pu akil Jugnauth ek so bann alye ankor plis, e anmemtan sey explik kifer Ramgoolam pa pe kapav respekte sertin so “promes” elektoral.
Apre eleksyon, MPM Ganoo finn reysi fann an-de: Tania Diolle finn kit MPM e apre so depar finn form enn nuvo “parti” politik Repiblik Sitwayin Popiler ki pe partisip dan eleksyon minisipal.
Reform Party Bhadain
Dan eleksyon zeneral, telman Bhadain ti pe kont lor fer elir depite ki, kan okenn depite Reform Party (inklir limem) pa finn eli, mem zot finn gayn enn skor elektoral relativman ot, li finn anonse ki li pu pran enn konze politik pu omwin 4 an.
Li finn konpletman absan lor lasenn politik depi eleksyon ziska ariv eleksyon minisipal.
Lerla Reform Party finn aliyn kandida. Alor, so konze politik 4 an vinn konze politik 5 mwa. Li finn reysi aliyn kandida dan tu lavil, antu 81 lor 120 syez. Mem ki Reform Party finn truv eleksyon minisipal ena enn lanze politik nasyonal, ki pli bon ki buku lezot parti, so partisipasyon ladan li baze lor slogan patetik “Donn Reform so Sans”, plito ki lor enn platform politik kler pu opoz guvernman Ramgoolam-Bérenger.
Linion Moris
Linion Moris ki ti reyni dis parti politik dan eleksyon 2024, li osi, li finn afebli apre eleksyon.
Deza li ti tuzur enn lalyans frazil: li enn “fron dan enn fron” dan lesans ki enn so konpozant, Linion Pep Morisyien (LPM) regrup 3 parti, setadir 100% Citoyens, GREA (Groupement de Réflexion Emmanuel Anquetil) ek Mouvement Patriotique. Pu dernye eleksyon, sa fron-la finn azute avek Bodha so Rassemblement Mauricien, Les Verts Fraternels, Ralliement Citoyen Pour la Patrie (RCP), Belcourt so En Avant Moris, Sheila Bunwaree so Parti Justice Sociale ek Parti Justice et Vérité. Dernye ler, zot finn fer lalyans avek Bhadain e finn prezant dan eleksyon zeneral 2024 kumaLinion Reform.
Apre eleksyon, nu truv sa lalyans 9 parti-la finn dezagreze. Dan eleksyon minisipal 2025, nu truv Reform Party,En Avant Moris ek Linion Moris sakenn pe poze separeman.
Telman Linion Moris an-kafuyaz ki enn parti so kandida pe poz kuma indepandan dan minisipal parski antan ki parti, zot pa finn swiv sanzman dan lalwa Local Government Act ki rezir eleksyon minisipal ki fer provizyon pu enn degre balans “jennder” kan enn parti/lalyans pe aliyn kandida. Leres kandida dapre sayt Komisyon Elektoral, dan Linion Pep Morisien, Rassemblement Mauricien, ek Les Verts anrezistre su banyer Linion Moris.
Bruneau Laurette
Bruneau Laurette, ki ti lider gran-gran rasanbleman pandan lokdawn Kovid 19 an 2020 e ti o-sant aktyalite ziska eleksyon zeneral, finn preske disparet lor lasenn politik. Remarke ki Bruneau Laurette finn fer so ordinasyon kom pret (Minister) dan Joshua Ministries, enn form relizyon integrist extrem drwat pro-Israel.
Politik ki determinan plito ki zis nomb ki mobilize
Seki paret finn akable Bhadain, Linion Moris ek Bruneau Laurette plis, se lefet ki se zot-mem ki finn amenn bann “gran” mobilizasyon politik ant eleksyon 2019 ek 2024 e se zot ki, zot truv finn pey pri politik pu sa kontestasyon-la (anterm represyon, arestasyon, met sarz kont lider sa bann parti-la). Me finalman, pa zot ki finn “rekolte” an-term vot dan eleksyon. Sa montre nu kimanyer pu ziz enn parti u enn grup politik inikman lor baz nimerik (komye dimunn finn vote), li konpletman initil: enn program politik koeran ki inportan, e klas sosyal ki parti reprezante, sa osi ki inportan. Ki li Reform Party, Linyon Moris ubyin Bruneau Laurette, zot finn mobiliz dimunn baze lor enn nivo listeri demas ase ot dan tit-burzwazi, sirtu depi Kovid ek Lokdawn. Nu finn suvan atir latansyon lor ku “sikolozik” ki gran tit-burzwazi Moris ti gayne pandan pandemi Kovid. Lexanp flagran, ti manejer lotel – ena par santenn dan sa grup la dan Moris – zot saler ti kapav Rs300,000 par mwa. Kan Lokdawn vini, Guvernman ti, li-mem, pe fer lapey pu patron lotel (proprieter la). Me natirelman selman ziska enn sertin nivo saler. Alor, gro salarye, kuma sa bann manejer la ti gayn lamwatye zot lapey. Alor, zot finn akable. E kan Guvernman MSM vinn pli represif kont klas ti-burzwazi, kumans aret avoka, par exanp, la osi, enn listeri monte, akoz “pe aret zot kuma vilger kriminel”. E klas ti-burzwa li pa futi gayn enn proze politik koeran, zame. Alor, tu sa bann parti la, pa finn ni fer byin elektoralman, ni konsolid zot program politikman, sirtu parski zot reprezant enn klas, tit-burzwazi, ki inkoeran, ki inkapab prodir enn program politik.
Seki finn arive, anfet, se Parti Travayis Ramgoolam ek MMM Bérenger, ki ti kuma enn lake dan muvman Bruneau Laurette, finn serf lor so mobilizasyon, e sa finn konsolide kan zot alye avek Rezistans, enn parti ki ti liye intiman ar muvman Bruneau Laurette, e ki lerla ti rant dan Lalyans “Changement”. Purtan, e li vo lapenn rapel sa, zis avan sa, Rezistans ti ena slogan macho “BZTD” (B... zot tu deor) olye slogan macho “BLD” (B ... li deor). Me finalman Rezistans finn al zwenn lamwatye sa “Zot Tu”-la e li finn reprezant e sinboliz sa mobilizasyon Laurette la dan lalyans “Changement”. Se kifer li ena enn linportans demezire par rapor a so grander reyel dan lalyans e dan guvernman.
Me seki plis inportan pu sirvi politik alonterm se ki lintere deklas presi enn parti politik reprezante, e ki lafors sa klas la ena. Parti politik ki pa konsyaman defann enn klas, e lintere sa klas la, so dire lor letan pa garanti. Parti politik ki reprezant lintere ti-burzwazi tultan an difikilte parski klas la, klas ti-burzwa, li kas-kase, li vasiye, li ena foli-grander, e finalman, li depandan net lor faver burzwazi ki efektivman opuvwar.
E se kifer sa trale parti politik dan lopozisyon-la pa futi diferansye zot politikman depi politik guvernman Ramgoolam PT-MMM-Rezistans-ND, parey kuma zot pa ti kapav diferansye zot politikman depi guvernman Jugnauth avan. Samem zot finn tase avek enn seri skandal, frod-koripsyon. Samem zot finn redwir a enn slogan otan patetik ki “Donn nu nu sans”.
E kan buku sa parti la pe “depolitiz” zot kanpayn minisipal, fer so lanze vinn plis lor sime-drin-tib, enn lanze ankor plis restriktif ankor. Lanze eleksyon la li pa mem lor kestyon kuma pu ogmant demokrasi rezyonal, ki zot ti kapav inn swazir pu fer. Parti “rezyonal” kuma Idéal Démocrate ki inpe an-alyans avek En Avant Moris, finn mem dir zot pu travay an-koperasyon avek guvernman santral si zot eli.
Par kont, LALIT finn amenn lopozisyon
Apre eleksyon zeneral, LALIT ti kontiyn travay lor baz so platform elektoral an 12 pwin la.
Kuma eleksyon zeneral fini, kawnting fini le 11 Novam, avan mem ki konstitye Parlman ubyin mem Kabine Minis, ala Diego vinn lor azanda.
Dan lespas mwins ki 6 mwa, avan-mem ki nuvo Guvernman Ramgoolam kapav definir ki “Changement” ule dir dan so prop apelasyon, “L’Alliance du Changement”, LALIT fini fer enn seri aksyon, baze lor sa Platform 12 pwin la. Pa mwins ki trwa manifestasyon, enn-de petisyon, enn seri aksyon lor diferan plans nu platform: Pa zis lor Diego, me lor kestyon “aret morsele e bayant later agrikol”, lor kestyon zenosid dan Palestinn, lor kestyon Kreol kuma medyom dan lekol, lor demokratizasyon MBC, lor ka konstitisyonel lor sitwayennte, lor ranplas lakaz lamyant. Tusala pu dir, se LALIT ki finn okip terin lopozisyon lor kestyon kle politik. Sa, li pa fasil dan enn lepok kot klas ki nu reprezante, klas travayer, pa ni mobilize, ni inifye, ni koeran antan ki enn klas ki “konsyan ki li enn klas”.
Baze lor Papye RL dan Seminar LALIT, plis lor so nots, e deba dan plenyer.
