Let depi manb LALIT Cindy Clelie ek Alain Ah Vee, adrese a minis Ledikasyon apre Lasiz lor Ledikasyon (Version Kreol)
23.04.2025
Nu pe pibliye versyon an Kreol let ki 2 delege LALIT, Cindy Clelie ek Alain Ah Vee finn adrese separeman a Minis Ledikasyon apre Lasiz lor Ledikasyon ki ti ena lye MGI, Moka, 15-17 Avril.
A Minis Ledikasyon,
Lonorab Mahend Gungapersand,
18-Avril 2025
Ser Misye Minis ek manb komite organizater "Assises de L'Education",
Re: Omisyon dan Riport-Bak Propozisyon depi Sesyon dan “Assises”
Mo apel Cindy Clelie, ek mo ti delege par LALIT pu prezan dan Assises, ki nu finn akeyir pozitivman.
Mo ti prezan pu propoz lirzans uver deba lor introdiksyon nu langaz maternel, Kreol Repiblik Moris, kuma medyom lanseynman dan tu nivo sekter ledikasyon. Kuma ou devet okuran depi sumisyon an ekri nu propozisyon, depi inpe lane aster, se ki bizin servi “Medyom Bileng, Kreol ek Angle” pu “size ki pe etidye” kuma Syans ek Matematik c.a.d. (i.e.) dan klas, dan liv, dan manyel, pu devwar klas ek evalyasyon ou legzamin. Bizin donn etidyan drwa servi langaz ki zot ule servi pu fer zot devwar ekrit, inklir pu fer legzamin. Sa li, kuma ou kone, an armoni avek “meyer pratik” ki UNESCO finn rekomande depi buku deseni. Sa finn prodwir rezilta ekselan dan ti peyi avek langaz maternel kuma medyom, mem langaz la pa tro koni andeor pei la. Nu pe fer referans a peyi kuma Finland ek Norvez, ki dan top lalis evalyasyon ki byin koni partu.
Lor nom LALIT, mo finn partisip dan sesyon Merkredi 16 Avril dan grup-werkshop “Zesyon Konportman”. Apre enn long refleksyon kot finn gayn konsansis, nu grup finn tom dakor lor 5 propozisyon. Enn ladan ti lor “introdiksyon langaz maternel kuma medyom instriksyon” kuma solisyon prioriter pu ede pu regle problem konportman.
Pu enn rezon nu pa konpran, sa demand spesifik la pa finn raporte dan rapor plenyer ki ti prezante par M. Ramsurrun, ki ti delege par nu grup. Sa ‘regretab aksidan omisyon’ la, li inportan sulve. Se enn prinsip demokratik ki dimunn ki pe donn rapor bizin inklir tu pwin mazer. Anplis, avan ki mo kit lasal werkshop mo finn dimann ofisye-Minister-an-sarz ki ti pe prezid nu grup, e li finn donn so parol ki “langaz maternel kuma medyom lanseynman” li lor lalis propozisyon kinn tom dakor e pu sumet li.
Mo pe ekrir sa let la pu asire ki sa finn fer.
Kan siprim langaz maternel dan lekol, kan pa servi li kuma medyom lanseynman pu anseyn “konteni size” li enn aksyon, dan limem, li vyolan, li enn vyolans institisyonel, kont nu zanfan. An retur, sa vyolans la prodwir enn reaksyon parmi buku nu etidyan, ek sa reaksyon la inklir dezord konportman, inklir vyolans.
Nu dan LALIT nu konvinki ki kan siprim langaz maternel li fer ditor zanfan dan buku fason. Se pu sa ki mo pe ekrir pu asire ki enn solisyon kle pu zer problem konportman vyolan pa efase, ki li enn omisyon par aksidan ou par enn ofisye byen intansyone ki zize ki nu propozisypn pa inportan.
Nu kwar ki resurs, langazman ek filozofi ki finn met divan par manb komite organizater dan sesyon plenyer zot klerman ek veritableman oryante ver sanzman pozitif. Nu dakor avek lanfaz ki ou, antan ki Minis, finn mete lor rod “solisyon” pu bann problem.
Nu reafirm nu demand ki Kreol introdwir kuma medyom lanseynman dan tu lekol, ansam avek Angle.
Li irzan pu rezon sinp ki kan siprim langaz maternel li fer ditor zanfan. Nu fer lapel pu ou pran konesans “Findings” Tribinal Hearing Internasyonal lor ditor ki fer Zanfan kan siprim Langaz Maternel dan Lekol. Sa Tribinal la ti ena lye dan Moris an 2009, e kopi “Findings’ finn deza sumet ou.
Nu bizin, akoz sa, azir dan enn fason irzan pu aret fer sa ditor la. Li enn leritaz kolonyal lur ek negatif ki azir kuma enn frin kont liberte zanfan pu aprann. Li kler ek sinp, ki kan siprim langaz maternel li anpes nu panse kuma bizin, ek kapav fer zanfan azir dan enn fason irasyonel, mem vyolan.
Salitasyon respektye,
Cindy Clelie,
Pu LALIT
Let depi Alain Ah Vee
A Minis Ledikasyon kuma ko-ordinater Assises de l’Education,
Ser Misye,
Mo pe fer enn konplint formel konsernan rapor ki finn fer par Raporter dan grup “Kerikilem ek Teknolozi” ki ti zwenn dan sesyon ti-grup yer dan kolez MGI Moka.
Mo ti prezan dan sa grup la kuma enn reprezantan parmi 2 delege LALIT pu partisipe lor nom LALIT.
Mo ti enn parmi 30-35 partisipan dan sa grup la, ki ti prezide dan enn fason konstriktif ek kordyal par M. Purmessur (si mo memwar pa fer defo). Li ti enn sesyon byin vivan. Dan sa sesyon enn-ertan, mo ti fer 2 intervansyon kurt lor kestyon nesesite servi langaz maternel Morisyin pu anseyn konteni size kuma Syans, Matematik, Teknolozi. Mo finn explike ki si nu ule nu zanfan kontan aprann enn size, bizin anseyn li dan langaz ki zot konpran byin, ki zot konpran avek presizyon, ek dan lekel zot santi zot alez ek lib. An bref, li bizin dan langaz natirel zanfan.
Langaz maternel li, byinsir, nu “mwayin natirel reprezant dan nu lespri, lemond otur nu, ek dan nu”. Alor, mo finn propoz introdiksyon medyom bi-leng Kreol-Angle, ki Prevok-BEC finn adopte avek sikse depi plizir lane. Ledikasyon Pu Travayer, gaynan Pri Internasyonal Literesi UNESCO 2004, ena usi 45an lexperyans byin ris dan montre literesi adilt kot lanseynman fer an Kreol, ek li marse parey. Anplis apre 13an ki Minister anseyn Kreol kuma enn size dan lekol, nu finn aster, kuma enn sosyete, kree materyel debaz neseser pu anbark dan sa reform kuraze ki nu pe atann depi buku banane. Sa pu usi an-armoni avek pozisyon konstan ki UNESCO finn pran anfaver itilizasyon langaz maternel kuma medyom depi buku lane, kuma ti klerman met delavan par so Direkter Rezyonal dan so diskur zur luvertir Lasiz.
Dan mo dezyem ti-intervansyon mo finn explik lavantaz pu ariv enn ot nivo konpetans dan buku langaz, ki dan LALIT nu panse, li enn bi ledikasyon. Sa li vre kan nu pe viv dan enn lemond deplizanpli interkonekte. Mo finn met lanfaz spesifikman lor lavantaz pu devlop kapasite zanfan pu nercher lapanse-miltip ek kapasite pu truv solisyon inovan pu fer fas gran chalennj ki nu, kuma enn lemond, pe fer fas zordi e pli divan. E fakter kle pu ariv sa ot-nivo miltilingwism la se atraver itilizasyon langaz maternel kuma enn “esafodaz”, pu servi lexpresyon ki lingwis servi pu sa prosesis la. Langaz maternel li nu mwayin natirel pu refleksyon ot-nivo, pu devlop kognisyon ot-nivo, ek integre tu konesans dan nu lespri dan enn fason ki nu kapav fasilman servi li.
Sa propozisyon anfaver itilizasyon Kreol, ou Kreol ek Angle, kuma medyom ti usi exprime par lezot partisipan dan grup. Mo rapel spesifikman enn profeser depi Rodrig, enn sikolog ek enn profeser primer usi depi Moris, parmi lezot. Me sa propozisyon la finn konpletman exklir par Raporter, enn lekcherer depi MIE. Bizin mansyone ki anfet ti enn partisipan fam ki ti sipoze azir kuma Raporter pu nu grup. Me, li pa finn donn rapor nu grup. Sa kapav explik erer dan Rapor.
Silvuple eski ou kapav inklir sa propozisyon la kuma enn “solisyon” posib par rapor a problem ki ti prezante kuma difikilte dan kerikilem ek res-azur avek nuvo teknolozi. Anfet, letid dan lemond antye finn montre ki langaz maternel li pli bon zuti pu servi dan lekol. Letid longitidinal [letid repete lor enn long peryod letan] dan USA par David Ramirez, finn deza montre ki pli lontan zanfan aprann dan zot langaz maternel, zot fer pli byin dan size kuma Syans, Matematik ek usi dan enn 2yem ek 3yem langaz. Mem kalite letid finn fer par ADEA (Lasosyasyon pu Devlopman Ledikasyon dan Lafrik) dan apepre 25 peyi Afrikin ki partu finn donn rezilta similer.
Kordyalman,
Alain Ah Vee,
Pu LALIT
