Ki Trazektwar Nuvo Guvernman?

15.04.2025

Eleksyon Zeneral 10 Novam 2024, enn nuvo guvernman pran puvwar avek 60-0. Tu kandida  L’ Alliance Changement eli. Sa vedir tu kandida tu parti dan sa lalyans Parti Travailliste (PT), Mouvement Militant Mauricien (MMM), Nouveau Democrate (ND) ek Rezistans ek Alternativ (RA) finn eli. Lot kote, L’Alliance Lepep (MSM-PMSD-ML-PM-MPM) balye net.  Dan Rodrig, 2 depite Organisation du Peuple de Rodrigues (OPR) finn eli . Lezot lafors elektoral kuma Linion Reform Moris gayn otur 5% vot.

Me, premye zafer pu note, li pa ti enn viktwar 60-0 ki sorti dan enn mobilizasyon klas travayer, konpare par exanp ar 60-0 an 1982, ubyin mem lor enn platform byin kler pu zafer ordiner anti-kolonyal kuma ferm baz Diego, kup lyin ar Israel, ubyin introdir langaz Kreol kuma medyom ansam ar Angle dan lekol, ubyin mem ranplas sistem bes-luzer. Sa 60-0 la, li ti sorti dan enn konbinezon restan muvman popilis deryer Bruneau Laurette, setadir platform BLD ubyin “fu deor” tukur, enn muvman propilse par enn listeri ti-burzwazi pandan lokdawn, e swivi par enn kanpayn elektoral bizar ki ti domine net par enn seri anrezistreman ilegal konversasyon telefonn ki ti pibliye lor rezo sosyal kuma Facebook ek YouTube ki ti apel seri “Misye Moustass”. Tusala pu dir mobilizasyon L’Alliance du Changement ti sirtu baze lor enn reze ansyin rezim, setadir Guvernman Jugnauth. 

Antuka, apre rezilta eleksyon, ti gayn nominasyon Best Loser. Sann fwa la, ena enn Parlman zis 66 depite finn forme. 2 Rodrig finn nome depi Alliance Liberation, enn manb MSM ek enn manb PMSD, ki tulde sorti ladireksyon zot Parti respektiv, me tuzis. Alor, kumsa li vinn enn Parlman 66 pa 70 kuma normalman gayne, akoz mekanism Bes-luzer natirelman pa tro marse kan ena 60-0. 

Ladan, dan sa 66 la, Parti Travayis tusel ena 35 syez, enn mazorite ki donn Premye Minis Ramgoolam ena ful kontrol lor Parlman, e osi pu nom enn lexekitif ki li kontrole fasil. Dan kabine minis, PT ena 15 minis  lor 25 (inkli Atorne-jeneral). Pa zis sa, me PT ena minister ki kle kuma Finans, Zafer Etranzer, Lagrikiltir ek Atorne-Jeneral. Anplis PT ena 5 Jinior-Minis lor 10 total. 

Kote MMM, Paul Bérenger nome kuma Adzwin Premye Minis, san portfey, e MMM gayn 7 lezot minister relativman mwin stratezik. Ena Spor, Lanvironnman, Travay, Lafamiy, SME, Travo Piblik, Servis Finansye. Antu, MMM ena 8 Minis ek anplis li ena 3 Jinior-Minis.

RA ek ND sakenn gayn enn minister, Minister Sekirite Sosyal ek Turism, respektivman. Sakenn osi gayn enn Jinior-Minis.

Nominasyon pu ranplas nomini ansyin rezim

Ena nominasyon pos kle kot Travayis finn plas so prop kandida. Dharam Gokhool kuma Prezidan Repiblik, Rama Sithanen kuma Guverner Labank Moris, Alain Gordon Gentil kuma Direkter Zeneral MBC, Veemal Gungadin kuma sef Mauritius Telecom.

Onivo lanbasad ki stratezikman inportan, la osi ena nominasyon anbasader plito pros ar Parti Travayis dan plas kle, ki li onivo Nasyon Zini dan New York, dan UK, dan Zenev, dan Lostrali. (M.Meetarbhan, R.Jeetah, B.Glover, S.Seeneevassen). 

Onivo konseye, otur Ramgoolam ena Gilbert Gnany konseye ekonomik, enn zom sekter prive, enn ex-MCB. Avek Rama Sithanen guverner BM, ansam ek so adzwin Rajeev Hasnah enn lot kad sekter prive nu kapav atann desizyon ekonomik ki pu konform ar “konsey” FMI/BM.

Par kont, kote MMM ena nominasyon Robert Hungley dan pos Vis-Prezidan Repiblik, pa exakteman enn pos kle, e ziska ler, kote anbasader, ena 2 nome dan Mozanbik ek Lezip.

Kote RA, ena nominasyon Stephan Gua kuma Chermenn Mize Esklavaz Interkontinantal ek David Sauvage ki syeze dan Komite Lanvironnman Rezyon Sansib su lezid Minister Lanvironnman.

Kote ND, Maurice Allet nome kuma chermenn Mauritius Ports Authority. 

Mod operasyon Nuvo Guvernman

Ramgoolam pa enn Premye Minis ki finn vinn divan lepep anons tu so mezir dan enn fason kler e net. Li finn res “low profile”. Pena okenn siyn sanzman mazer dan oryantasyon ni ekonomik, ni diplomatik, ni sosyal. Li pe zis viz pu met prop.

Alor, so lapolis ek so ofisye ansarz lanket o-kriminel finn travay for-for. Sa, li parey kuma mod operasyon ansyin Guvernman Jugnauth. Alor, nu kontiyn regle problem politik atraver instans o-kriminel. Nuvo Guvernman finn fer enn seri zafer pu expoz ansyin rezim:

- Demar enn seri lanket Financial Crimes Commision (FCC) ek lanket lapolis, ki viz dirizan ek nomine rezim MSM. Ansyin Premye Minis Pravind Jugnauth, Minis Maneesh Gobin ek Padayachy ek ansyin sef Labank Moris, Harvesh Seegolam. Lanket finn sirtu otur abi dan alokasyon fon Mauritius Investment Corporation (MIC) ek repartisyon sa fon ki ti kree par Labank Santral pandan pandemic Covid-19 pu pret sekter prive kan ti ena lokdawn. Ena osi lanket onivo Independent Police Complaints Commission (IPCC) kont ograde Lapolis kuma Jagai ek Gungadin. E byin inportan, ena enn lanket lor asasina par tortir enn deteni lapolis apel Jacquelin Juliette par polisye ki anketer, enn krim ki ti expoze par seri Misye Moustass. 

- Fer bilan ekonomik ansyin rezim e pibliye rapor ‘State of the Economy’ ki vinn kontradir sif statistik ansyin rezim lor indikater kle kuma linflasyon, krwasans, det. Sa rapor la kree enn eskiz pu nuvo Guvernman met tu tor lor ansyin rezim. 

- Onivo sak minister, Minis fer laturne medyatize san buku profonder, e la osi, avek enn bi u blam ansyin rezim. Minis Baichoo vizit fasilite dan lopital, Minis Subron vizit fayl ki finn anpile pel-mel dan biro National Pension Fund, Minis Assirvaden vizit rezervwar ki pe swinte, Minis Osman vizit CNT, Minis Paul Bérenger vizit Agalega. Seki pli inportan lor Agalega, se Guvernman pa finn rann Lakor la piblik, kuma li finn promet. Bérenger finn zis anonse kumkwa “pena baz militer” Indyin laba. Ena ankor sa kalite “vizit” tu kalite depi lezot Minis usi. Seki karakteriz tu vizit se buku miz-ansenn avek prezans ek konplisite lapres.

Li inpe tro boner pu ziz veritab trazektwar sa nuvo Guvernman la. Dan so premye 5 mwa, li finn sirtu met lanfaz lor seki pa ti bon ar rezim avan, sanki li ena enn plan politik diferan.

Tem par Tem program LALIT, Ki Pozisyon Nuvo Guvernman lor sakenn?

Chagos

Ramgoolam finn kontiyn fer kuma Jugnauth dan sans li pe negosye an sekre avek Guvernman Starmer dan UK. Alor, li pe renegosye avek UK pu amand “let konzwin” UK-Moris ki rezim Jugnauth ti siyne, me li kler ki li pe gard desizyon lwe Diego Garcia pu enn bay 99 an, pu mintenir baz militer Amerikin anplas. Sa tom mal politikman pu Ramgoolam, parski dan moman kan li pe prepare pu al siyn sa lakor la, Guvernman Trump, dextrem drwat dan USA ki opuvwar, finn ranforsi so arsenal militer lor Diego Garcia, finn avoy 6 Bombardier B-2 pu azut lor arsenal militer existan dan menas lager ki US pe fer kont Liran, e pu menas plis destriksyon kont Yemen. Nuvo guvernman pe kosyonn sa militarizasyon intans lor teritwar Moris, zis dan moman kot Liran ek Yemen sel pei ki pe sey met enn fin zenosid kont Palestinn. Alor, nu teritwar pu efektivman servi kont Palestinyin pandan moman kot Israel pe infliz enn zenosid lor Palestinyin. Sa mem kifer, kan nuvo guvernman pe negosye pu finaliz lakor lor bay 99 an, li pe negosye pu “lamone disan”, e kumsa nu ti gayn enn slogan spontane ki ti leve dan Lamars pu Ferm Baz Diego e Stop Zenosid kot kriye “Blood Money – Nu Pa’le!” Sa manifestasyon la, zis pu rikord, li ti kumansman sa mwa la, le 4 Avril, e li ti organize par LALIT ek 19 lezot lorganizasyon, preske totalite muvman sindikal ladan, lor enn platform byin avanse politikman.

- Nuvo Guvernman finn desid sann kut la pu al negosye ar administrasyon Trump pu anlevman tarif, sa tax ki li pe menase lor exportasyon plizyer pei, ikonpri Moris, ver marse Amerikin. Sa desizyon pu met lake pu negosye ar Trump finn osi finn tom mal pu Premye Minis Ramgoolam, anterm tayming, parski nu tu konn repons vilger Trump vizavi pei ki pe met lake pu finn negosye ar li. Dan deba pandan seminar kot enn versyon sa papye ti prezante, dimunn ti fer referans enn karikatir dan zurnal kot, kan dimann kisannla pu al negosye ar Trump, zot tu dir “Pa mwa”, “Pa mwa”, mem si zot abitye lager pu “vwayaz” deor!

Palestinn

- Kote Palestinn osi, nuvo rezim ti kumanse mal. Gaf Prezidan Repiblik M. Dharam Gokhool, kan li al tom dan pyez “Nas Daily”, enn espes zom Israel lor rezo sosyal, ki finn pyez li pu rant dan enn video-klip ki fer propagann. Zot pu rapel ki LALIT finn denons erer Prezidan, dan enn fason poze. Prezidan ti apel enn delegasyon LALIT pu vinn diskit sa ar li. Kan 2 manb finn ale, Prezidan finn konsede ki mank so lexperyans dan enn nuvo rol finn kontribiye pu sa arive.

- Me, nu bizin dir ki omwin ena enn kominike Guvernman pu kondann enn bonbardman Israel partikilyerman sovaz ki finn tuy 400 Palestinyin sivil, inklir zanfan ek fam. Me, pena okenn siyn ki Guvernman Moris pu sutenir Ka Zenosid ki Sid Afrik finn mete kont Israel divan ICJ. Pena okenn siyn Guvernman Moris pu donn gaydlaynz lor kimanyer izol Israel. Sa mankman la, li malgre ki Ad Hoc Committee kot LALIT ti manb finn dimann li formelman dan enn let e atraver enn manifestasyon divan Lotel di Guvernman, pu ki leta anpes nuvo gaf kuma patron evennmansyel invit artist Zionist vinn zwe dan konser isi pandan ki zot Guvernman pe perpetre enn zenosid, kumsi-ryin-ete. Lerla, akoz pena sa kalite gaydlaynz ofisyel, lapolis donn tu permi, lerla an-katastrof bizin anil konser la dernye ler. Sa mank aksyon kont Israel pandan enn zenosid, li enn omisyon grav.

Langaz Kreol

- Mem si Guvernman pa finn pran linisyativ li-mem, li paret ki li pe sutenir linisyativ Spiyker Lasanble Nasyonal Shirin Aumeeruddy-Cziffra ki finn demar prosesis pu introdiksyon langaz Kreol dan Parlman. 

- Anfet, deba lor langaz Kreol dan Parlman finn relanse kan Jinior-Minis Joanna Bérenger ki finn intervenir an Kreol dan Lasanble Nasyonal, kuma enn aksyon, ziska ki spiyker aret li. Lekter pu rapel ki LALIT ti fer sa lapel a tu depite dan Forum politik lor la.

- Me kote ledikasyon, nu remarke ki Minis Ledikasyon, mem li pe fer enn Lasiz Ledikasyon e li finn propoz 14 diferan “tem”, li pa finn, ziska ler, koz lor itilizasyon langaz Kreol kuma mwayin instriksyon dan lekol. Sa-mem seki pli inportan parmi sanzman neseser. Li ti omwin kapav lans deba piblik.

Demokrasi

- Dan ka konstitisyonel nu manb Lindsey Collen v/s Leta pu konteste lalwa ki atak drwa sitwayennte par maryaz, pa finn mansyone dan program Guvermantal, ni dan Diskur Guvernman, ni dan Parlman, ni par Atorne-Jeneral. Interesan pu konn pozisyon Leta kan ka pe vini dan mwa Me. 

- Par kont, enn progre ki Guvernman finn fer. Li finn aret anrezistreman SIM kard.

Lekonomi

- Konsiltasyon Bidze finn demare avek enn seri “revandikasyon”.

Dabor, Guverner Labank Santral li-mem, Rama Sithanen, finn dir dan enn intervyu Radyo Plus le 28 Mars, ki pena ase prodiksyon dan pei, nu pe inport plis ki exporte. Li ena rezon. E dapre li, ti bizin al ver prodiksyon alimanter ek prodiksyon lenerzi renuvlab pu diminye nu inportasyon e ekonomiz deviz. Lor la osi li ena rezon. Eski bidze ki pe vini pu pran bann mezir dan sa direksyon la, sirtu kan sekter textil ek turism dan gran difikilte?

Konfli Indistriyel

- Finn ena enn drol dub-revandikasyon – depi, enn kote, gran-gran salarye, e lot kote, travayer pli mizer. Gro salarye pa finn benefisye Rs 610 konpansasyon akoz barem aret lor Rs50,000. Alor, zot pe pleyne. Travayer avek saler minimem Rs20,000 finn gayn Rs 610, me akoz li kontabilite alinteryer zot saler, li pa anplis zot saler avan. Savedir Leta finn diminye alowenns CSG, e sa finn gard saler parey kuma avan, mem apre “ogmantasyon” Rs610. 

- Konsernan 14yem mwa, la osi ena enn barem ki aret lor lapey 50,000 pa gayn 14em mwa, e sa osi finn provok konplint depi bann gran salarye.

- Donk ena enn ase gran proporsyon gran salarye ek tipti salarye ki pa satisfe ar politik saler guvernman.

Pli divan, seki nu truve pe vini

- Ena eleksyon minisipal le 4 Me, e Guvernman L’Alliance Changement pe rant dan sa eleksyon la, me vizavi li, pena “lopozisyon” MSM ek PMSD. Zot absan. Ena prezans lezot lafors ki pena kapasite pu mat L’Alliance Changement, ki ena enn masinnri elektoral pli pwisan. Reform Parti Bhadain pli for parmi. E, sa li pu enn chalennj adrwat Guvernman Changement. Kanpayn paret pe ale lor enn baz a-politik, e mem anti-politik, ki rann li byin fad. Anplis, omwin ena plis puvwar dan ladministrasyon rezyonal, lanze la res minim.

- An Zin pu ena premye Bidze Nuvo Guvernman. Avek klas travayer demobilize, nuvo Guvernman pu su presyon pu satisfer burzwazi e pu swiv dikta FMI/BM. E, dayer so program pa dir lekontrer. 

 Deza dan diskur Ramgoolam, li pe koz sirtu lor eritaz ekonomik lur ki rezim Jugnauth finn kite. Li pe apiy tuzur lor exkiz rezim avan li. Li interesan pu gete ki manb RA, ki kalifye zotmem “degos”, pu fer kan Minis Finans Navin Ramgoolam pu vinn prezant enn bidze avek bann mezir anfaver klas kapitalis. Eski zot pu apel zotmem pragmatik ek zistifye zot pozisyon dan enn tel Guvernman?

- Lor kestyon Chagos, kestyon poze lor lakor ki guvernman  Ramgoolam-Bérenger-Subron-Duval pu siyne avek UK pu permet US su Trump kontiyn okip Diego Garcia pu 100 an  avek tu so lekipman militer danzere, tu so menas pu lape, to so inplikasyon pu non-aliynnman e mem pu posibilite aliyn ar BRICS e devlop partenarya ekonomik andeor USA ek so bann tax pinitif la, mem ek tu so menas nikleer, so vyolasyon Trete Pelindaba, so danze pu lepep Palestinn ki baz Diego pe menase. 

- Eski nuvo guvernman pu rant dan listwar kuma bann parti ki finn vann enn but teritwar pei pu permet enn baz militer US deklans lager kont lezot pei osi byin servi li pu protez Israel dan zenosid kont lepep Palestinyin?

Li enn lepok kot tu gran kriz andeor pei pe vinn definir politik dan pei.

Lartik la baze lor Diskur RK pu Seminar LALIT, e osi lor lide ki ti sorti dan sesyon plenyer.