Sityasyon Zeo-Politik ek Ekonomik Mondyal – Vi par LALIT le 13 Avril 2025
14.04.2025
Sa papye la li viz pu donn nu manb, osi byin ki piblik an zeneral, enn seri kad pu analiz sityasyon zeo-politik dan enn moman kot tu pe sanze telman vit ki li difisil swiv. San enn tel seri “kad”, sa kantite linformasyon ki nu gayne, li pa fasil pu sakenn proses dan so latet. Sirtu dan enn lepok kot ena tu kalite propagann Oksidantal ki kareman anfaver maske zenosid kont Palestinyin, anfaver lager kont Larisi atraver Ikrenn, e an preparasyon pu lager ar Lasinn. Sirtu dan enn lepok kot lanpir Amerikin pe grene. Kan nu pe dir so lanpir pe kolaps, nu ule dir pei la net krible ar det, li pre pu efrondre, fer fayit, deklar bankrut. Alor, so Prezidan – Trump li enn sintom politik pu sa kolaps ekonomik lanpir Amerikin – pe sey “Make America Great Again”, setadir li pe konsed ki USA finn deza tonbe, e li pe sey pa zis anpes li, me rebatir li. Telman sityasyon grav, li pe adopte tu kalite metod ase drastik. Se sa ki pe agrav kriz ki nu pe traverse zordi.
Tu pe Bat Fol.
Alor, nu pena tor si nu truve ki tu pe bat fol. Li pe bat fol. Li pe bat fol dan Loksidan, setadir. Pa zis dan USA, me dan pei Lerop osi. E li provoke par 2 zafer: lefet lanpir USA pe grene, e lefet ki so Prezidan pe fer tu kalite aksyon dezespere pu sey anpes li grene.
Kumsa, kan nu leve granmatin tulezur, nu pa kone ki lot kriz pu ena.
Lager pu Agrandi NATO, vinn Lager ki Sakuy NATO
Apenn lemond finn sorti kriz pandemi Kovid e so lokdawn, ki nu finn truv enn gran lager dan Lerop. Enn lager ki tuzur riske vinn nikleer. Leta Zini ek Gran Bretayn, sirtu sa de la, ti rod grandi NATO (Lorganizasyon otur Trete Nord Atlantik) ziska andan dan Ikrenn, pu ki zot kapav met misil nikleer pu atak Larisi depi telman pre kot so frontyer ki Larisi pena defans kont enn tel atak. Alor Ikrenn ti’nn vinn enn proxi pu NATO. E sa realite ki li enn lager “proxi” finn konfirme. Prezidan Trump finn konfirme ki li ti enn lager proxi kan li ti vinn anonse ki li finn sanz lide, li ule fini ar sa lager la enn fwa. Li pe tro depans kas. Li ule pran drwa pu tu mineral anba later Ikrenn, pu re-pey seki li dir Ikrenn dwa li. Li finn zur-zur Prezidan Ikrenn Zelensky, apel li enn “ingra”, insilte li, met li deor dan enn reynion White House. Trump finn larg lager kont Larisi dan lame so “alye” Eropyin. (Bizin met sa mo “alye” ant gime asterla, afors Trump finn maltret so alye, personn pa sir si zot ankor alye.)
Pei Afrikin met Larme Kolonizater Lafrans Deor
Anmemtan, enn apre lot, enn seri pei Lafrik Delwes – Burkina Faso, Chad, Mali, Niger, Senegal, Côte d'Ivoire – reysi met larme kolonizater Franse deor atraver ku-deta, avek ase sutyin popiler. Anmemtan, ena lager grav dan de gran pei Lafrik, Sudan ek DRC, kot konpayni depi partu pe fer piyaz zot mineral, atraver diferan proxi, laba osi.
Sid Kore, Ladrwat Gayn enn Ku
Dan Sid Kore, gran alye Amerikin avek lide dedrwat net, Prezidan Yoon, enn sel ku ti al deklar Lalwa Marsyal. Enn sulevman kont li finn swiv, e enn zizman lakur finn ranvers so espes tantativ enn espes ku-deta.
Zenosid kont Palestinyin e Baz US lor Diego Garcia Itilize pu Menas Atak Liran
E, kuma nu tu kone, parski nu fek sorti dan manifestasyon lari kont zenosid e kont baz militer lor Diego: depi 18 mwa, Israel pe perpetre enn zenosid layv lor lekran, avek ful sutyin Leta Zini. Leta Zini pe menas lager kont Liran depi so baz militer ilegal lor teritwar nu pei, Diego Garcia. E, dan sa moman la, Premye Minis Ramgoolam pe negosye ar Starmer, avek lakorite aparan Trump, pu sed suvrennte Repiblik Moris lor Diego Garcia, e lor tu lezot lil Chagos anseki konsern efisyans baz Diego, a Gran Bretayn pu plis ki enn syek. Tu klwazon ant diferan “but” dan lavi imin, pe ena tandans tonbe. Lalit kont baz Diego ek lalit pu stop zenosid, par exanp, vinn enn sel. Premye Minis Moris pe bizin opere dan sa dezord enn lanpir, lanpir USA, pe kolaps. Lanpir, kan li kolaps, li vinn enn bebet danzere. E nu Premye Minis pe riske atas nu pei ar sa bebet danzere la pu plis ki enn syek!
Trump Fupamal ar NATO
Sann-kut-la, dan tusala, trete militer Oksidantal NATO, ki la depi 75 an e ti pe agrandi rant dan Ikrenn ziska lane dernye, e efektivman rant dan Laswed ek Finland pu premye fwa, e ki kontrole par Leta Zini, li osi, pe kareman kolaps. Leta Zini sipoze, dapre Trete NATO vinn a-la-reskus nerport ki pei ki menas teritwar enn lot pei kuma Canada swa Denmark!
Kisannla ti pu krwar ki Leta Zini pu menas anexe so alye NATO Canada, e menas kokin teritwar enn lot alye NATO, Denmark, setadir anexe Greenland? Purtan, sa finn arive. Leta Zini ki finn provok Ikrenn, arm Ikrenn, protez Ikrenn, flot Ikrenn so lekonomi, enn sel ku pe viz pu fors Ikrenn negosye pu fini ar lager. Kifer? Akoz li pe perdi lager la.
Kant-a li, Leta Zini pe dir, pa kont lor li dan lager Ikrenn. Trump fupamal ki li fer ar Trete zeo-politik, mem ar Trete militer kuma NATO. Li fupamal ki li fer kont so prop alye!
Tusala ankor plis sintom sa lanpir Amerikin dan prosesis desann ver enn kolaps.
Trump Fupamal ar WTO
Dernye de-trwa semenn, Prezidan Trump finn fupamal ar WTO, World Trade Organizasyon – ki nu kone la depi 30 an pu anmemtan de-reglemant e osi re-reglemant, komers internasyonal, e ki li ti swiv GATT avan li, ki ti la depi 50 an, parski dan LALIT ansam ar muvman sindikal, nu ti fer enn gran muvman pandan 5 an otur enn seri, 19 an tu, “All Workers’ Conferences” kot tu delege sindikal dan pei finn zwenn ansam pu opoz so miz-an-plas kuma enn mekanism pu inpoz reyn neo-liberal. Ki ti enn lot form reyn kapitalism inpoze dan enn fason ezemonik, apartir 1990 par la.
“Kiss the ring vinn “Kiss my A....”
Trump asterla ule fer kiksoz pli grav, inpoz enn rezim ekonomik kot sak pei pli tipti ki li, ki vedir tu pei, (USA tuzur pli for, mem si tu-zis, akoz li pe tonbe) bizin kurbe, al get li enn-par-enn, anbras so bag. Li kareman al kont tu dan trete WTO. Lerla, li exprim so sikse kumsa: Li anonse kumsa ki 75 sef deta pe “reach out”, zot pe sone, zot tu “calling up, kissing my a...” Alor, nepli zis “kissing the ring”. Kumsa ki enn lider extrem drwat kas so parol, vyol trete komers, anmemtan servi langaz vilger, macho, kuma enn zarm kont so lennmi, so adverser, so alye, tu. Li kareman met nerport ki tax ladwann inilateral, ki ilegal dapre WTO. Li fupamal. Li fer lekonomi bat pli fol ki sistem kapitalist normalman bate. E 2-3 zur pli tar, Trump sispann enn gran parti tax parmi. Lerla li anonse li pu remet zot plitar.
Tusala, li sinifye enn sanzman dan “kalite reyn kapitalist” ki opuvwar dan lemond. Li pa zis “personalite Trump”. Kan kontradiksyon intern eklate, li fors sa kalite sanzman “kalite reyn kapitalist”.
Ki anfet pe provok sa dezord indeskriptib e danzere? Kontradiksyon ki pe eklate dan sistem kapitalist, e se Leta Zini Lamerik, enn lanpir alatet sistem kapitalist mondyal ziska ler, e li pe reyne dan lemond depi 100 an. La, la, la, li pe kolaps.
Leta Zini finn monte, monte, monte, e asterla li finn deza kumans grene, grene, grene.
Sanzman kalite Reyn Kapitalist
E Trump pe sey tu sort kalite sinema pu anpes sa kolaps lanpir USA. Nu re-dir sa, Trump dir li ule “Make America Great Again”, so slogan prinsipal sa, setadir li ule “Refer Lamerik For Ankor”. Sa vedir li-mem, li pe konsede ki Lamerik nepli “for”, nepli “great”. Samem kifer bizin aksyon drastik pu fer li revinn “great”.
Alor, lemond antye pe sibir enn sanzman. “Kalite reyn kapitalist” pe sanze.
Lepok LALIT ti pran nesans kuma enn piblikasyon apel “Lalit de Klas”, ti ena enn fraz ti servi pu sa kalite sanzman la. Ti apel li “sanzman rezim” (regime change, an Angle), me zordizur, kan nu dir “sanzman rezim”, nu pe koz zafer CIA pe zet enn Guvernman isi-laba.*
Zordi li vo lapenn nu re-servi sa konsep “sanzman dan kalite reyn onivo internasyonal ki sistem kapitalis pe opere pandan enn lepok”.
Prezidan Trump ki pe sey anpes lanpir USA tonbe, e kan li pe fer sa, li pe provok lezot kriz. Anu sey konpran.
Kan enn gran Lanpir, lanpir USA pe tonbe
Trump kone USA pe gayn buku difikilte ekonomik. Li pe sanz tu kalite zafer pu sort dan prosesis kolaps, ki finn anklanse.
1. Trump ule Grandi teritwar USA, kareman – Get enn map lemond.
Trump truv Larisi ek Lasinn imans. Li truv USA tipti. Me, pa zis pu so grander. Kan USA andete ziska nepli kapav pey lintere, e to-dintere pu ogmante amizir risk pret ankor larzan ogmante, Trump mazine, avek enn sertin lozik dyabolik, ki si li ogmant so “kapital”, li anexe Canada akoz li zis o-nor USA, e buku pli gran ki USA, li pu ena plis valer pu met an-gaz kont tu det Amerikin. Anba later dan Canada ena “rare earth minerals” e tu kalite mineral tukur. Alor, Trump dir li pu pran Canada pu li. Mem li enn so alye dan NATO. Lerla li get inpe pli ot lor map, pli o-nor. Ki li truve? Li truv enn gran, gran pei Greenland, ki enn espes “protektora” Denmark, enn lot pei NATO. Li dir li pu pran sa osi. Lerla kumsa li pu “Make America pu Great Again”. Li pu pli gran, e li pu ena plis “collateral” pu so det. Alor, so to-dintere pu bese lor so repeyman.
Alor, li anonse li ule pran Canada, anexe li kuma 51yem Leta dan Leta Zini. Pran Greenland pli onor. Lerla li viz dominn Lamexik, o-sid, e tu pei ziska Kanal Panama, ki li pu pran osi. Li fini aste konpayni ki rul Kanal Panama. Seki USA kapav “met angaz” kont so det pu lerla, li krwar, monte fles ar anexasyon – mineral anba later, tusa – e pu flot USA, sap li depi vinn bankrut.
2. Diminye depans Guvernman USA
Trump pran milyarder Elon Musk, met li ansarz enn nuvo departman apel DOGE, fer li ferm Departman Guvernman agos a drwat, met deor enn gran proporsyon servis sivil, enn sel ku. Lisansye travayer an-mas. Kumsa diminye depans Guvernman. Sa osi viz pu bes pri mindev an zeneral, ki sulaz depans tu patron. E sa aksyon vyolan kont enn lamas travayer, li viz pu sakuy e dornt klas travayer, an antye. Trump finn ferm departman USAid, ki vreman sibvansyon sertin program inportan (kont lepidemi, etc) dan lezot pei. Li fini ferm li! Li pe viz preske ferm Minister Ledikasyon, ferm Minister Proteksyon Lanvironnman, e sey ferm departman pu proteksyon konsomater. (Ka lakur pe deklanse kont sa bann mezir la, e pu buze atraver zidisyer lantman, me ditor fini fer.)
3. Aplik represyon vyolan kont imigran
Trump inn vinn servi exkiz “imigrasyon ilegal”, deklar li enn leta dirzans, avoy dimunn pu literalman kokin travayer kot zot reste, kidnap zot kan zot pe al aste komisyon, ferm zot dan prizon lwin depi zot reste, kareman deport zot lot pei, parfwa dan enn prizon laba. Kumsa, Trump pe abitye klas travayer sa kalite mank drwa imin, kot vinn aret kikenn, deport li. Ena sertin etidyan ek staf liniversite ki finn deporte kumsa akoz sanse zot finn ekrir ubyin dir kiksoz ki lapolis pa dakor.
4. Inpoz proteksyonism ekonomik, fini ar free trade
Trump finn deklar enn espes leta dirzans, ki ilegal net, e pe ras puvwar Kongre pu met tax lor popilasyon. Konstitisyon USA donn Kongre monopol lor inpoz tax. Trump pe sey inpoz proteksyonism pu ki, li dir, li “Make America Great Again”. Li pe met tu kalite tax dwanyer, seki li apel “tarif”. Klas travayer pu sarye fardo sa tax la. Alor, li pe fer klas travayer Amerikin (sa 97% so lepep ki napa viv lor rant depi kapital) pey plis tax, e li kapav tir innkom tax (pli bon tax) depi lor klas kapitalist (sa 3% dimunn ki pran laswer ek lespri travayer). Sa vedir li pe ed klas kapitalis “gayne” kont klas travayer, dan sa lalit san-fin dan sistem kapitalist ant patron ek travayer, lalit deklas. Alor, li ule anmemtan lev larzan tax par inpoz tarif byin ot kont konpetiter deor, alor ranpli so lakes, e anmemtan fer enn lot zafer:
5. Plis ki tu: Trump Viz pu Atir kapitalist pu investi dan USA
Anmemtan, Trump kone sa tax ladwann kapav amenn patron depi Lerop, Zapon, etc, investi dan nuvo lizinn dan Lamerik. Li pe viz sa osi. Alor, anmemtan, dan mem loptik, li pe osi fer biznes telman pli fasil dan Lamerik ki li pe atir proprieter lizinn ki finn al Lasinn, Vyetnam, Sid Kore, Lerop, ubyin ki deza laba depi tultan, pu zot lev pake laba, vinn instal lizinn (sipa re-instale) dan Lamerik. Alor, dan Lamerik, Trump pe vant li par dir ki klas travayer pu gayn “travay”. Kontradiksyon se amizir li reysi gayn tax, li ule dir li pa pe gayn nuvo lizinn. Kan li gayn nuvo lizinn dan Lamerik, li pu nepli gayn tax. Me, enn-dan-lot, li viz pu “gayne”. Lot kontradiksyon, pli difisil pu li manevre: nuvo lizinn zordizur, ki pu vinn instale dapre plan Trump, depann buku lor robo, e lor AI, intelizans artifisyel, e pa otan lor travayer, alor li pa kree anplwa buku.
Anpasan, li vo lapenn mansyone, ki Trump realize ki Marx ena rezon. Veritab puvwar li kontiyn res dan kapasite prodiksyon marsandiz, e prodiksyon masinnri pu prodir marsandiz.
Mem si kapital dan komers paret for, mem si kapital investi dan laparey finansye kuma labank ek lasirans (kapital finansye) paret for, anfindkont, se prodiksyon ki donn lafors. San prodiksyon marsandiz, e prodiksyon masinnri, pena mem enn lindistri armaman. Alor, Trump ule re-lans lindistri, sirtu lindistri lur.
Kapitalism Debride ansam ar Represyon
Alor, pu fer sa, Trump pe “liber” patron depi reglemantasyon ek lalwa. Li pe tir proteksyon ki lalwa travay ti donn klas travayer. Li pe fini tu lalwa ki protez sekirite fizik travayer dan travay (seki nu apel health and safety). Li pe tir regleman pu protez lanvironnman. Pu fer tusala, Trump bizin enn rezim represif, kot lapolis, mem larme, kapav rant dan enn kartye, kokin dimunn, al met zot dan enn prizon mil kilomet distans, gete ki u pu fer. Li finn kumanse ar imigran ki li pe lasas. Li pe viz normaliz sa. Li pe anmemtan inpoz represyon, plis represyon ankor, lor sindika. Li dan prosesis aboli “collective bargaining” pu servis sivil. Sa, zame ti imazinab.
E Trump kone ki avek sa 30 banane lepok neo-liberal, klas kapitalis partu e.g. dan sak pei dan Lerop, dan Zapon, inn vinn pli for ki “Leta” sak pei. Alor, li ule fors patrona dan tu lezot pei met presyon lor guvernman pu kurbe divan exzizans Trump. Lor la ki Trump pe mize.
Plan Trump li pa byin reflesi; li plito fonse, azir, lerla get rezilta
Tu sa sanzman Trump pe provoke, li pa baze lor enn plan byin reflesi. Me, li ena bi byin kler dan so latet. Li ena tut-enn-kuran panser ideolozik ar li. Alor, li tir so plan “an gro”. Li fer enn muv sokan, lerla, li atann gete ki arive. Ondire, li tat terin. Li kree enn nuvo “realite”, gete si li kapav fer sa pase.
Me, nu bizin osi rapel ki li pe provok tu sa sanzman la pa par enn sinp “swa” pu fer li, me akoz li oblize fer kiksoz. Kan enn lekonomi al ver bankrut vites ki lekonomi USA pe ale, sirtu avek so depandans lor tu lezot pei servi so dolar, so krash pu byin, byin for. Patrona Amerikin konn sa. Zot pe panike. Reyn mondyal USA pe grene. Alor, Trump pe azir an-katastrof.
USA, enn lanpir avek so 700 baz militer partu dan lemond, e seki li ti apel “full spectrum dominance” (dominn partu kote) pe kumans grene. E, nu pe get sa de-pre isi Moris. Akumanse par gete ki li pe rod fer ar baz militer lor Diego Garcia, e kimanyer so “tarif” pe kareman volatiliz AGOA, enn espes trete li ena ar pei Linyon Afrikin, kuma Repiblik Moris.
Trump reprezant lefet ki lanpir Lamerik pe tonbe, e li akseler so ladesant
E, li dan sa moman la, kot nu pe viv zordi, ki Trump, enn Prezidan farfeli ki kuma enn sintom kolaps sa lanpir Amerikin la, li osi reprezant enn tantativ dezespere pu sey anpes lanpir Amerikin la tonbe.
Li penn perdi. Kan enn lanpir grene, li kapav pran buku letan, me li grene-mem.
Alor, Trump pe sey anpes li grene. E li pu kontinye sey fer li, mem si li bizin servi tu kalite vyolans. Vyolans ekonomik, vyolans lager, vyolans zenosid, vyolans anexasyon, tu kalite dominer, inpoz sanksyon, blokis, fer enn popilasyon krev defin. Tusala, li anpenn. Enn fin-de-reyn, amizir seki pwisan sey tini enn reyn ki pe grene, li enn lepok danzere.
Listwar 4 Faz Istorik “kalite reyn kapitalist”
Alor, nu gete ki Trump pe sey fer, atraver gete kot nu ete anterm diferan “reyn kapitalist” dan so 200 an sistem kapitalist opuvwar.
Nu inn get asterla, e nu met aryer. Sa, li enn laspe fason Marxist pu get listwar. Kimanyer nu finn ariv la? Kumsa, nu konpran kimanyer sorti dan sa lanfer la: nu pe fer fas lager grav, riske lager nikleer, pe temwayn zenosid an-layv, destriksyon planet par anpwazonnman simik, deregleman klima atraver polye latmosfer, ki finn kontribiye pu amenn flash-fled kuma finn gayne GRNW ansam ar konstriksyon sovaz par Guvernman li-mem, e ki finn fer LALIT bizin demenaze depi so lokal apre 40 an. Limanite finn mem kumans tufe dan so prop salte kuma nu truve dan Mar Sikoz e dan Lasomyer. Reyn neo-liberal, dernye 30 an, finn amenn sa dezast la.
Alor, mem seki finn benefisye sa neo-liberalism la kuma patron USA, pe kumans tro perdi. Trump pa satisfe avek reyn kapitalist neo-liberal, ki li finn erite kan li vinn opuvwar. Li ule kas li, kree enn lot kalite reyn. Nu finn get so metod lao.
4yem faz: Trump pe rod inpoz enn Kapitalism Proteksyonist Otoriter
3yem faz: Lepok Neo-Liberalist
Alor, lepok zordi nu tuzur dan reyn kapitalist ki “neo-liberal”, ki vinn ezemonik otur 1990 (an sif ron), setadir depi 30-35 an. Ti ena kolaps lekonomi USSR, ti ena osi kolaps lekonomi “welfer-steyt” dan loksidan ti pe sibir seki apel “stag-flasyon” – melanz stagnasyon (lekonomi ralanti) ek inflasyon (pri monte), ki ti pe bes to profi pu kapitalis. Enn Karl Marx so prediksyon pirman ekonomik, ki finn pruve vre, se ena enn tandans pu to profi – ki moter kapitalism -- bese lor letan. Reyn neoliberal ti pe viz ogmant to profi. Nu konn so karakteristik: dereglemant labank, stok exchennj, lasirans, tir tu mezir protez lindistri lokal, tir kontrol pri, privatiz servis ek lindistri, tir tax lor konpayni e lor larises, taxe klas travayer enn pli gran pursantaz so reveni ki klas kapitalist, birokratiz, afebli e si posib detrir sindika travayer par fer li vinn kuma lasosyasyon, atase ar leta atraver tu kalite mekanism lur e represif. Sa lepok la ti deza kumans pran lezel Reagan ti Prezidan USA ek Thatcher ti PM Gran Bretayn.
2yem faz: Enn Syek Reyn Kapitalist Relativman Adusi Apre Sok pu Klas Kapitalist dan Revolisyon Larisi 1917, Gran Depresyon 1929 ek Revolisyon Lasinn 1948
Avan “neo-liberalism” ti ena enn reyn kapitalist ki ti apel “konsansis post Ger Mondyal”, me ti anfet post-Krash 1929, kot “lor” kuma valer deviz finn kolaps, kot lekonomi kapitalist ti al fini dan konflagrasyon lager. E pli inportan ankor, li ti vinn apre Revolisyon Larisi, kot klas travayer ti inpoz enn viktwar kont kont klas kapitalist osi byin ki kont monarsi laba dan Larisi, kot klas kapitalist mondyal ti oblize sed sertin drwa kuma viz “ful anplwa”, e ti toler nasyonalizasyon, kontrol pri, welfer steyt, ledikasyon gratis, lasante gratis, liberte dexpresyon, drwa imin ziska enn sertin degre. Li ti enn lepok lalit anti-kolonyal, kot rezim sosyalizant ti met dibut partu dan lemond. Ti ena linflyans Keynes, depi Krash la, ki ti truve ki Guvernman, pu relans lekonomi, kapav pran travayer, inprim larzan e relans lekonomi. Plitar, FMI ek Labank Mondyal ti met dibut pu gardyin to profi Lamerik ek Lerop, e anmemtan pu inpoz e kontrol valer diferan deviz pu tu pei. Sa reyn post-2yem Ger Mondyal ti pu lamwatye lemond ki ti kapitalist, me ti bizin “fer avek” USSR ek Lasinn osi, kot ti ena ful anplwa e tu sa drwa la. Sa 2 revolisyon la – Larisi ek Lasinn – ki finn asir enn reyn kapitalist adusi pandan dezyem lamwatye 20yem syek ziska 1990. Sa “kapitalism relativman aprivwaze” ti sinbolize par institisyon ki garanti sertin minimem stenndard: Dabor su lezid Lalig De Nasyon, lerla su Nasyon Zini e tu so lorganizasyon.
1er faz: Enn Syek Kapitalism Liberal – 19yem Syek antye e kumansman 20yem syek
Avan Gran Depresyon, e avan Larevolisyon Larisi, ti ena “liberalism”. Sa vedir klas kapitalist fer seki li ule. Li ki “lib”. Revolisyon Larisi ek Gran Depresyon finn koriz sistem kapitalis morso, dornt li morso, e sa pu preske 100 banane. Me, sa inn fini, e liberalism ti re-met dibut, gayn “neo-liberalism” e asterla, li finn ariv so dat expirasyon, li osi,
Trump reprezant enn nuvo proteksyonism, kuma ti existe avan sistem kapitalist, kot ena reyn feodal san demokrasi. Sak zako, sef deta, protez so montayn, so pei.
Alor, ala bann lepok dan kapitalism:
1. Kapitalism Liberal – 19yem Syek, setadir bann lane 1790 – 1917, klas kapitalist debride.
2. Kapitalism Aprivwaze – ki viz enn sistem mwin debride, mwin dominer – 20yem Syek. Ti gayn kat chalennj for kont sa kapitalism debride la ki ti amenn sa faz kapitalism “relativman adusi”, s.a.d. Revolisyon Ris 1917, krash kapitalist 1929, Revolisyon Lasinn 1949, lansanb muvman anti-kolonyal. Lerla to profi pu klas kapitalist kumans bese, e klas kapitalist gayn ase lafors pu re-inpoz kapitalism liberal, ki apel “neo-liiberalism”.
3. Neo-Liberalism - Ranforsi par Reagan ek Thatcher. Opuvwar depi 1990 ziska asterla.
4. Kapitalism Proteksyonist plis sistem “rantye” (kot klas travayer travay gratis pu “big data”), akonpayne par lamonte ideolozi fasis – 2020-25.
Balans defors Militer Reyel
Mem si lekonomi USA pe grene, so lanpir pe tonbe, so militer tuzur for. E, avek tu sa fobi kont Lasinn ek kont Larisi, li vo lapenn nu zis get 2 indikater prinsipal ki montre lafors USA, vizavi lezot. Kumsa nu kone kimanyer ziz danze diferan pei.
Nomb Baz Militer andeor Pei
USA – 759
UK – 60
Saudi Arabia – 21
Russia – 12
Latirki – 3
Lind – 3 (inklir Agalega)
UAE -- 3
Ostrali -- 2
Lasinn -- 1
9 pei ena zarm nikleer (ICAN):
Russia 5,889
United States 5,224
China 410
France 290
United Kingdom 225
Pakistan 170
India 164
Israel 90
North Korea 30
Gard Bom Nikleer kot li – pu NATO, USA
Italy 35
Latirki 20
Belzik 15
Lalmayn 15
Laoland 15
Larisi ena dan Belarus ?
Regupman Loksidan v/s BRICS ek Shanghai Cooperation
E asterla, nu bizin get regrupman diferan.
Ena NATO, kote Loksidan, avek ena so pei G7 -- Canada, France, Germany, Italy, Japan, the United Kingdom, and the United States.
Me, ena enn lot seri regrupman, pli oryantal.
Finn ena enn gran muvman pu reyni pei ki ule kopere, plito ki lager. Sa gran muvman la, li ena plis ki 25 an, depi li kumanse. E li viz enn “Euro-Lazi” inifye, plis enn lemond kot ena koperasyon tanki posib.
Formasyon sa Koperasyon mondyal, li otur 3 gran lax:
- BRICS, ki tu dimunn kone. Zordi ena 10 ful mamb, pei byin inportan: Brezil, Larisi, Lind, Lasinn, Sid Afrik (3 dernye ladan gran partner komersyal ar Moris), plis ena Liran, UAE, Lezip, Indonezi, Letiopi. Sa reprezant 2/3 lemond.
- Shanghai Co-operation, ki osi inportan, ki pa tro koni. Li sirtu Larisi, Lasinn, Liran, Lind, Pakistan, plis 5-6 pei ansyin USSR, osi byin ki Pakistann, ek enn enn 20-enn gran pei ki pe anvi zwenn.
- Belt and Road Initiative, enn proze Lasinn ki pe travay ansam ar 150 pei lor konstriksyon enn espes larut-laswa lor diferan nivo – sime rel, dizital, telekom, lenerzi.
Ena 2 Sime Sorti e zot liye
Alor, dirizan tu pei, inklir Ramgoolam ek so nuvo Guvernman “Sanzman” ti bizin realize ki li pa obligatwar pu atas nu ar enn lanpir Amerikin ek Oksidantal ki pe kolaps. Ena “sanzman” lor fron internasyonal deza pe arive. Nu bizin viz pu kopere plis ar lezot partner ekonomik ki nu deza ena. Li paret pli saz.
Me, anmemtan, e seki krisyal. Fode asterla mem nu met enn revolisyon sosyalist lor azanda dan sak pei. Li paret difisil asterla, me amizir sa bann kriz la pu agrave, li pu vinn pli evidan ki bizin organize. Me, pu difisil li pu difisil. Klas travayer finn vinn imans, e an-kontradiksyon, so konsyans-deklas finn vinn byin ba. Konsyans deklas finn bese anparti akoz klas kapitalist finn inpoz represyon, me osi akoz imigrasyon finn ogmante buku sanki travayer imigre gayn ful drwa politik dan pei kot zot travay. Anmemtan, kondisyon travay finn atomiz travayer, ziska enn pwin ki enn franz klas travayer fer “work from home”, enn travay ki resanble travay pre-revolisyon indistriyel. E, osi grav, travayer finn vinn “anplis” par milyon, amizir AI ek robo ranplas nu.
Parey kuma lafin reyn “liberal”, kan nu pe ariv lafin reyn “neo-liberal”, mem-mem slogan vinn dan latet tu dimunn avanse dan klas travayer zordi: pu evit enn reyn barbar, bizin viz sosyalis. “Sosyalism ubyin barbari!”
Ki bizin fer? Kimanyer klas travayer kapav organize? Kimanyer enn parti politik azir politikman dan enn tel lepok? Ala kestyon divan nu parti, divan klas travayer e tu dimunn oprime, e divan sosyete imin zordi.
Lartik, baze lor papye seminar par LCC e osi deba an plenyer apre papye la.
