Demenazman Ledikasyon pu Travayer ek LALIT depi Batiman dan GRNW
10.03.2025
Li fer enn tigit plis ki 40 an depi Ledikasyon pu Travayer (LPT) ti aste so later ek batiman prekot Pon Gran Rivyer. LPT ti aste batiman la sirtu pu so linprimri ki li ti pe met dibut kuma enn sutyin pu promuvwar literesi osi byin ki langaz maternel, Kreol ek Bhojpuri.
Kuma u kone, sa batiman – ki plitar ti gayn enn letaz lao – li lor Rut Rwayal, Gran Rivyer Nord Wes, Port Louis. LPT ti aste so lokal lafin 1983. Avan sa, depi 1980, LPT ti ena enn lasam dan Lari Caudan, Port Louis – enn tipti biro kot ti fer miz-an-paz e tu travay “pre-pres” pu piblikasyon an Kreol. Plitar LALIT osi ti ena enn lasam dan mem lakaz, lakaz Mm Lebon. Avan sa, depi 1976, ni LPT ni LALIT pa ti ena okenn domisil fix pandan kat-ran byin aktif.
Batiman LPT finn byin vit diversifye depi enn batiman pu enn linprimri – so bi orizinal – ziska enn fwaye aktivite militan ki finn turn-otur sa batiman la.
So workshop pu prodir piblikasyon, so zoli masinn Kord-64, teknolozi de-pwint dan so lepok, so imans kamera sipa 15 pye longer, so masinn-bril-plak fabrike par manb LPT, e natirelman so lasal pu kur ek pu reynion, osi byin ki so lakwizinn ek “antre-de” pu partaz konesans lor tu zafer depi kiltir Moris ziska lasyans, politik ziska listwar, e rakont zistwar lalit lepase dan enn sityasyon informel. Preske tu meb ti fer par lame manb LALIT, sirtu otur Ram ek Rada. Elektrisite ek travay plombye ti fer par sirtu Ram ek Rada, Georges ek Ally.
Plis, ti ena so gran horl lao pu gran kur literesi 60 zelev adilt. Ti ena kur ledikasyon politik, “creative writing”, seans fim. Ti servi horl lao pu Konferans Internasyonal pu Ferm Baz Diego (an 2010 ek 2016) pandan enn semenn avek so tradiksyon similtane, tu. Ti servi horl pu expozisyon lar kontanporen par enn 30-enn pli gran artis Moris 2 fwa, ti servi pu konser lamizik pli zoli ki zame inn tande, pu riyding poem ek zistwar, pu lansman komye liv an Kreol – diksyoner ziska roman, poem ziska liv medikal, liv politik ziska liv zanfan, ti servi pu selebrasyon fet Premye Me an-fami sak lane avek so kreshendo dan sante “An-avan lamas dimunn oprime” akapela ki ti rezone ziska lwin, pu sinpozyom, tu kalite kolok, mem pu enn Tribinal Internasyonal lor Ditor li fer Zanfan kan Siprim Langaz Maternel dan Lekol (2009), pu kongre politik lor diferan laspe lalit inklir enn “Kongre 6 Zur” (2022), pu forom lor tu size varye, pu “Public Lecture”, pu reynion tu kalite, pu enn fim klib ki finn vizyonn 100 a 200 fim extraordiner, tu kalite fim klasik depi enn varyete pei, pu Muvman Lakaz ek Komite Konzwin Lakaz Lamyant fer rankont, pu travayer diferan sekter zwenn, kot Intersindikal ti fer reynion pandan dezane, pu mont pyes teat, pu muvman fam zwenn – ti reynion regilye, gran reynion ek kongre. Ti ena sesyon latelye fer pankart, bandrol par silkskrinn. Ti servi lespas pu prepar expozisyon politik mobil imans – ki ti fer letur Moris dan gran kamyon. Ti servi batiman pu fer kur antrennman pu profeser literesi volonter, pu fer kur zelev literesi, e kan zot terminn kur literesi ti mem ena kur Angle atraver enn seri siper apel “Grapevine”. Ti ena brans LALIT Port Louis ti zwenn Mardi tanto, enn brans avek enn bon doz dimunn dan sindika e ti koni pu sekreter brans ki pran minits dan enn fason parfe, kuma Yannick, kuma Shabeela. Pandan komye lane, sak militan ti ena so zur gardyin, plis so zur “permanans”. Batiman ti kuma enn rish-abey. Mem aswar, ti ena veye politik, kenndel-layt. Ti ena reynion profeser, gard syom, anplwayed-mezon, laburer, artizan, travayer lizinn feray, travayer konstriksyon. Ti ena sesyon temwayaz viktim vyolans par polisye ek par gard prizon. Ti ena fami dimunn ki finn asasine par ofisye Leta, ki finn kumans rekonstrir zot lavi. Sekter travay ti organiz lagrev depi sa fwaye la. Finn organiz manifestasyon depi sa batiman la – ziska dernye Women’s Peace March kont zenosid kont Palestinyin an 2024, ek Manifestasyon divan Parlman pu ferm baz Diego 2025.
Ti ena manb LPT ek LALIT ki ena gran sans limur. Suvan tann riye, gran ekla riye, ki ti pe rezone otur sa lespas la.
Tultan ti ena swa dite, kafe ubyin zi – akonpayne par rakont zistwar, avek so doz bel bel riye.
Plas la tultan ti pe sanze, transforme, devlope, adapte a nuvo lepok. Par milye dimunn finn aprann lir ekrir, e par duzenn petet santenn inn aprann kwi bon manze – kan ena reynion aswar – dan lakwizinn. Konstriksyon so letaz ti reysi termine avek larzan ki LPT ti gayne avek pri UNESCO pu Literesi an 2004. Sa ti vinn Horl Mama Bul Later.
Li ti enn fwaye de-lit. Pa zis enn “batiman”, ni enn “lespas”.
An 2013, kan LPT ti gayn pri UNESCO Linguapax pu promuvwar langaz maternel, larzan ti servi pu ed nu travers enn premye linondasyon grav. E sa amenn nu rakont zistwar linondasyon, ki pu obliz LPT vann so batiman.
An 2001, apre preske 20 an dan batiman, LPT ek LALIT ti travers premye linondasyon enn lepok lane. Avan sa, pandan pre sak sezon lapli, nu pa ti sibir gran linondasyon, okenn dilo rant dan batiman LPT. Enn sel fwa, kan LPT ek LALIT ti fek al laba, ti ena enn linondasyon danzere pu vwazin par deryer, lafami Joly, ki manb LPT ti donn kudme sape par trap lakord atase ar nu batiman, kan dilo ti pe galupe dan enn gran kur-do depi Rut Rwayal, atraver nu geyt, galup ver lamer. Me, dilo ti rant selman 4-5 pus oter, e ti kit enn tigit labu, ale.
An 2013, ti gayn gran flash-flood, kot LPT ek LALIT ti perdi buku dokimantasyon, e ti ena dilo oter enn-met andan dan batiman. Buku dega ti ena. LPT ti realize ki ena 2 problem konbine: ena deregleman klima, enn kote, ki prodir sa. Plis Guvernman ti’nn konstrir enn miray beton arme plis ki 4 met oter, ki ti blok kurdo ki ti evakye dilo ver lamer. Alor, depi lerla LPT finn diskit ar LALIT ek lezot lorganizasyon ki servi batiman, e finn pran desizyon pu vann batiman e deplase. Me, li pa fasil vann enn batiman dan enn rezyon kot ena sa kalite inondasyon la, enn kote, e lot kote, tu lorganizasyon ki servi batiman finn kumans gard dokimantasyon lao, lor letaz, e LPT pa ti vreman fer buku zefor pu vann batiman la, demenaze. Lerla, ep! an 2024, nu ti gayn linondasyon siklonn Belal, swivi par linondasyon flash-flood, dan lespas 3-4 mwa. Sak fwa plis ki enn met dilo dan batiman.
Alor, ariv lafin lane dernyer, LPT, apre konsiltasyon ar LALIT, e tu lezot lorganizasyon ki servi batiman la – sirtu Muvman Liberasyon Fam, Fim K-Lib, Grup Exersis – LPT finn vann batiman. Nuvo proprieter ti donn nu trwa mwa pu demenaze apre lavant. Alor, zordi, 10 Mars, sa trwa mwa la fini pase, e nu fini tir 40 an akimilasyon “prodiksyon militan” – liv, revi, lafis, masinnri, plis so gran masinn linprimri ki nu finn servi pandan 40 an pu prodir liv ek lezot form matyer inprime an Kreol, ek osi Bhojpuri, osi byin ki bandrol, pavyon, tu kalite prodiksyon artistik.
Alor, kan manb LPT, LALIT ek tu lezot lorganizasyon ki finn konn sa batiman la – sindika, lasosyasyon, koperativ, fron komin – li avek 2 lemosyon kontradiktwar ki nu pe kit li. Kamyoner ki finn vinn tir tu seki nu pe zete, yer, li ti mem kamyoner ki finn ed nu tir labu ek dokiman rwine sak linondasyon, e li apel Tony, finn exprim li byin: Li dir ki mem nu leker ena buku tristes pu kit sa plas kot nu ena telman buku memwar, anmemtan li kone bizin ena enn sulazman, mem enn kontantman, ki nu pa pu bizin sibir ankor enn linondasyon. Enn kamyoner filozof. Enn kamyoner avek anpati.
Li exak, seki li finn dir.
E zordi pli boner enn delegasyon LPT finn re-met lakle batiman ar nuvo proprieter.
Sakenn nu lekter ki anvi res an-kontak avek nu, kontakte diferan manb sak lorganizasyon konserne, kuma u abitye lor so portab. LALIT so sayt ek Facebook pu kontiyne parey. So brans pu kontiyne parey. Nu pu kontiyn zwenn plas abityel desantralize pandan enn tan. Ena osi 2-3 plas pu kur ek pu reynion santralize, plis enn plas ki pu duble pu dokimantasyon ek reynion. Antretan, nu pu tuzur dan mem rezo an-permanans otur LPT ek LALIT. Kapav ekrir nu lptmail@intnet.mu pu tu zafer lor langaz, literesi, ledikasyon, etc, e lalitmail@intnet.mu tuzur pu nerport ki zafer LALIT. Sonn swa Alain (5 932 9002) pu zafer LPT, swa Rajni pu zafer LALIT (5 253 4378 ), swa nerport ki lot manb, dan ka tulde lorganizasyon. Pu lezot lorganizasyon, u kapav kontiyn kontak ar dimunn ki u abitye an-kontak.
- Lekip Otur Batiman Gran Rivyer
10 Mars 2025
