Lalyans Sanzman” vinn Nuvo Guvernman: Ki lor so azanda politik? Kot klas travayer bizin apiye?

16.12.2024

Lalyans Sanzman finn vinn “Guvernman”. Ramgoolam finn instale kom Premye Minis, finn nom so 13 Minis PT, so 9 Minis MMM, so Minis Rezistans ek Minis Nouveaux Democrates. Ki nu kapav atann depi sa guvernman “sanzman”-la? “Sanzman” vedir diferan kitsoz pu diferan klas sosyal. Lalyans Sanzman pandan kanpayn, finn fer apel a tu klas sosyal, me asterla li pa pu kapav satisfer tu klas sosyal. 

Nu finn analize ansam kimanyer Ramgoolam ek so Parti Travayis favoriz formasyon enn burzwazi deta mem si li reprezant burzwazi dan so lansanb. E so fason fer li li inpe diferan depi reyn Jugnauth ek so MSM (lir papye “Ki Nuvo Guvernman Ramgoolam reprezante anterm Klas Sosyal” ki explik sa an-detay https://www.lalitmauritius.org/en/newsarticle/3511/ki-nuvo-guvernman-ramgoolam-reprezante-anterm-klas-sosyal/).

Kote MMM, li difisil truv klerman ki klas sosyal li reprezante. Ena fwa u poz u lakestyon sipa li pa kone li-mem ki klas li reprezante. Me kan li dan guvernman, li osi, li reprezant lintere klas kapitalist dan so lansanb. Kan li finn dan lopozisyon, ant 2019 ek eleksyon 2024, li (e sa vre pu PT osi) finn dan lake muvman ti-burzwazi an-ebilisyon, dabor otur “eleksyon kokin”, answit lor slogan “BLD” tukur.

Rezistans ansam avek Bruneau Laurette finn alatet sa muvman ti-burzwazi san vizyon ni program ki finn manifeste depi eleksyon 2019, sirtu apre lokdawnn KOVID an 2020. Alor li pa etonan ki Rezistans dan guvernman Ramgoolam. Manifestasyon Port-Louis ek Mahebourg an 2020 zot lexanp sa kalite muvman-la. Rapel kimanyer finalman, dan manifestasyon Port Louis, apart slogan vid pu Jugnauth ale, sel demand politik ki ti reste se demand pu uver frontyer kan guvernman Jugnauth ti ferm frontyer pu kapav kontenir lepidemi KOVID? Sa demand-la li ti koresponn avek lintere enn seksyon kapitalis dan sekter sirtu lotel, e ti-burzwazi ki liye avek sa sekter-la. 

Baz lor lekel Rezistans dir li finn rant dan Lalyans Sanzman se pu amenn enn seri sanzman konstitisyonel demokratik, me nu kapav atann ki sa bann sanzman Konstitisyonel-la pa pu lor azanda – antuka pa dan limedya. Minister ki zot ansarz pu ena tandans limit zot a sekirite sosyal, enn travay inportan, me politikman limite dan sans ki li enn Minister ki viz apez lefe sosyal sa vyolans sistem kapitalist inflize lor lamas dimunn.

Apre eleksyon, Tem Politik LALIT ki lor Azanda 

Alor ki lor azanda politik nuvo guvernman zordi? 

Mem ki tem ek demand politik LALIT pa finn reysi vinn santral lor azanda kanpayn elektoral, kuma eleksyon fini, zot ki finn vinn santral, zot tu. Kifer? Li parski zot obzektivman lor azanda, osi byin ki nu aksyon finn met zot lor azanda. Ki li kont zenosid Palestinyin par Israel-USA, ki li lor dekolonizasyon, demilitarizasyon ek reparasyon Chagos/Diego, ki li kanpayn pu demokratiz itilizasyon later, tusala lor azanda. 

Pandan kanpayn elektoral, sa trwa tem-la finn liye ansam. Kan li ti ankor Premye Minis zis avan anons eleksyon, Jugnauth ti siyn enn Lakor politik avek Premye Minis UK Starmer lor Chagos. Enn lakor ki LALIT finn kritike e expoze tutolong kanpayn elektoral: UK admet Chagos li Repiblik Moris suvrin lor Chagos, inklir Diego Garcia. Enn viktwar. Lalwa internasyonal finn donn Repiblik Moris gayne. Me, anmemtan, ena enn imans “vande” ladan. Sa Lakor Jugnauth-Starmer dir ki Gran Bretayn ki pu “exers” suvrennte ki Repiblik Mauritius detenir (suzantand par so draftaz lor totalite Chagos) me selman an seki konsern tu seki neseser pu rulman efisyan baz militer USA ki truv lor Diego Garcia. Kisannla pu deside ki neseser pu bon rulman baz USA? Evidaman seki pli for, evidaman USA, ki pu zize ki exakteman so baz militer exzize pu so bon derulman. Savedir se USA, ansam ar UK ki kol ar li, ki pu definir limit sa “dekolonizasyon”-la. Sa pu 100 an, renuvlab, silvuple.

Pandan kanpayn, Jugnauth finn liye larzan “lokasyon baz” (kuma dimunn ki pa tro konpran sa Lakor la truv li) avek lekonomi. Li finn dir pu ena “par milyar” pu finans ogmantasyon reveni travayer e dimunn mizer atraver sa “lokasyon baz Diego”. LALIT nu finn reponn li politikman dan nu kanpayn: “lokasyon”, ubyin “larzan pu suvrennte, vedir pe pran “lamone disan” ar USA, li pu ris nu dan lager USA, fer Repiblik Mauritius vinn konplis ar tu lager USA desid pu leve partu dan lemond, kuma li deza finn fer: Lirak, Afganistan, Lalibi, Lasiri ..... 

Deza an Oktob 2024 dan Parlman UK, Minis Zafer Etranzer Lammy ti dir ki baz militer Diego stratezik pu Mwayin Oryan e kont Liran an-partikilye. Li dir sa dan kontext mondyal kot US pe baking Israel so zenosid. Vedir li posib baz US Diego kapav-et pe deza servi pu baking Israel, e pu kapav dan lavenir servi pu perpetre sa zenosid la. Alor li vinn evidan ki lalit kont zenosid ki Israel pe perpetre kont Palestinyin, li liye avek lalit pu dekoloniz Chagos e ferm baz US Diego.

Chagos

Kuma eleksyon fini e kuma Ramgoolam vinn Premye Minis, UK finn katapilte so negosyater Jonathan Powell pu met presyon lor nuvo guvernman pu finaliz sa proze trete bilateral UK-Moris lor Chagos ki sipoze pu baze lor sa Lakor Jugnauth-Starmer la. Sa ti arive avan-mem ki depite eli dan eleksyon gayn letan pret serman kom depite, e avan-mem ki Lasanble Nasyonal zwenn. Ramgoolam, antan ki Premye Minis, pa ti’nn mem gayn letan nom so Kabine Minis. Li finn bizin konvok enn eli Paul Bérenger, ki pa ti ankor gayn enn stati ofisyel, pu zot tulede zwenn Powell. 

Premye fwa Parlman zwenn, Ramgoolam anonse li pe fer enn “Independent Review” de sa lakor politik Starmer-Jugnauth ki ti anonse lavey anons eleksyon zeneral. Nu pa tro kone ki sa vedir “independent review”. Me, nu pu ariv kone.

Alor kestyon dekolonizasyon e demilitarizasyon Chagos pu res lor azanda politik. 

PT ek MMM tulede ena pozisyon anfaver dekolonizasyon, me zot pa opoz baz militer USA. Me, dan sa “lof” UK, mem si UK admet ki Chagos form parti repiblik Mauritius, li gard kontrol total lor Chagos an tu seki konsern bon derulman baz militer USA lor Diego. Klerman kontrol lor leres Chagos pu depann lor ki US pu definir kom esansyel pu mintyin ek rulman so baz. Savedir se US ki pu deside ki mezir “dekolonizasyon” pu ena, e ki pa pu ena. 

Ena sa mem problem ki depi kumansman ena: li pa posib pu ena e dekolonizasyon Chagos e mintyin baz militer US anmemtan. Savedir se baz militer US-la ki antrav dekolonizasyon Chagos.

Mem si Ramgoolam dir li pa opoz prezans baz militer Diego, manb PT lor fronnt bennch kuma Shakeel Mohamed finn deza dir piblikman ki sa lakor politik Starmer-Jugnauth li anti-Konstitisyonel parski li al kont seki Konstitisyon definir kom teritwar Mauritius: Chagos an-antye form parti Repiblik.

Anmemtan, li vo lapenn analize kot lintere klas kapitalis isi kwinside avek lintere leta USA. 

Par exanp, su African Growth and Opportunity Act (AGOA), lalwa kolonyal inilateral USA, patron kapitalist isi, dan sekter textil sirtu, gayn akse dan marse USA, avek mwins tarif, fre ladwann laba. Me, enn bann kondisyonalite ki AGOA inpoze lor leta Morisyin pu sa lantre “duty-free” lor marse US. Li exzize ki fale pa politik etranze Repiblik Moris li al kont politik etranzer ubyin sekirite nasyonal USA. Tule-de-zan, US cheke pu gete sipa leta Morisyin (osi byin ki tu pei Lafrik ki pe rod akse a marse US) pe respekte tu so kondisyonalite pu desid sipa zot “elizib” u non. Alor kapitalis ki exporte ver US, sirtu dan sekter textil, finn devlop enn lintere pu guvernman isi kurbe divan USA akoz AGOA.

Burzwazi kapav truv larzan “lokasyon USA pu baz” dan so lintere: nepli pu bizin fye lor li pu finans ogmantasyon reveni ki klas travayer tuse pu lapey ubyin pansyon. Li kapav mem panse li pu kapav gayn kit sibvansyon limem.

Mem si Jugnauth finn sakuy labwet sa bel “lokasyon” ki USA pu peye pu baz Diego, sa baz militer nikleer-la enn danze mortel pu klas travayer isi, dan larezyon ek dan lemond. Sa-mem nu apel li “lamone disan”.

Kont Zenosid perpetre par Israel-US

Apre plis ki enn an zenosid, Israel avek baking US pe kontinye san relas. Li pe mem aksantye an-atandan Trump vinn Prezidan US. Rapel ki Trump pandan so kanpayn elektoral ti dir Biden bizin les Netanyahu “konplet travay-la” (“finish the job”). Bombardman, lasas fami Palestinyin depi enn landrwa ziska lot, inpoz lafaminn lor Gaza, fors dimunn swa fwir, swa aksepte ki masakre zot. 

Isi, PT ek MMM finn pran pozisyon kont zenosid Israel. Me asterla ki zot parti dan guvernman, kestyon poze ki kantite langazman zot pu ena antan ki Guvernman pu izol Israel kan USA pe baking Israel avek otan ferosite. 

Nu bizin osi gard antet ki MSM ek so alye finn afebli net, net, net, finn al kave pu lemoman. 

Alor, LALIT, li sel lafors lopozisyon aktif andeor Guvernman.

Lekonomi 

Dan kanpayn elektoral, Lalyans Sanzman finn bizin “egaliz” avek Lalyans Lepep kote mezir ekonomik “popiler” kuma 14yem mwa ek ogmantasyon pansyon. Anmemtan Ramgoolam ti dir pu bizin fer enn “lodit” lekonomi pu get ki leta li ete. E Ramgoolam fini anonse ki leta lekonomi li “sokan”.*

Sithanen ek MIC

Avan depite eli pret serman, avan Parlman zwenn, avan Kabine Minis konstitiye, Ramgoolam fini nom Sithanen alatet Labank Moris. 

Ramgoolam finn konfye li sa travay pu kal depresyasyon Rupi sirtu. Me Sithanen so premye konferans depres, li pa ti lor depresyasyon Rupi, li ti lor Mauritius Investment Corporation (MIC) e seki finn fer ar sa Rs 81 milyar dan sa fon-la. Latansyon finn brake lor bann konpayni ki MSM finn favorize ki finn fer frod. Me anmemtan, Sithanen finn prodwir sif ki montre ki 37% sa fon-la finn servi pu flot kapitalis dan turism ek imobilye lepok KOVID lor bann kondisyon favorab sekre. 

Nu pran not ki plizyer fwa Sithanen finn mansyonn ki Leta inn gayn later, e ena posibilite pu gayn plis, e ki later inportan pu sekirite alimanter. Nu kapav atann ki pu ena “diyl” kuma ti ena avek Omnicane ki finn permet MIC vinn propriyeter Mon Tresor Smart City e propriyeter inpe terin agrikol (apepre 500 arpan later). Sa vedir MIC osi pe rant dan sekter imobilye delix. Kan guvernman Ramgoolam pena enn politik kler lor sekirite alimanter ki donn omwin otan sutyin sekter prodiksyon alimanter ki leta done pu kann ek disik enn kote, ek imobilye delix lot kote, li difisil imazine ki kalite “later pu sekirite alimanter” Sithanen pe koze.

Depresyasyon Rupi

Lor kestyon depresyasyon Rupi, kapitalis exportater dan disik, dan textil, dan imobilye delix e lezot sekter exportasyon pena mem lintere ki kapitalis inportater, e sertennman ki klas travayer ena. Kan kapitalis exportater vann so prodwi an deviz, li gayn pli buku Rupi kan Rupi depresye. Tandi ki kapitalis inportater bizin pli buku Rupi pu li gayn deviz pu inport prodwi. 2yem Kabine Minis ki finn zwenn finn pran desizyon ki non-Morisyin ki fer tranzaksyon dan Smart City u IRS/PDS, Invest Hotel Mauritius pu bizin, apartir aster, pey 85% an Rupi, pa an deviz. Savedir deviz pu al dan sekter banker, pa dan lame kapitalis imobilye delix ki blok deviz e fer spekilasyon ar li. Nuvo regleman la, li osi enn akizasyon kont klas kapitalist. 

Kapitalis dir: “Klas Travayer ki bizin sarye fardo kriz ekonomik”

Presyon kapitalis pu fer klas travayer sarye fardo kriz ekonomik finn rekumanse: kanpayn pu plis privatizasyon dan lepor ek lezot sekter e pu tir CSG kuma patrona ule. 

Remarke ki Ramgoolam finn gard portfey Minis Finans. Vedir se li ki pu bizin sarye responsabilite politik pu seki arive dan lekonomi. 

Ena buku lanfaz lor frod ek koripsyon ansyin rezim Jugnauth, me anfet se lekonomi kapitalis ki an-kriz e pa pe futi donn klas travayer seki neseser pu viv. Tu dimunn konstat fayit lekonomi kapitalis:

* Pena nuvo sekter ki kapav ofer anplwa stab;

* Lekonomi kapitalis aktyel li pa so bi pu amenn suvrennte alimanter;

* Resurs ki ena anterm later ek lamer pa pe itilize dan prodiksyon alimanter: pena devlopman lindistri lapes sutenab lor gran lesel, e olye enn politik pu servi later pu prodiksyon alimanter, pe detrir later agrikol. A enn tel pwin ki lantre deviz dan pei pe depann an gran parti lor biznes bayant later pu de-bon, setadir kot tablisman vann later ek vila delix avek milyarder lor marse imobilye internasyonal. Sa pe amenn destriksyon later agrikol osi byin ki mont pri later ek lozman ziska enn pwin kot li vinn or-porte mazorite dimunn. Prodiksyon alimanter li osi diminye inportasyon ki kapav diminye lamonte pri ek nesesite pu deviz.

Alor kanpayn LALIT pu reform later pu ki servi later tablisman pu prodiksyon alimanter li santral net – omilye azanda politik.

Platform LALIT pu eleksyon, kot sorti?

Nu platform politik pu eleksyon, li sorti depi Kongre LALIT lor 6 zur ki nu ti fer an 2022. Nu refleksyon dan sa Kongre-la ki finn permet nu prodwir piblikasyon “Anu Fer Nu Lespri Travay: Lalit deklas ver Revolisyon Sosyalist – Enn Apersi Filozofi LALIT” an Oktob 2023. An Desam 2023, nu finn prodwir “Anu Fer Nu Lespri Travay: Lalit deklas ver Revolisyon Sosyalist – 12 Pwin dan Stratezi LALIT”. Se sa reflexyon ki finn konstitiye kolonn vertebral pu nu aksyon politik depi lerla, inklir nu partisipasyon ek kanpayn elektoral. 

Seki ase extraordiner ar li, se li koresponn ekzakteman a seki neseser pu zordi dan kontext post-elektoral. 

Baze lor nots RL

Papye pu Kongre LALIT 8 Desam, 2024

* Depi Seminar LALIT, guvernman Ramgoolam finn pibliye rapor lor leta lekonomi.