Rodrig – Enn apersi Sityasyon Politik apre Eleksyon Zeneral
14.12.2024
Apre eleksyon zeneral 10 Novam, 4 depite reprezant Lil Rodrig rant dan Parlman Repiblik Moris, anplas 2 ki abitye. Li pa premye fwa gayn 4 depite, me li rar. Ena 2 depite OPR, Roxana Collet ek Francisco Francois ki finn eli, e 2 depite Lalians LiberasionDianette Nanan ek Jacques Edouard ki finn nome kuma besluzer.
Premye zafer interesan pu konstate se ki ena 2 fam ek 2 zom parmi sa 4 depite la, kontrerman a lezot parti ek lalians politik dan lil Moris, kot ena enn reprezantasyon fam parmi kandida buku byin mwins. Parmi 14 kandida pu sirkonskripsyon 21 dan Lil Rodrig ti ena 7 fam ek 7 zom. Dan Lil Moris, ena zis LALIT ki ti ena mem nomb kandida fam ek zom.
Sa 4 depite dan Lil Rodrig finn swazir pu pa asiz lor ranze Lopozisyon. Zot finn pozisyonn zot kuma stepne pu rant dan Guvernman a nerport ki moman ki bizin zot.
Li bon note ki parmi sa 4 depite la, Francisco Francois ki lider OPR ti anfet enn PPS dan guvernman sortan Pravind Jugnauth, e apre 60-0 dan Lil Moris, li tusel parmi depite sortan Guvernman Jugnauth ki finn anfet re-eli! E li sorti Lil Rodrig. Adrien Duval ek Joe Lesjongard, ki ti dan Guvernman Jugnauth sortan, zot pa finn eli, me finn plito nome besluzer, e zot pa ti eli zot.
Me, eleksyon zeneral dan Moris ena mwins “linportans relativ” dan Rodrig, depi ki Rodrig finn gayn stati lotonomi an 2002. Depi sa dernye 22 an, ena enn Lasanble Rezyonal (LR) ki eli lor enn sistem proporsyonel kot ena eleksyon 12 reprezantan swivi par nominasyon 5 lezot reprezantan lor baz enn lalis ki parti/lalyans ki sumet avan eleksyon ar Komiser Elektoral.
Dernye eleksyon LR ti ena lye an 2022. Ladan, finn gayn rezilta swivan: OPR finn gayn 6 eli, Lalyans UPR-MIR-MMR finn gayn 2 eli, Lalyans Rodriguais finn gayn 4 eli. Apre kalkil reprezantasyon proporsyonel OPR gayn 2 reprezantan, lalyans UPR-MIR-MMR gayn 2 reprezantan e enn reprezantan pu Lalyans Rodriguais. Lerla de lalyans, UPR-MIR-MMR ek Lalyans Rodriguais, ti fer enn koalisyon e pran puvwar dan LR avek 9 reprezantan kont 8 reprezantan OPR ki dan lopozisyon. Inpe parey kuma rezilta eleksyon zeneral dan Lil Moris an 1976 kot MMM ti gayn mazorite syez dan parlman e lerla PT ek PMSD fer koalisyon pu form guvernman.
Johnson Roussety sef defil Lalyans Rodriguais eli kuma Sef Komiser avek enn laranzman pu li sede apre 2-an manda. Aktyelman Franceau Grandcourt sef defil lalyans UPR-MIR-MMR ki Sef Komiser. Seki interesan seki ena enn regleman pu eleksyon LR kot parti ek Lalyans pa kapav aliyn plis ki 2/3 kandida mem sex. Li enn avanse konpare avek eleksyon zeneral dan Lil Moris kot nomb kandida fam dan bann parti/lalyans byin disproporsyone, apar parti LALIT kot nu ti aliyn 6 kandida, 3 fam ek 3 zom dan dernye eleksyon. Dan eleksyon rezyonal Lil Moris ena sa-mem regleman pa plis ki 2/3 enn sex.
Rodrig administre par plizyer komisyon: Zenn-Sport, Turism, Lasante, Fam ek Lagrikiltir ki reprezant inpe travay enn ti minister. LR rezyonal prezant zot bidze sak lane ki sorti depi fon guvernman santral Repiblik Moris. Bidze 2024-2025 ti alwe 6.4 milyar Rupi pu depans kuran ek devlopman dan Rodrig. LR atraver diferan komisyon desid, finans e inplemant diferan proze, organiz rekritman ek lezot depans ki tom su LR. Me sa fon 6.4 milyar li res dan Repiblik Moris e tu depans deburse depi fon santral. Apar lapey, pu tu lezot proze LR bizin avoy klem dan fon Repiblik Moris e byin suvan ranbursman tarde pu ariv dan Rodrig. Puvwar santral Repiblik Moris ankor gard sertenn kontrol lor LR, me desantralizasyon puvwar Rodrig, li buku pli avanse ki desantralizasyon rezyonal dan Lil Moris. Okontrer, desantralizasyon rezyonal dan Lil Moris finn sibir enn prosesis “santralizasyon”.
Aktivite ekonomik
Aktivite ekonomik dan Rodrig finn kontiyne turn otur sekter tradisyonel kuma lelvaz, plantasyon, lapes, prezervasyon manze ek prodiksyon artizanal. Me zordi aktivite ekonomik pe plis oryante ver lindistri eberzman ek lotelri. Avek Air Austral, enn laliyn direk depi Lareynon, ena enn inpe turism direk depi Lareynon, me plis ki 80% sorti depi Lil Moris. Li bon note ki grup IBL enn partner dan Air Austral, ki ena enn vol enn fwa par semenn.
Propriyeter lotel ek eberzman kapav regrupe an trwa kategori: Gran lotel, lotel mwayin ek oberz familyal.
Dan premye kategori, ena lotel Mourouk ek Tekoma ki apartenir a grup Constance ek lotel Cotton Bay ki apartenir a Airport Holdings Ltd (Leta Repiblik Moris). Sa trwa lotel zot pli ser e alor zot plito reserve pu viziter ki ena kapasite peye.
An dezyem kategori ena lotel kuma Escale Vacance, Le Flamboyant, Les Cocotiers ki sirtu eberz fonksyoner depi lil Moris ki al travay pu 2-3 semenn dan Rodrigues. Ena sertin sa bann lotel la gayn faver avek guvernman ki anplas, e kumsa zot asire enn kliantel konstan. Lotel Le Flamboyant ki apartenir a Bissoon Mungroo enn pros MSM finn tultan eberz fonksyoner depi Moris ek diferan grup 3yem az depi Lil Moris.
Dan trwazyem kategori ena oberz familyal kot propriyeter li-mem kwi manze e servi e anplway bann travayer zurnalye ki okip netwayaz ek zardinaz, de-trwa fwa par semenn.
Lye avek aktivite turism, ena osi enn varyete tit-antrepriz ki fer prodiksyon artisanal, prepar po zasar, pima ek lezot prodwi lokal.
Kote infrastriktir, ena konstriksyon larut ek infrastriktir kuma rezervwar, kot ena gran konpayni depi Lil Moris kuma Transinvest ek Laximanbhai ki inplike. Ena osi proprieter kamyon, vann, kinkayri ek ti-kontrakter ki mark sime, ki benifisye ti kontra avek sa bann gran konpayni la.
Ena osi inportasyon ek distribisyon lesans, ki fer atraver 3 filing Rod Oil, ki apartenir a AEL-DDS ki form parti gran grup Taylor Smith baze dan lil Moris.
Aktivite ekonomik dan Rodrig ankor santre otur lamer e otur prodiksyon lor later, kot ena enn klas semi-peizannri ki okip plantasyon, lelvaz ek lapes.
Problem Dilo
Malgre tu zefor LR, problem dilo ankor reprezant enn defi mazer pu Rodrig sirtu avek natir devlopman ki pe oryante ver sekter turism ek eberzman. Dilo vinn lasurs konfli alinteryer sosyete Rodrig kot seki ena mwayin kapav pey enn kamyon dilo, e pena transparans lor desizyon pu furni dilo tel ubyin tel lakaz.
Anplis, finn ena enn tandans ver privatizasyon dilo, ki reprezant enn danze pu sosyete. Anplis ena enn tandans ver enn privatizasyon ki inplik enn pei ki Repiblik Moris ti oredi boykote: enn konpayni Israel inplike. E ena enn mank transparans net. Par exanp, ena enn Memorandum of Understanding (MOU) ki ti siyne an Septam 2023 ant Rodrigues Public Utilities Corporationek konpayni Israelyin Mekorot, pu sa konpayni la azir kuma “konsiltan” pu enn plan prodiksyon e distribisyon dilo dan Rodrigues pu prosenn 15 an. Eski Mekorot ankor pe azir kuma konsiltan apre ki sa konpanyi la konplis ar Leta Israel ki finn kraz sistem dilo Palestinyin, e pe kontiyne komet zenosid anver lepep Palestinyin?
Konklizyon
Anterm prodiksyon ek prezervasyon alimanter, Lil Rodrig ena enn gran lavans lor Lil Moris. Gran siperfisi later Rodrig apartenir a leta ki administrasyon dan Rodrig remet lor bay a Rodrige pu so plantasyon, lelvaz, lozman, e osi pu lezot devlopman. Par kont, onivo Lil Moris gran siperfisi later ankor su monopol lindistri sikriyer ki desid lor so itilizasyon pu zot proze prive, ki preske tultan direkteman kont lintere lamas dimunn, kuma “imobilye”, e konstriksyon terin golf, sipa shoping-morl.
Ena detrwa sekter kot burzwazi baze dan Lil Moris finn rant dan aktivite ekonomik dan Rodrig: kuma Constance ki finn rant dan sekter lotelri, IBL dan avyasyon, Taylor Smith dan inportasyon/distribisyon lesans ek Transinvest dan konstriksyon larut.
Avek oryantasyon ekonomik ver lotelri ek eberzman, ena emerzans enn klas ti-antreprener dan Rodrig. Sa reprezant enn klas tit burzwazi ki pe kontiyn agrandi zot biznes, me tuzur avek difikilte ki zot bizin rod enn marse pu zot prodwi.
Klas travayer dan Rodrig an gran parti anplwaye dan guvernman rezyonal, kot ena enn reveni asire. Buku ladan ena enn reveni anplis avek aktivite paralel dan elvaz, plantasyon, lapes ek prodwi artizanal andeor ler travay.
Rodrig ankor ena enn klas semi-peizannri ki inplike dan ti-prodiksyon alimanter, kote plantasyon, lapes ek lelvaz.
Kote politik, ezemoni ki OPR ti ena depi plis ki 40 an avek Serge Clair kuma lider finn eklate. Zordi ena emerzans enn seri parti ki reprezant zintere deklas sak kus sosyal dan Rodrig dan diferan proporsyon.
Li interesan pu swiv trazektwar sa bann diferan formasyon politik, ki li onivo LR ubyin onivo Lasanble Nasyonal dan Moris, sirtu pu depiste a ki pwin sak parti anmezir defann lintere dimunn ki travay – klas travayer ek ti-prodikter dan Rodrig.
RK
