INPERYALISM ZORDI
11.12.2024
Dan sa papye la nu pu get danze inperyalism reprezante zordi. Nu osi pu get ki nuvo defi rezim Ramgoolam pu ena kan li ena pu fer fas sa danze la. E nu pu osi get lalit anti-inperyalis ki LALIT pe amene, e bizin amene, dan kad sa nuvo kontex internasyonal ek lokal.
Dan LALIT, antan ki parti, sa lalit kont inperyalism finn tultan okip enn plas santral dan nu travay politik. E pu nu sa lalit la li inseparab depi nu travay pu promuvwar internasyonalism, e li liye avek nesesite akseler lalit deklas pu ki klas travayer vinn alavangard e pran ladireksyon enn tel lalit. Par exanp, onivo internasyonal nu finn sweyn, e pe tultan sweyn, bann lyin ek kontak ar diferan regrupman ek lorganizasyon internasyonalist dan lemond, osi byin ki lyin bilateral ar lezot parti. Pa zis anterm esanz dokiman, me nu finn partisip dan plizir konferans ek aksyon internasyonal ansam. Nu ti dan muvman internasyonal kont Apartheid. Nu finn form parti dan rezo “No US Bases”. Nu finn mem inisye devlopman rezo pu sa kalite travay internasyonalist onivo rezyon Losean Indyin. Nu finn osi organiz 2 gran Konferans internasyonal lor Diego e Chagos. Dan kontex Moris, nu finn kontribye buku pu mintenir lor azanda politik lalit pu dekoloniz e liber e nu-mem ek Chagos e Palestinn. Tulede lalit form parti nu aksyon kont sistem inperyalist ki zordi domine par Leta Zini.
LALIT koni pu so travay konstan lor Chagos. Depi bann lane ’70 nu pe azir pu gard dekolonizasyon nu pei ki su lokipasyon militer UK-USA, e gard kestyon Chagos inklir kestyon Diego, lor lavanplan azanda politik. Nu finn tultan inifye ansam trwa demand dan kad sa travay la, setadir reinifikasyon teritwar Repiblik Moris atraver dekolonizasyon, fermtir baz militer USA lor Diego, e drwa retur pu tu Chagosyin ek Morisyin lor totalite Chagos. Me sirtu nu finn tultan mintenir ki lakle lor kestyon dekolonizasyon Chagos li fermtir baz Diego. Dayer an 1998 ansam ar plizir lorganizasyon sindikal, sosyal ek Chagosyin nu ti met dibut enn “Committee for the Decolonisation and Demilitarisation of the Indian Ocean” ki ti koni kuma komite “Rann Nu Diego”. Parmi bann lobzektif sa Komite la ti ena: Demantel baz militer ek nikleer USA lor Diego, Losean Indyin Zonn de Pe, Return Chagos dan Repiblik Moris, drwa ninport ki Chagosyin ubyin Morisien return Chagos.
Baz Diego, parey kuma tusa 800 baz militer USA ena dan lemond antye, li enn linstriman pu orkestre e alimant lager. Sa mem ki li ete. Ansam tu sa baz la, zot form parti arsenal represif inperyalis USA ek so alye servi pu sirvey e sovgard lintere ekonomik sistem kapitalism internasyonal. Lansanb sa 800 baz la, li reprezant form presi ki inperyalism finn pran, kan zot inn bizin met fin kolonizasyon tukur. Baz militer USA servi pu asir kontrol lor resurs e pasaz komers petrol, sirtu dan rezyon Mwayin Oryan, e lor larut ver Lasinn.
Baz Diego, setadir enn parti teritwar Repiblik Moris, pe servi dan lager inperyalist USA pu protez lintere gro konpayni kapitalis Amerikin ek Eropeen. Sa so bi. E zot dir li for. Baz Diego finn servi pu bonbard lepep dan Afganistan, lepep dan Lirak. Li’nn osi servi kuma enn plas dan lobskirite total pu tortir dimunn ki zot finn arete ilegalman. Li reprezant osi pli gran polisyon lanvironnman dan teritwar nu Repiblik. Anplis li reprezant danze polisyon nikleer. Diego li enn plas kot ena gro stok materyel nikleer ek zarm nikleer. Sa poz enn lot problem grav pu Repiblik Moris. Li konstitye enn vyolasyon “Trete Pelindaba pu enn Lafrik Libere depi tu Zarm Nikleer”.
Liberasyon Palestinn osi finn tultan okip enn plas inportan dan travay internasyonalist LALIT depi nu lexistans kuma grup Lalit de Klas depi lane 1976. Nu finn organiz veye, manifestasyon, kanpayn boykot an solidarite ar lalit lepep Palestinyin kont kolonizasyon, kont lokipasyon militer e kont politik aparteid Israel. Nu finn konstrir, ansam ar buku lezot lorganizasyon, enn gran fron komin, asterla apel SOMALP, pu kordinn sa travay la. Nu manb finn al dan teritwar su lokipasyon dan Wes Benk pu partisip dan aksyon internasyonalist anfaver Palestinn. Dan dernye kanpayn elektoral pandan ki Israel pe perpetre so zenosid kont Palestinyin, nu manb Ragini Kistnasamy ti dan Wes Benk ansam ar lezot aktivis internasyonal, pe donn kudme abitan Palestinn fer fas vyolans kolon ek vyolans larme Israelyin.
Lalit pu dekolonizasyon, demilitarizasyon e liberasyon Chagos (dekoloniz Repiblik Moris) ek liberasyon Palestinn, zot lye fizikman atraver lexistans baz militer USA lor Diego. Samem baz servi dan lager ki inperyalis Amerikin ek so alye dan Loksidan amene kont Palestinyin e lezot lepep Mwayin Oryan. Dime li pu riske servi kont nerport ki lot pei ki defye Lamerik, kont pei kuma Liran, ki pe sutenir lalit Palestinyin kan Israel pe perpetre enn zenosid. Eski Moris pu gard so laliyn non-aliynman? Uswa eski li pu vinn dan kan pei inperyalist ki promuvwar lager, kuma USA? Nu bizin anpes nuvo Guvernman rant dan sa kan pro-lager la.
Travay kont danze inperyalist, li finn tultan enn travay konstan dan LALIT. Pandan dernye kanpayn elektoral nu finn kontiyne gard lor azanda politik sa kalite tem la. Nu finn prezant kandida e amenn kanpayn lor baz enn program ki inklir nesesite ferm baz Diego, ki liber Palestinn e aret zenosid Israel-USA pe perpetre kont Palestinyin. E osi lezot demand ki met lor azanda linportans politik deklas e ki akseler lalit deklas kont enn klas patron ki li, li pe amenn so lalit-deklas for-for. Lalit deklas, li fer tulezur lor sayt. Me, osi dan landrwa. Par exzanp, nu finn apiy kanpayn anfaver lakaz pu tu dimunn, anfaver ranplas lakaz lamyant dirzans, kont privatizasyon lasante, pu obliz tablisman plant manze lor enn parti so later, pu kreasyon enn labank pu lepep pa pu profi investiser, e nu finn e pe amenn kanpayn konstan pu drwa lagrev pu tu travayer.
Nuvo kontex
Pandan dernye kanpayn elektoral, kestyon Chagos finn vinn osant deba. Nuvo guvernman UK ek Guvernman Pravind Jugnauth ti fer negosyasyon bilateral e finn siyn enn lakor politik bilateral lor Chagos. Ladan Britanik rekonet suverennte Moris lor Chagos. Sa, li enn viktwar ireversib. Me selman! Selman, dan sa espes memo la, li ekrir nwar lor blan ki UK ki pu “exers suverennte Moris” lor tu dan Chagos ki konsern baz Diego. Inkrwayab, me vre. Britanik ti pe insiste, e tuzur pe insiste, ki siyn enn nuvo Trete bilateral osi vit ki posib. LALIT finn denons sa memo ki reprezant enn lakor bilateral lor lintansyon fer enn Trete bilateral, e nu mintenir ki, si guvernman aksepte enn tel lakor bilateral, vedir Moris pe vande lor kestyon Chagos, e pe vande lor lalwa internasyonal. Li vedir Moris pe azir an port-a-fo apre ruling ICJ, Lakur Lazistis Lahe, e kont vot sa gran, gran mazorite pei dan Nasyon Zini ki finn rekonet suverennte Moris lor totalite teritwar Chagos, inkli Diego e finn donn instriksyon pu UK-USA defalke depi Chagos. Dan mem moman ki Britanik pe rod sa Trete bilateral la, BIOT Citizens, enn grup Chagosyin dirize par Misley Mandarin, e ki anfaver Chagos res su kontrol Britanik, finn al konfront Olivier Bancoult ek lezot manb Grup Refizye Chagos kot zot syez dan Pwint O-Sab. Muv nuvo Premye Minis Angle, Keir Stramer e sa azisman grup Chagosyin pro-UK ki Britanik pe nuri avek larzan ek swin politik depi 25 an parla, li tipik sa kalite pyez ki Langleter abitye instale e ki finn fer li koni kuma “perfide Albion’.
Me antretan rezim MSM finn perdi eleksyon, e nuvo Premye Minis Ramgoolam finn pran plas. Tutswit, san perdi enn sel zur, Premye Minis Britanik deleg enn emiser spesyal Jonathan Powell pu zwenn Ramgoolam e pu asire ki nuvo guvernman Moris aksepte lakor bilateral la e siyn Trete bilateral la. Ramgoolam, avan li vinn opuvwar ti akiz Jugnauth “vande” lor Chagos, me depi li finn vinn opuvwar li pa finn pronons li lor konteni lakor bilateral la, me finn fer apel enn “komite exper legal” pu etidye lakor la avan pran enn desizyon. Lanpresman Langleter pu finaliz sa lakor la klerman montre ki Britanik (ek Lamerik) trakase. Zot dan problem akoz ena enn ruling su lalwa internasyonal ki finn deklare ki zot prezans lor Chagos ilegal. Zizman li kategorik. E li deza pe inplemante. Map UN pu lemond fini dekret Chagos kuma parti Repiblik Moris. Map BIOT finn al fini dan pubel listwar. Alor li ti devet enn moman kot guvernman Moris ti bizin plis apiye, fer enn forsing ar sutyin ki li’nn gayne ar Linyon Afrikin e dan Nasyon Zini pu vinn delavan avek enn taymfrem pu UK-USA kit Chagos, e pu met divan reklamasyon pu reparasyon pu ditor fer ar pei Moris, osi byin ki ar fami Chagosyin ki finn deplase par fors osi kriyelman.
Antretan dan UK ek USA, ena gran, gran kanpayn finn large e pe orkestre kont sa lakor bilateral la – me lor lezot pwin, pwin plito pro-lanpir UK-USA. Dan UK, ena sirtu manb Parti Konservater ki pe koz kont lakor bilateral la. Mem sertin okad Parti Konservater kuma Priti Patel ek James Cleverly (ki ti mem partisip dan negosyasyon ant UK-Moris) pe dir ki zot truv lakor la tro feb. Ena osi Nigel Farage, lider Reform Party (Ex- Brexit Party), ki deza, depi avan, pa ti dakor pu siyn enn tel lakor avan eleksyon dan USA, asterla pe opoz sa nuvo Trete la. Dapre Farage, ena plizir manb Repiblikin dan USA ki kont lakor bilateral ar Moris la, e zot pe servi argiman kumkwa Lasinn pu pran lavantaz vakim ki UK-USA pu lese kan return Chagos ar Moris. Ena mem enn top konseye Trump ki finn deklare ki Diego “Lil pli inportan lor planet” pu zot. Pena dut ki baz Diego inportan pu inperyalist USA amenn lager dan Mwayin Oryan e pu mintenir so dominasyon dan lemond. Samem li irzan fer ferm sa baz la oplivit. Samem li neseser kuma LALIT pe fer pu gard kestyon dekolonizasyon ek demilitarizasyon Chagos lor azanda.
Dan Leta Zini avek eleksyon Donald Trump kuma nuvo Prezidan nu pa tro kone kuma politik militarist USA pu evolye. Antretan dan lekip ki Trump finn nome, ena plito dimunn lextrem drwat, militer, biznesmenn e partizan kuran irasyonel. Parmi ena Peter Hegseth, ki pu okip Ladefans, ki enn veteran militer ki ti dan lager Lirak ek Afgahnistan, kikenn ki dir li fyer USA so invazyon Lirak. An 2017 li ti propoze ki Lamerik lans enn latak ‘pre-emtive’ kont Nor Kore. Li enn Zionist Kretyin, e finn ekrir enn liv “American Cruisade” ki fer apolozi lager. Ena Doug Collins, enn ex-militer US erfors ki ti dan lager Lirak. Ena milyarder ek CEO gran konpayni miltinasyonal kuma Elon Musk, Doug Burgum ek Howard Lutwick. Ena Robert Kennedy Jr ki pu ansarz lasante, ki kwar dan teori konspirasyon. Enn lekip ki pa rasiran ditu.
Pli pre ar nu dan Losean Indyin ena nuvo re-aliynman politik.
Depi Modi opuvwar, Lind pe rapros li ar Lamerik. Zordi larme Lind mem ena fasilite pu lantrennman militer lor Diego Garcia. Dayer Lind ek Lamerik finn fasilit negosyasyon pu sa lakor bilateral ant UK ek Moris lor Chagos. Lind pe ranforsi so prezans dan rezyon Losean Indyin. Guvernman Lind finn agrandi lapist aterisaz laeropor e konstrir nuvo infrastriktir portir dan Agalega. Finn ena buku polemik lor itilite sa bann nuvo infrastriktir la, me ziska zordi pa finn rann piblik konteni lakor bilateral ant Moris ek Lind pu konstriksyon tusa bann fasilite la.
Dan Pakistan, kan Leta Amerikin finn kas so lyin militer de long dat ar li e koste plito ar Lind, Pakistan ti pe koste ar Lasinn, e kree enn larut ver Mwayin Oryan depi Lasinn. Lerla, avek kudme CIA, finn ranvers Guvernman eli Imran Khan dan Pakistan.
Anmemtan dan Maldiv ena enn nuvo guvernman, dirize par People’s National Congress (PNC), Prezidan Mohamed Muizzu so parti. PNC anfet anfaver raprosman ar Lasinn alor ki ansyin rezim ti pro-Lind. Prezidan Muizzu finn mem dimann Lind pu ranplas so kontinzan militer baze Maldiv par enn lekip teknisyin sivil. Li finn dir ki bizin epgred lyin ant Maldiv ek Lasinn. An Zanvye sa lane la li finn fer enn vizit ofisyel Lasinn kot laba finn ena siynatir 20 nuvo lakor ant Maldiv ek Lasinn, ki inklir sutyin finansye e militer. Li bon rapel ki 80% inportasyon Lasinn so petrol pas par Losean Indyin.
Antretan Lind finn kumans konstrir enn nuvo baz naval lor lil Minicoy, ki truv dan Arsipel Lakshadweep, pre kot Maldiv, me ki form parti teritwar Lind.
Ena osi enn sanzman dan pozisyon Maldiv lor size Chagos. An 2022 apre ki Moris finn gayn so ka divan Lakur Lahe biro Atorne Maldiv ti fer enn deklarasyon pu rekonet Chagos kuma form parti Moris e finn dir ki Maldiv sutenir dekolonizasyon e respekte desizyon Nasyon Zini. Me an Oktob sa lane la Ahmed Usham, Atorne Jeneral Maldiv finn deklare ki Maldiv bizin re-aziste so lapros konsernan Lamer Lesid Losean Indyin e ki li pu enn problem pu Maldiv garanti so lintere maritim kan Moris ena suverennte lor Chagos kuma ena dan lakor ant UK-Moris. Prezidan Muizzu finn mem met dibut enn komite spesyal exper pu reget ruling ITLOS dan ka ant Maldiv ek Moris lor zot delimitasyon frontyer teritwar lamer.
Politik deklas
Dan LALIT nu tultan pronn enn politik deklas e get tu seki pase dan pei ek onivo internasyonal anterm deklas e anterm lalit permanan ant bann klas ki veritab moter listwar. Dernye 50 an, patron finn amenn lalit deklas red kont travayer – onivo mondyal. Klas travayer finn akile buku. Me, klas travayer finn grandi anterm nomb.
Konsep inperyalism li baze lor klas sosyal. Enn nasyon pa kapav explwat enn lot nasyon. Li absird. Inperyalism li tultan inplik enn relasyon vyolan ant bann klas, pa ant pei me ant “kapital” inperyalist ki global, ek “travay” global, setadir lansanb klas travayer mondyal. Tandans dominan ar inperyalism se explwatasyon enn nomb deplizanpli gran bann pei pli tipti ubyin pli feb par enn grup restrin pei pli ris ek pli pwisan.
Zordi bann pei inperyalist osant sistem kapitalis mondyal regrupe dan G7 (USA, UK, Lafrans, Lalmayn, Litali, Zapon, Kanada) ki pe retir e akapar pli gro par sirplis profi depi pep oprime dan pei kolonize, dan ex-koloni u pei depandan “lemisfer Sid” (mem si buku dan lemisfer Nor kuma Lind, Pakistan, Indonezi, Lasinn). Samem ki alabaz lekonomi sistem inperyalis. Sa sirplis profi la li deplizanpli konsantre dan lame enn tigrup miltinasyonal sirtu dan USA ki dominn lekonomi mondyal. Pu sinplifye, “inperyalism” li sa staz devlopman kapitalism kot ena konsantrasyon e santralizasyon kapital par konpayni monopoler ki alafin depas lepok konpetisyon lib. Me, konpetisyon pa disparet net, li kontiyne existe akote. Kan get byin sistem kapitalist maske nivo explwatasyon onivo internasyonal atraver kreasyon bann leta ki sipoze suverin me ki anfet depandan lor pei inperyalis lor plan ekonomik, finansye ek militer.
Alor, lalit pu suvrennte, li liye pa zis ar demokrasi, me ar tu laspe lalit deklas.
Me zordi kan sistem inperyalis global domine par sekter finansye, teknolozi e militer, inpilse par so gurmandiz pu profi rapid, so swaf konket nuvo teritwar, eski li pa finn ariv so staz iltim kot li finn epwiz tu so posibilite expansyon terin investisman pu akimil plis kapital? Zordi kan li pe intansifye explwatasyon dan lemond, li pe anmemtan antrenn nu tu ver destriksyon, avek so deregleman klima e so lager zeneralize – dan Ikrenn e Lerop, dan Liban, Lasiri e Mwayin Oryan? Inperyalist USA e pei NATO, ek Israel pe tultan destabiliz diferan rezyon lemond, amenn kaos, eskalad konfli, devastasyon. Kuma zot finn fer dan Lirak, Lalibi, Liban, Somali, Sudan, e aster dan Lasiri. USA ek Israel finn sutenir grup teroris islamist Tahrir al-Sham (HTC) e so lider Abu Mohammad al-Jolani, ki zordi kontrol mazorite teritwar Lasiri anmemtan ki met enn som larzan lor so latet antan ki enn zom ki li deklar “Wanted”.
Zame kitfwa lemond pa’nn ariv osi pre ar enn lager nikleer kuma asterla. USA, ek so NATO, finn servi Ikrenn pu anserkle e atak Larisi, avek bi “afebli” li. La, Larisi riske akile, oblize reponn militerman kont NATO. Tusa swiv lozikman depi politik inperyalist USA ek so alye dan NATO.
Danze inperyalist USA
Pli gran danze pu lalit klas travayer zordi se inperyalist USA. Depi Dezyem Ger Mondyal Lamerik ek so servis sekre CIA finn formant e amenn lager uswa intervenir militerman dan enn santenn pei (ena pei plizir fwa). Sa tandans militarist e intervansyonist la finn akselere apre demantelman Linyon Sovyetik an 1991 e apre lafin lager Frwad, kot lerla USA finn etann so bann lalyans militer e so zonn linfliyans dan tu rezyon lemond pu mintenir so ezemoni militer. Lamerik servi osi zarm “blokis” ek sanksyon ekonomik pu afebli bann pei atraver blok tu akse seki esansyel kuma manze, medikaman ek petrol. Kuma li’nn fer kont Kiba, Venezwela, Liran ek Lasiri. Uswa inpoz tarif byin elve lor so inportasyon kuma li fer kont Lasinn. Anfet kan Trump ti Prezidan an 2017 li finn lans enn nuvo lager frwad kont Lasinn, e Biden finn kontiyn samem politik anti Lasinn apre. Anmemtan Lamerik ena 400 parmi so baz militer ki li servi zis pu anserkle Lasinn. Alor, avan li fini rod lager ar Larisi, Lamerik pe rod lager ar Lasinn.
Bann pwisans inperyalis enn danze konstan pu lalit klas travayer. Sak fwa ena gran mobilizasyon klas travayer e lepep oprime, finn ena intervansyon pei inperyalis. Pa depi asterla! An 1798 enn koalisyon larme plizir pei inperyalist alepok ti regrupe pu kraz Revolisyon dan Lafrans. Parmi ti ena Grand Bretayn, Larisi, Portigal, Lotris, Laswed ek Lanpir Otomann. Parey an 1917. Apre Revolisyon Oktob, enn koalisyon 14 pei, parmi ena Lamerik, Langleter, Lafrans, Litali, Zapon regrupe pu kraz Revolisyon Proletaryenn dan Linyon Sovyetik. Burzwazi tultan ena enn lafreyer kan klas travayer ek lezot klas oprime mobilize anmas konsyaman. Zot per parski zot kone ki li inspir klas travayer lezot pei. Revolisyon Oktob 1917 ti inspir plizir insireksyon dan Lerop, Lamerik Latinn, e mem dan Lazi. Kuma Muvman 4 Me dan Lasinn an 1919, muvman Anti-lalwa-Rowlatt dan Lind mem lane. E revolisyon dan Lirak an 1920.
Zordi nu truve ki buku parmi sa bann mem pei kapitalist la, sirtu dan G7, zot osant sistem inperyalist 21yem syek. Me li selman inperyalist USA ki dominan alinteryer sa bann regrupman la. Dan Moris nu ankor enn baz militer USA lor nu teritwar. Baz Diego li enn mayon inportan dan arsenal militer Lamerik servi pu alimant lager kont lepep diferan pei lemond. Kanpayn konstan LALIT finn e pe amene pu ferm baz USA lor Diego, pu liber Palestinn, li repoz lor politik lalit deklas, li inplik ki klas travayer ki vinn alavangard sa lalit la. E li enn lalit ki bizin internasyonalis. Parski klas travayer internasyonal li sel klas ki ena misk ek vizyon pu ranvers kapitalism global e so bann leta ki tini li, pu met anplas sosyalism, kot ena demokrasi partu, kot ena demokrasi ziska lor sayt travay, kot ena plis liberte ek egalite,. Samem baz neseser pu ena lape dirab e byinet pu lepep lemond.
Baze lor papye AA ti prezante dan Seminar LALIT 8 Desam.
