Riport-bak Kisna Kistnasamy apre so retur depi Palestinn
30.10.2024
Apre ki Kisna Kistnasamy, manb LALIT, finn returne depi Palestinn semenn dernye, li finn fer enn premye Riport-bak, kuma nu ti anonse, zis pu manb LALIT. Bi sa rankont la, sete pu analiz dan enn fason politik, ansam, ki so lexperyans finn montre li. Alor, apre so kozri ti ena enn long deba.
Kisna ti kumans so Riport-bak avek enn kestyon: Kifer li ti santi li bizin ale dan sa moman la? Li ti otur enn an, li dir, apre 7 Oktob 2023, kan gerye Palestinyin ti kas miray ek fennsing otur Gaza, rant dan Israel avek bi pu atak tu sa 11 baz militer Israel ki gard Gaza dan enn leta-de-syez, pran solda Israel prizonye deger. Sa imilyasyon Larme Israel finn sufer, finn vinn pretex pu Israel akseler so zenosid kont lepep Palestinyin. Kan sa dat enn an depi Israel akseler so zenosid ti pe aprose, Kisna ti kone sityasyon pu anpire akurterm pu Palestinyin. Li ti ule rann li enn kont ki pe pase laba.
Dayer, Kisna finn azute, apre dernye bombardman Gaza an 2008-9, li ti enn parmi 1,400 delege ki Code Pink, enn lorganizasyon fam dan Lamerik, ti organize pu rant dan Gaza. Aktivist pro-Palestinyin depi partu dan lemond ti al zwenn dan Lezip, avek bi pu al dan Gaza ansam. Bi lerla sete pu kas sa leta-de-syez la, a sa lepok la. Bombardman sa lepok la ti apel “Cast Lead”. Sa lepok la, enn an apre sa bombardman la, Kisna ti sey al Gaza. Li ti ariv frontyer, tu. Seki ti arive, se Prezidan Lezip Mubarak ti anpes zot rantre.
Alor, so aksyon zordi, li enn kontinyasyon seki li ti deza pe fer an 2009.
Sa dernye aksyon an 2009, li asontur, ti swiv aksyon manb LALIT kan zot ti al dan West Bank an 2004 ek 2007. Kisna ti ale. E li ti al Palestinn apre lot manb Alain Ah Vee, ki ti fini ale pu konfront Larme Israel tuto-long Miray Apartheid ki Leta Israel finn konstrir lor later Palestinn. Li enn fason ki LALIT finn devlope pu al “rann kont” exakteman ki pe derule laba. Sa ed nu pofinn nu revandikasyon, eklersi nu analiz.
Li preske inposib, Kisna dir, pu rant dan Gaza, alor li finn truv li inportan al dan West Bank ek Zerisalem Es. Sa 3 but teritwar la konstitye Palestinn zordi. Me, li konstitye enn Palestinn ki “okipe” militerman.
Kisna finn dir kestyon Palestinn li enn kestyon “map” mem. Pu get map, li pa enn akseswar. Li esansyel. Alor, li finn dir alafin kozri la, li pu explik map la an detay.
USA ek Israel, li explike, pe alimant lager, rod pran kontrol nuvo teritwar, dan tule-trwa but Palestinn: Gaza, West Bank ek Zerisalem Es. An repons a enn kestyon, li finn dir kimanyer li inportan gard tule-trwa but ansam kuma “Palestinn”, dan enn lepok kan li bi USA ek Israel pu kas Palestinn an but, e re-kas li an pli tipti but ankor. Tultan depi 1948, e depi avan, ena Zionist – avek sutyin oksidantal – ki pe rod akapar later Palestinn. Sa, li zot bi.
Me, Kisna finn dir, li temwin ki leta Israel anmemtan, li dan gran difikilte. Li pe debat.
Leta Israel pe ena tandans eklate. Larme Israel pe alimant lager, me li pa gayn so stratezi lager depi “guvernman” Israel. Leta santral finn rant dan enn prosesis oto-destriksyon, enn prosesis avek baking total USA. Li sa baking Amerikin la ki permet enn “leta santral”, ki deza pe al dezintegre, kontiyne, kan-mem sa, amenn lager pu anexe plis teritwar. Sekreter Anthony Blinken, lor nom USA, finn al laba, zwenn sef diferan but leta Israel sipaki 12 fwa dan sa enn an la. Sak fwa ki Blinken al laba pu sanse negosye enn sese-lefe, Israel perpetre plis destriksyon ankor lor Palestinyin, e asterla lor dimunn Liban osi. E zenosid dan Palestinn, li konsantre lor Gaza, me dan West Bank ek Zerisalem Es, ena enn sityasyon ki ariv definisyon zenosid mem. Sa lokipasyon militer Israel, li kontrol frontyer, e li infliz bombardman aeryin laba osi. Li osi eklat lakaz dimunn. Ena asasinasyon. Ena Apartheid. Ena arestasyon e detansyon san okenn sarz, okenn ka lakur. Zis kokin Palestinyin, ferme. Lotorite Palestinyin, kot Mahmoud Abbas ansarz, li finn telman vande ar Israel, li form parti problem la. Li, Lotorite Palestinyin, li ansarz inpoz lokipasyon militer lor Palestinyin, pu leta Israel. Israel fini diviz West Bank an 3 “erya”: Erya A, Erya B, Erya C. Sa, depi Lakor Oslo, 30 an desela. Li enn Lakor inzist net, net, net. Li “donn” Palestinyin 22% kontrol lor West Bank, e Israel gard 78% kontrol. E, kisannla aplik sa “kontrol Palestinyin” la? – Lotorite Palestinyin ek Leta Israel ansam.
Stratezi militer reyel Israel
Si nu ziz par seki li pe fer, Israel so stratezi militer se pu tir tu Palestinyin net depi Gaza, West Bank ek Zerisalem Es. Sa vedir “ethnic cleansing” total: swa fors Palestinyin fwir, swa tuye. Devid popilasyon Palestinyin net depi so later, pu ki tu vinn pu Israel. E, li pe fer sa avek sutyin total USA. Lerla, eski Israel pu fer mem zafer dan Liban? Sa osi, USA pu dakor? Israel deza fini anexe enn but Liban apel “Shebaa Farms”. Eski Israel pu fer mem zafer ar Lasiri? Detrir li, e anexe so later? Li fini fer enn anexasyon ilegal enn but Lasiri apel “Golan Heights”. Lerla, ki Israel pu fer dan Zordani? Deza Zordani enn pyon Amerikin.
Ki zot plan? Israel ek USA? Ki zot stratezi?
Si lemond antye pa kapav adres sa problem la, pa kapav aret sa zenosid e sa akaparman later la, li pu byin grav – pu Palestinyin, pu tu dimunn ki viv dan sa rezyon la, e li pu grav pu lemond an antye.
Tu kalite Rezistans kont Israel ek USA
Fas-a sa kanpayn par Israel ek USA pu fer Palestinyin fwir, e pu masakre zot, anfet ena tu kalite “rezistans”, Kisna finn dir. E, sa depi kumansman lalit kont Leta Israel, e mem depi avan. Kuma zordi, nu tu truve ki ena enn rezistans arme dan Gaza. Israel finn sey detrir Gaza ek so larme rezistans pandan enn an. Me, li pa finn futi fer li. Li pa pu kapav. E li inportan note ki ena enn 15-enn lorganizasyon Palestinyin, avek lel gerye – kuma Hamas, Islamic Jihad, Popular Front for Palestinian Liberation, mem Fatah – ki finn regrupe ansam pu koze avek enn sel lavwa, dan enn “Fron Komin”. Sa nu pa tro tande dan medya. Medya kasyet sa. Ni Mamoud Abbas, ni zis Hamas, ansarz, me enn gran fron tu lorganizasyon ki pe lite pu liberasyon Palestinn. Lasinn ti kree kondisyon pu zot tu zwenn ansam, met dibut sa fron komin la.
Kisna ti explike ki Israel pa kapav zis “detrir Hamas” kuma li dir. Hamas li enn Guvernman sivil, li. Li ti Guvernman ki ti eli, e li ti eli pu Palestinn net, e dan Gaza li ti rafle syez. Hamas ena so leta sivil, so fire brigade, so lekip medikal ek so servis lasante. Me, apre enn an bom, zenosid, kraz partu dan Gaza, Israel tuzur pa kapav inpoz so reyn dan Gaza. Sa guvernman sivil Hamas finn reysi fer de doz vaksin polyo, fek la, omilye sa dezord ki Israel pe seme. Sa li indik enn lorganizasyon alabaz ki finn res solid. Lamas dimunn dan Palestinn ki viv dan Gaza, kan Israel kraz zot lakaz, e zot pa res okenn fur gaz ubyin elektrik, zot ranz ansyin fur kuma ti servi pandan plis ki 1,000 banane, partaz tigit manze zot ena ar orfelin, ubyin vwazin. Kan Israel bombard zot furnisaz dilo, Palestinyin re-fuy ansyin pwi dilo, partaz dilo. Kan Israel zet bom lor zot karo, planter re-plant bred, partaze.
Seki Kisna dir li finn temwayne, se leswivan: Palestinyin dan Gaza, West Bank ek Zerisalem Es, ena enn degre rezistans inkrwayab. Me selman. Me selman, zot pu kapav tini ankor, me lor enn kondisyon. Fode nu, lezot dimunn dan lemond, nu osi, nu azut nu lavwa ar zot kuraz, nu exprim sutyin, montre solidarite, dan tu fason posib, pu ki ansam, nu kapav ramenn Israel ar so zis proporsyon. Nu bizin infliyans nu Guvernman. Nu bizin konpran sityasyon laba ase an detay pu ki nu kone ki nu bizin fer.
Israel, li dezespere. So lekonomi pe dezintegre, pa zis so Leta.
Alor, kan Kisna ti ale, li ti travay ansam ar 3-4 lorganizasyon laba, e dan kordinasyon ar fami Palestinyin: International Solidarity Movement ki enn muvman rezistans pasif, FAZA ki enn muvman ki travay ansam ar Palestinyin alabaz, ek enn regrupman bann “Hebrew Speaking”. Zot ti fer reynion ansam pu kordine ar bann Vilej Kawnsil Palestinn.
Kisna ti benefisye depi 3 treyning onn-layn avan li ale, plis 2 zur treyning laba.
Pu rantre, sann fwa la, li ti al kot Amman dan Zordani avan, lerla traverse pu rant dan Palestinn atraver King Hussein Bridge. Me, mem avan frontyer, dan Zordani, ena plizyer chekpoynt avan pon-la. Zordani ansarz sa, me lor kont Israel. E, sipozeman Kisna ti pe rant direk-direk dan Palestinn, me li solda Israel ki zwenn u lor frontyer. U truv puvwar “okipan”, kan u su “lokipasyon militer”. Israel ki kontrol frontyer Palestinn. Li absird.
Anfet, Kisna pa ti gayn problem lor frontyer. Li finn rantre, al par enn taxi ziska Zerisalem Wes, res dan enn Lotel laba, prekot Al Aqsa Mosque. Lerla, li bizin al Ramallah dan Palestinn pu so 2 zur treyning. Si pran enn bis Israelyin, enn Lexpres, depi Zerisalem Es ziska Ramallah. Antan ki etranze, li finn fer sa. Ena enn servis transpor “apartheid”: Enn pu setlerz, setadir kolon, depi Zerisalem ziska koloni otur Ramalla. Palestinyin pa gayn drwa servi sa bis ki rul lor gran sime, ni lor lotorut Israelyin. Ena lezot sime kot Palestinyin oblize pase. Sa but Palestinn la, apel “Erya A”. Sipozeman tu dan Erya A li su kontrol Lotorite Palestinyin (PA), me zot ena zero kontrol.
Apre so treyning 2 zur dan Ramallah, Kisna ti delege pu al prekot Hebron. Laba ena buku IOF (Israeli Occupying Forces) ek setler ki azir kuma gunnda. Sa bann gunnda la, zot bril lakaz Palestinyin, tuye ar fizi, atake, anpes dimunn okip zot verze, britaliz zot trupo muton, terifye zanfan lor sime al lekol, swa lor sime pu al zwe. Depi 7 Oktob lane dernye, guvernman Israel finn furni zarm pu tu sa bann gunnda, ki apel zot mem “setler”. Kisna dir li byin “so” laba – Israel ule pran sa but Palestinn la net, avan lezot but. Sak grup setler ena so “plan” ki but later li pu al “pran”. Sak-enn so plan, e Minis donn zarm e donn lame. Solda IOF la, la, la, akote sa bann gunnda setler la, lor misyon protez tu sa “setler” (buku sorti Lamerik) kan zot pe kokin later Palestinyin otur tu sa vilaz la.
Kisna finn fer enn konparezon avek kan li ti ale avan, an 2004 ek 2007. Lavi, li dir, pu Palestinyin laba, konpletman diferan depi sa lepok la. Li finn agrave net. Li finn deteryore net. Li dir lavi kotidyin pli dir asterla. Israelyin finn kokin surs dilo. Mank dilo pu beyne, pu twalet, pu lav linz, pu kwi manze. Dimunn gard lapropte, me avek buku difikilte.
Alor, travay Kisna sete pu al res kot enn fami lor zot laferm. Sa, nu pe koz enn landrwa, prekot Hebron. Enn plas apel Tuwani. Aswar, li res kot fami la, akoz setler vini aswar pu kokin muton, pu atake, pu bril zot lakaz. Alor zot travay, li an 2 parti: enn apel “prezans protekter” (protective presence) akoz lefet ki ena lizye enn-de dimunn depi lot pei, enn-de “internasyonal”, lor solda IOF e sa bann gunnda ki zot pe proteze la, li ena enn lefe pu diminye zot degre vyolans, degre atrosite. Kumsa, dimunn kuma Kisna protez fami la, so lakaz, so verze zoliv, e osi prezan pu akonpayn elver kan li amenn so muton manze. Dezyeman zot osi “dokimante”. Ena filme lor portab. Ena marke-garde dan latet, pu rakonte, kuma Kisna pe fer, kan zot return lakaz.
Tusala ti otur 7 Oktob, setadir apre enn an bombardman san-ses dan Gaza. “Mo finn byin swazir mo moman pu arive.”
Kan mo ti arive
“Zur mo ariv Zerisalem, fek rant dan mo lotel, tu telefonn kumans sone. Ena sa atak (sirman manb LALIT finn swiv) Iran kont Israel, retalyasyon pu enn seri agresyon Israel. Lasirenn sone. Ziska 11-er diswar. Truv misil pe travers lesyel, vini. Ena eklate dan ler. Ena aterir. Tann explozyon. Buku Israelyin al kasyet dan zot subasman, anba zot lakaz. Me, anfet, kan byin gete, depi 76 banane Israelyin, pa zis Palestinyin, zot tu finn viv dan lafreyer: Palestinyin akoz pe atak zot, Israelyin akoz ena ripost. Me zot tu pu kontiyn viv kumsa?
Dan rezyon Tuwani, kan mo ti laba, nu ti tann avyon larme Israel pe rul dan vol byin ba, fer enn tapaz for. Setler, setadir sa bann kolon la, ek larme IOF servi “live ammunition” setadir vre bal. Zot tir kut bal dan lari, kont zanimo, lor zanfan ki finn leve dan lannwit pu al twalet. Li enn arselman konstan kont Palestinyin.
Dan Susya, Kisna ek ankor enn fam “internasyonal” kuma li, ti ena pu al fer “prezans protekter” kot enn lakaz Palestinyin, enn fami fermye ki ti anfet ena enn “Lord Lakur”, an-ekri tu, ki zot gayn drwa laba, gayn drwa plante, amenn muton manze dan vale akote, tu. Fami ena tu dokiman pu pruv sa. Me, kolon ti vini an grup, enn de zur avan, kup lipye muton ar sab, tir kut fizi lor seki okip trupo muton la. Alor, fami-la, avek zot 2 zanfan, ti pe bizin dormi dan enn keson kamyon. Kisna ek so matlo ti res anba enn prelar, uver 4 kote, pu veye. Lane dernye, dan sa lakaz la, kolon ti vinn met dife dan zot lakaz aswar. Enn pei Lerop ti met enn plak lor enn nuvo lakaz zot ti konstrir pu sa fami la. Me, sa pei Lerop la, li parmi seki furni sa bann kolon la ek IOF ar zarm pu atak Palestinyin. Li ipokrit net.
Zuti inportan
Laba, dan Palestinn, pu tu fami ki viv laba, zuti pli inportan ki zot ena se zot portab. Zot res ankontak par sa. E kan ena nerport ki problem ena bann ti-loto, vye-vye loto, ki, kan u dan problem zot reysi arive, donn kudme, dan enn ti-mama.
Solda Arive
Kot enn fami, granmatin kan zot, ansam ar Kisna ek so matlo “internasyonal” leve, enn solda Israel debarke dan so 4x4, kumans tir foto. Kisna ek so matlo al dimann li, “Abe, silvuple, kifer u pe tir foto?” Li reponn ar enn futan: “Nu pe dokimante.” Alor, enn solda avek so fizi, avek so kamera, li zis rant andan dan u karo, koz brit, e zistifye so prezans par dir, “Later la pu nu,” vir so ledo, ale. Li konn koz Arabik, tu.
Dan Tuwani, 4 koleg pu Kisna ti arete, enn ti deporte, 2 ti gayn enn interdiksyon pu pa return West Bank, e enn ti ankor ferme. Pur lemoman, Israel dan enn prosesis pe rod kriminaliz sa travay “prezans protekter” la. Sa, li akoz “an deor, dimunn pe ariv kone” lor vyolans Israel kont Palestinyin.
Lamerik finn dir Israel li napa pu toler sa kalite konportman kont Palestinyin dan West Bank. Me, kolon fud guvernman USA. Zot ule later la, se tu.
Seki Palestinyin dir ...
Buku Palestinyin dir leswivan: “Wi, nu ena nu par pu fer, e nu pe fer li. Me, nu pa pe kapav mat sa larme Israel la tusel.”
Kisna inpresyone par bann ti garson, apel zot “shebab”, bann osi tipti ki 8 an, ki pa per larme IOF. Zot dir solda, “Vini! Nu pa per!”
Lezot form Rezistans
Alor, dan lemond, ena lezot form rezistans ki neseser, ki mars ansam ar konsolid sa rezistans arme, e sa rezistans tulezur bann fami Palestinyin kont leta Israel e kont kolon.
Enn lot form, se rezistans legal. Palestinyin met enn seri ka lakur, zot.
Me, osi ena 2 ka kont Israel dan Lakur Internasyonal Lazistis, pli gran lakur UN, apel “ICJ”. (Kot Moris ti gayn ka kont UK pu Chagos ek Diego.) Dan tulde ka ICJ, ena dimunn dan Palestinn, inklir Hebrew-speaker, kuma zot apel zot-mem, ki donn kudme dokimant sa bann ka la. Ena osi enn ka dan Lakur Internasyonal Kriminel (ICC). Kisna ti zwenn enn-de avoka ki ti kordinn travay alabaz la pu sa dokimantasyon la. Manb LALIT, Kisna finn dir, pu sirman, si zot finn lir ka Sid Afrik kont Israel pu zenosid, finn remark detay dan tu bann futnot dan ka ICJ. An-tu, enn 50-enn Israelyin finn prepar tu sa resers la, so tradiksyon, tu.
Le 22 Oktob 2024 ti bizin fini sumet tu pu ka Sid Afrik, li-mem, “main case”. Li pu piblik, Kisna dir, apartir le 28 Oktob par la. Isi Moris, dan LALIT, nu pe kontiyne lalit pu fors nu Guvernman zwenn dan sa ka la.
Kisna finn azute ki li finn zwenn enn granmer depi Ostrali, apel Helen O’Sullivan, ki ti enn “internasyonal” parey kuma Kisna. Li, Helen, ti pe travay akote enn lot zenn “internasyonal” (tulde dan mem mem lorganizasyon kuma Kisna). Sa lot zenn “internasyonal” la, li ti enn Tirk-Amerikin ki finn truv lamor. Enn solda Israel ti fizye li, tuy li. Li ti apel Aysenur Ezgi Eygi. Sa ti an mwa Septam. Li, Aysenur, ti pe fer travay “prezans protektif”, parey kuma Helen, parey kuma Kisna finn fer. Helen pu enn temwin dan ka Lakur kont Israel. Ena enn intervyu dan The Guardian ki manb LALIT, ek tu dimunn, kapav lir, e osi kapav al get ABC Breakfast News, Ostrali – lor YouTube, Kisna dir.
Lamor Aysenur ti buku dan lapres, e li inportan.
Me, Kisna dir tulezur Palestinyin sufer sa kalite vyolans militer la.
Mem zur kan Kisna pe rekolte zoliv dan enn vilaz, ti ena enn fam Palestinyin 50 an ti mor, fizye. Li ti ena tu permi pu viv kot li ti pe viv. Mem sa, Israel tuy li. Ena natirelman buku dimunn finn depi tultan res lor zot laferm. Pa tu ki ena papye. Me, si u ena, sa osi pa asire ki u sirviv sa zenosid dan West Bank la.
Alor, Kisna finn kumans konklir par dir, veritab kestyon ki bizin poze, bizin poz li andeor Palestinn. Partu dan lemond, bizin enn “lavwa politik” dan sak pei ki leve pu tras sime pu sorti dan sa lokipasyon ek sa zenosid la. Dan Moris e osi dan Lamerik, UK, Lalmayn, Sid Afrik, partu. Deza, kuma nu kone isi ek osi lezot pei, ena buku muvman, buku sulevman. Ena osi buku represyon kont sa mobilizasyon kont Israel la.
Parey kuma dimunn pe truv “solisyon 2-leta” (Oslo) nepli posib – avek manyer ki Israel finn met 700,000 nuvo kolon dan West Bank – zordi kestyon poze si li ase pu “enn sel leta” sekilye kot sakenn ena enn vot egal, me si pa bizin anmemtan asire ki Liban, Lasiri, Zordani, zot osi, zot inklir dan kit federasyon pli larz, ki inklir diferan antite indepandan, me federe ansam, kot sakenn ena so drwa egal, so vot egal, e kot pena apartheid, ni lokipasyon. Kestyon la poze. Seki sir, se li bizin enn solisyon internasyonalist.
Seki Hamas finn asire par kas leta-de-syez la enn an desela, se ki li inposib pu return ar “Lakor Abram” ki Trump ti pe tripote, ki permet Netanyahu, Premye Minis Israel, amenn so map larezyon divan Lasanble Zeneral Nasyon Zini ankor enn fwa, e re-anonse ki “Palestinn fini”, e kot Larabi Saudit rekonet Israel, me pa Palestinn. Non. Sa nepli posib.
Kisna finn konklir par dir ki nu bizin aksantye sa laspe “pli politik” sa lalit la – partu dan lemond.
