Enn pwason lor lamson, enn papiyon enn sel lezel ek plizir lake lisyen ki balanse
03.10.2024
Dimunn ki pa manb LALIT ti soke kan Ashok Subron finn sanz pozisyon depi sarye pankart “BZTD” lor simin dan Por Lwi an 2021, dir “Ni Jugnauth ni Ramgoolam ni Bérenger ni Duval” e ziska apenn enn an apre, li ti pe tal lame pu enn lalyans avek Ramgoolam otur miting PT dan Mohith Orl. Me laplipar manb LALIT, nu pa ti soke. Rezon kifer nu pa ti soke se parski li ti fini vande depi avan li kit LALIT. E sa ti 20-an desela. Sa-mem rezon kifer li ti kit LALIT. Li ti fini mord lamson, ki ti tase dan so lazu. Li ti pe zigile deza lor laliyn nilon. Kan enn sosyalis vande, sa kalite vande la, li pu tuzur. Seki li fer apre sa, se zis zigile. Li finn zigile depi 20-an asterla.
Li finn bizin pli zigile pli letan pe pase. E mem apre spektak imilyan Mohith-Orl, li finn res zigile pu ankor de-trwa lane, avan anons gayn de-trwa tiket dan lalyans Ramgoolam-Bérenger-R.Duval. Me, li ankor tuzur pe zigile ziska asterla. Ramgoolam ek Bérenger dan konferans depres [Samdi] ti anonse ki zot “pu” siyn enn lakor, savedir zot pankor siyne. E zurnalis, seye kuma zot finn seye, pa finn futi fer Ramgoolam u Berenger dir nanyin lor 3yem tiket pu Kuggan Parapen, kandida notwar prinsipalman parski li finn aksepte enn laburs depi Departman Deta Amerikin pu vizit USA. E li aksepte sa, mem kan Moris li militerman e ilegalman okipe par samem USA. Sa donn enn lide pu konpran ki kantite kan vann lam li kumadir vann tu.
Alor, Subron kontinye zigile. Me, so bann met dusman-dusman, san relas ramas laliyn nilon, kan li tuzur krose lor lamson atraver so lazu.
E la, li ti finn vinn deza piblikman vande depi lor podyom, vande antan ki enn sosyalis. Dan miting Lalyans Sanzman Triolet li dir ki “Mo byin kontan, Mo santi mwa dan mo fami orizinal!”. Sa ti klaymax dan so diskur, diskur ki ti klaymax dan so 20-an prosesis vande, ki finn fer vinn ofisyel layv-enn-direk, e finn mem sok sertin manb dan LALIT. Ki pli kurbe ki sa? Pli ranpe ki personaz Uriah Heep.
Antuka li kontinye zigile. Li finn gayn de tiket pu Rezistans (ReA), enn pu limem e lot la pu enn kandida ki li finn prezante kuma “Le Dr. Thanoo”. Li ena enn ta “le” dan so koze, e lerla sanze pu dir “la” e lerla return a “le” kan li pe zigile. Li enn fe byen dokimante ki dimunn fransiz zot Kreol kan zot vande. Pli zot vande, pli zot fransiz zot Kreol. E li pankor gayn enn lakor piblik depi so bann nuvo met! Tiket avan, lerla lalyans ek maryaz, lerla … petet enn program – ki san-dut pu vag. Program pu ena pavaz “bon lintansyon”, kuma dan koze an Angle: “The road to Hell is paved with good intentions”. (Sime lanfer, so pavaz li “bon lintansyon”.) E Ashok Subron ek so bann matlo pu al klasifye zot-mem par kominote e li pu bizin byin gard enn karne depans elektoral, kuma Karne Kistnen pu not zot depans exorbitan ar larzan kapitalist dan zot sirkonskripsyon e onivo nasyonal. ReA pe vande lor lalit kont kominalism e osi lor lalit kont kapitalism. Parey kuma Bérenger finn fer an 1981 kan li finn alye li avek Boodhoo e rant dan so “Nuvo Konsansis Sosyal” avek klas kapitalis.
Alor, nu azut enn lot limaz ansam ar limaz pwason pe zigile dan but laliyn, e limaz pavaz lor sime lanfer: papiyon.
Ashok Subron anonse dan miting Triolet, kan li dibut divan mikro, zigile lamson dan lazu avek so bann met ki pe tini laliyn nilon pe asize kareman deryer li e avek enn laful pe sufle vuvuzela, ki enn “papiyon” (Rezistans ek Alternativ) pa kapav anvole avek zis enn sel lezel. So limaz pa anvole ditu. ReA finn gayn de (2) tiket. Eski sa pa de (2) lezel? Deza? Li ti bizin, u ti-a panse, revandik enn trwazyem lezel, ubyin, dizon, enn lot per lezel? Ubyen, eski so de koleg ki lezel? E lerla, ki li ete li? Ubyen eski sa de lezel la, se de zom? Mondye! Ki li pe koze kan li dir papiyon ena enn sel lezel?
E aster enn lot metafor, apre pwason ek pavaz lanfer ek lezel papiyon: lisyen ek so lake.
Byin lontan, Jean-Claude Bibi, kan li ti dan Lalit de Klas avek nu, ti ekrir enn lartik briyan, kot li ti apel Bizlall so “Lel Gos” MMM “enn lake balanse ver lagos atase ar enn lisyin, MMM, ki pe buz ver ladrwat enn vites akselere”. Bann zom Lel Gos – zot tu ti zom – ti amerde, pa kone kifer. Li vre ki MMM finn efektivman buz ver ladrwat vites zekler, depi lerla. Jean-Claude Bibi so prediksyon ti parfe. Me, lake la, li osi, finn al fini par balans kote drwat-mem, amizir Lel Gos finn vinn de-pliz-an-pli nasyonalist.
Dan lepok aktyel, ena enn lot metafor ki servi dan politik, antye lemond. Pa zis metafor enn lake ki balanse enn kote. Me, etan done nu pe deza fer “metafor melanze” dan sa lartik leze la, anu fer li afon. Kuma Angle dir, “in for a penny, in for a pound”. Sa lot metafor la se “lake ki sakuy lisyin la”! Sa metafor vedir enn kitsoz san-itilite evidan e plito san linportans kuma enn lake ki pretann li pe diriz e kontrol kitsoz pli for, pli gran, setadir lisyin ar lekel li atase la.
Kan nu pe travers enn moman dan listwar sistem kapitalist kot demokrasi burzwa pe ariv dan so lagoni e pe sibir konvilsyon lamor kapitalism li-mem, nu ena enn-de bon lexanp kot an realite lisyin la permet so prop lake balans li! Anplas lisyin balans so lake, so lake balans li. Ubyin, o-mwin, li fer zar li pe balans so lisyin. M. Joe Biden pretann M. Netanyahu li enn lake ki li pa kapav kontrole, li enn lake ki balans li. Ki pu fer? Alor, Biden kontinye-mem, donn wit milyar dolar anplis ar Netanyahu zis akoz li tal lame? E sa larzan la li al azut avek sa trwa milyar anyel la. Biden kontinye avoy bom. Mem kan Israel pe perpetre zenosid, mem kan Biden pe dir li arete, stop, laliyn ruz. E Biden zis fer zar pa so dolar, sa. Pa so bom sa. Laliyn ruz, apre laliyn ruz ki Biden dir Israel pe depase, Israel traverse, e Biden pa fer nanyin apar kontinye arm Israel. Dekode, ki savedir? Li vedir Biden ek so zom, zot bann desperado. Zot politikman zom dezespere, zot telman dezespere kan zot lanpir pe kumans prosesis efritman, so ladesant ver larwinn, ki zot les zot lake balans zot nerport kot sa. Seki Netanyahu fer, an-find-kont, mem li zot “lake”, Biden ek Harris ek Trump pu dibute, tap lame, parey kuma dimunn dan Kongre ti fer kan Netanyahu ti fer diskur kuma nu tu ti temwayne lor TV. Zot pu tap lame pu travay sal zot prop lake! Mem pu enn zenosid.
E, ena enn dezyem lake pu samem lisyin Amerikin: M. Zelensky, li usi, enn lake lisyin ki balans so lisyin, tuzur USA. Li ti enn dimunn ki ziska wit-an desela, ziska 2016, ti pe zwe piano avek so penis dan komedi layv pu TV. Li osi asterla finn vinn “lake lisyin” ki deklar balans so prop lisyin. Li finn tal lame, plede an piblik lor mikro ar sef-deta Leta Amerikin, li finn gayn par milyar dolar tax lepep Amerkin sak fwa li tal so lame, mandye. Anfet, bi lager USA se pu anserkle Larisi avek zarm stasyone dan nuvo pei NATO – e zot satisfe, ziska ler, ar manyer zot lake finn balanse kont Larisi. M. Zelensky so pov lepep Ikrenyin antretan, pe masakre par milye.
E dan Moris, Ashok Subron, li lake lisyin ki pe sey balans enn ase gro lisyin, PT-MMM-ND, setadir de pli gran parti meynstrim ek lamwatye parti ki tradisyonelman reprezant oligarsi – ki finn vinn ansam kuma enn mastodon. Alor li enn tipti lake, les dekote enn papiyon, e li vinn deklar balans enn gran lisyin kumsa. E gran lisyin la les li. Zis dan enn lepok kan demokrasi burzwa pe degringole kapav ena bann tel spektak la.
“Balans lisyin la”, antan ki lexpresyon dan zargon Amerikin, depi lepok rezim Prezidan Clinton finn devlop enn lot sinifikasyon ankor. Li ule dir, “enn aksyon, sirtu aksyon militer deor, ki kareman an-plis, ki so sel bi se pu deturn latansyon depi enn skandal domestik”. Larme USA ti bombard, ant-ot, Sudan dan mem mem moman kan Monica Lewinsky ti pe temwayne kont Clinton pu abi sexyel. Me, isi Moris, dan sa ka la, ki li kapav sinifye? Depi ki skandal eski Lalyans Sanzman pe sey deturn nu latansyon kan li pe fer tu so palab lor de u trwa tiket pu ReA? Pena dut, enn parmi bann skandal se kofor notwar Ramgoolam. Me, ki kone?
Asterla, anu met enn seriz lor gato. (Etan nu pe deza servi metafor melanze, anu pran prete ankor enn, seki Ramgoolam ti servi pu anonse ki Rajen Narsinghen ti pu enn orater dan sa mem miting Triolet la!) Seriz lor gato, ti kan Ashok Subron ti pe irle dan so konferans de pres [semenn dernye], kan li ti filme pe literalman donn prezidan eli sindika enn klak avek so lame, e kan li ti atak Reeaz Chuttoo akoz li finn fer menas lagrev si patron refiz respekte nuvo Remuneration Orders. Li finn mont ton so diskur, fer tu kalite zest, ki devwal dan ki petrin li pe retruv limem. Li fer sa gran “build up” dan so diskur lor kimanyer li ek so bann, zot-mem pli gran exper dan fer lagrev, e se zot ki ena monopol lor fer lagrev. “Nu isi”, li dir, montre tu dimunn otur de li, “nu ki konn fer lagrev”. Li flat limem, ponp limem, san-zenn. “Si nu pa gayne, si patron napa peye,” ala li ariv so klaymax, “nu pu fer apel a prosenn guvernman ki pu vini pu pas lalwa ki bizin pu pey tu travayer.”
Alor, li, gran exper dan lagrev, brav gerye Subron, fer menas mortel ki si patron napa aksepte peye, li pu apel klas travayer pu vot pu lalyans Ramgoolam-Bérenger, ki li finn fek zwenn. Patron pu terifye par sa menas la! Lerla, Subron explike, kan lalyans dan lekel li ete vinn opuvwar, klas travayer kapav “fer apel” a sa prosin guvernman pu pas enn lalwa ki pu fors patron pu peye. “Plus puissant que ca, tu meurs”. Pli fizet ki sa osi, to mor.
Alor, nu dan LALIT, nu kone ki dan enn tel moman seki bizin se mobilizasyon deryer enn program pu met deor Lalyans MSM depi puvwar, e anmemtan pu batir enn veritab chalennj atraver enn klas travayer inifye kont reyn kapitalis. Dan enn tel moman, sa kalite sipa stratezi sipa taktik sipaki ki Subron pe fer, li pitwayab.
LALIT,
28.09.2024,
Tradir an Kreol le 2 Oktob 2024
