Dekolonizasyon, Demilitarizasyon, e Reinifikasyon Chagos-Diego Garcia dan Repiblik
27.07.2024
Dan LALIT nu stratezi anti-inperyalist li viz enn “laliyn fraktir” dan larmatir inperyalist oksidantal. Enn tel laliyn fraktir li travers kestyon Diego-Chagos, e osi kestyon Palestinn. Alor, sa but nu Program li reprezant nu stratezi anti-inperyalist, ki depann lor viz presizeman sa “laliyn fraktir” dan larmatir inperyalist oksidantal. Alor dan lansanb aksyon LALIT, depi li kree an 1976 vini mem – pre 50-an – lalit kont baz militer, lalit kont lokipasyon militer inn tultan res santral. Anfet, kan lapolis RIOT ti aret 8 fam – fam LALIT ek Chagosyin – dan gran manifestasyon 1981, sa finn met kestyon Diego-Chagos kareman lor azanda nasyonal e mem lor azanda internasyonal. E sa finn res lor azanda. Lerla aksyon LALIT kuma nu 2 “Konferans Internasyonal” 2010 ek 2016 avek orater internasyonal ek Morisyin inklir Chagosyin avek so 2 Deklarasyon Komin ki met delavan demand imedya anver Guvernman anplas, sa finn reysi zwenn dan enn gran rezo aksyon mondyal pu ferm baz. E kan nu 2 manb, Alain Ah Vee ek Ragini Kistnasamy al Palestinn, sa osi li ed nu kone ki demand pu met divan, e kimanyer apiy li politikman.
Kumsa finalman finn gayn zizman ICJ kont Israel an Ziyet 2024.
Kote Chagos, lezot aksyon ti inklir 2 tantativ pu organiz bato pu al lor Chagos, enn ladan ti pe al vinn enn flotila an antye; nu partisipasyon dan konferans internasyonal dan Lostrali, dan Lamerik, dan Ekwador, dan Lind, dan Lafrans, dan Sid Afrik; nu ti manb dan imans fron komin internasyonal apel “No Bases” ki ti reyni plis ki 100 lorganizasyon anti-baz; nu ti fer enn delegasyon konzwin ansam avek Grup Refizye Chagos dan gran konferans internasyonal No Bases dan Mumbai dan kad muvman World Social Forum an 2004, kot 5 nu manb ek 3 manb GRC ti partisipe kot nu ti ralye sutyin muvman anti-lager mondyal; plizir let uver a guvernman opuvwar, petisyon internasyonal, forum, trak, lartik dan lagazet lokal e dan Langleter ek lezot pei, lafis. Sa kanpayn mobilizasyon lor letan finn ralye lezot lafors politik – muvman Chagosyin, muvman sindikal, muvman fam, MMM dan so kumansman, Organizasyon Fraternel dan kumansman, gran sindika dan Laoland mem dan Lamerik, muvman “No Bases” mondyal, ralye sutyin internasyonal muvman progresist, muvman anti-baz militer, muvman anti-lager, muvman anti-nikleer, muvman lape.
Zordi li evidan ki gras-a sa sutyin internasyonal ki nu finn ariv kot nu finn arive. Li tu sa mobilizasyon la ki finn kontribiye pu fors Leta Moris pu al dimann Linyon Afrikin met enn Rezolisyon dan Nasyon Zini pu al ICJ (International Court of Justice). Nu ti revandik sa. Finalman, an 2019, ICJ, pli gran lakur internasyonal, li statye ki Gran Bretayn bizin kit Chagos, inklir Diego Garcia pu konplet dekolonizasyon Repiblik Moris. Lasanble Zeneral Nasyon Zini dan enn vot masiv sutenir Lopinyon ICJ e donn Gran Bretayn 6 mwa pu kite-ale depi totalite Chagos.
Dan nu program pu tu eleksyon zeneral depi Parti LALIT forme an 1982, nu demand ek nu revandikasyon lor Diego-Chagos ek Palestinn zot form pwin santral parmi lansanb demand.
Nu lalit kont baz militer ek kont lokipasyon finn osi vedir ki nu finn dan lalit pu liber Palestinn depi lokipasyon ilegal par leta Israel.
Nu ti pran pozisyon anfaver Palestinn depi bann lane 1970, vini mem. Manb LALIT finn al dan Palestinn okipe 3 fwa pu konpran lavi su lokipasyon atraver partisip dan aksyon kont miray Apartheid ki Israel finn konstrir dan Palestinn, aksyon kot tu sa chekpoynt, e dan rekolt zoliv par planter Palestinyin, ki exziz fer fas a zom arme dan lavi kotidyin Palestinyin su lokipasyon militer Israel.
Zordi dan kontex kanpayn elektoral, nu pe tuzur gard lor azanda politik kestyon dekolonizasyon teritwar Moris, kestyon demilitarizasyon, setadir kimanyer ferm baz lor Diego ki reprezant enn danze, enn menas pu popilasyon lemond antye. Zordi fas a zenosid Israel kont Palestinn sirtu Gaza fer nu LALIT vinn dan lavangard sa lalit pu sutenir Palestinn e fors parti politik ek guvernman vini pu azir kont Leta Aparteid Israel ki pe komet enn zenosid dan Palestinn. Parey kuma nu ti met presyon pu Guvernman Moris al ICJ, nu finn met presyon pu li sutenir ka Sid Afrik, e ka kont lokipasyon Palestinn, kot fek rann enn zizman istorik an Ziyet 2024.
Diego
Pu ki nu lalit ofansiv lor kestyon Diego Garcia ek Chagos reysi porte kont UK-USA, li tuzur neseser gard ansam trwa demand santral:
- Dekolonizasyon Moris, setadir re-inifikasyon pei; li anmemtan dekolonizasyon Lafrik.
- Demilitarizasyon Moris, fermtir baz Amerikin lor Diego Garcia;
- Drwa retur Chagosyin ek lib sirkilasyon tu Morisyin lor totalite Repiblik; pu sa fode ena enn netwayaz ekolozik Chagos, e osi reparasyon pu trwa krim komet par Gran Bretayn ek Lamerik: lokipasyon-kolonizasyon kontinye; baz militer; derasinnman Chagosyin.
Bizin deswit retir Guvernman Jugnauth so lof kriminel pu lwe enn parti later Moris, setadir Diego Garcia, ar Leta Zini pu 100 an, e deswit kumans plito reklam fermtir sa baz la, netwayaz ekolozik, e transformasyon sa later Repiblik Moris an seki Sagosyin, ansam ek lepep Moris, bizin e ule. Setadir sa 3 demand la non-negosyab, e zot enn sel: (i) Bizin re-inifye Moris ar Chagos-Diego Garcia, (ii) Bizin ferm baz militer-nikleer USA-UK lor Diego e (iii) Bizin drwa retur Chagosyin, e lib sirkilasyon tu Morisyin lor totalite teritwar Moris osi byin ki reparasyon pu Leta Moris e osi pu sak Chagosyin ki finn sibir ditor.
Guvernman bizin organiz enn bato, sinon enn flotila, pu al pik pavyon lor Chagos, kuma li finn promet.
Guvernman Jugnauth bizin deswit pibliye lakor avek Guvernman Lind lor lepor ek larad Agalega, e sa pu rasir abitan Agalega ek lepep Moris ki sa devlopman pu inikman pu bezwin sivil, pa militer.
Bizin ferm tu larad Repiblik Moris a tu navir deger, setadir Port Louis, Port Mathurin, Agalega, Diego Garcia, Tromelin, St. Brandon.
Bizin inskrir enn demand formel pu inspeksyon UN su Trete Pelindaba ki interdi tu zarm nikleer dan Lafrik.
Lakur Siprem bizin al syeze Chagos pu okip ka refizye Sri Lanka ki USA pe detenir laba ilegalman.
Bizin ki Guvernman donn enn form konkre pu Chagosyin form parti dan “set-up” demokratik Repiblik Moris, antan ki Leta Arsipel; e pu amand Konstitisyon pu anpes instalasyon tu baz militer lor teritwar Moris dan lavenir.
Liber Palestinn e Solidarite ar Lepep Palestinn
Nu salye Deklarasyon Beijing 23 Ziyet 2024 siyne par enn fron komin tu grup rezistans Palestinyin.
Demand Irzan Kont Zenosid Israel-USA dan Gaza Palestinn: Bizin fer tu pu fors Leta Israel pu tutswit aret so zenosid dan Palestinn an partikilye dan Gaza, e pu uver Rafah Krosing ek lezot krosing. Nu bizin fer sa atraver kontinye met presyon pu fer pri politik tu sa seri pei Oksidantal manb UN, avek USA ek UK antet, ki finn kup led a UNRWA telman lur pu sarye si zot pa tutswit retablir finansman a UNRWA. Presyon la finn marse. Zis USA pankor rekumans pey UNRWA direkteman. Se sa ki pu ede pu anpes sa faminn orkestre dan Gaza.
Bizin akil e izol Leta Israel ziska li aret so lokipasyon militer Palestinn. Zizman Lakur ICJ fini dir li bizin deswit kumans demantel tu so bann koloni ilegal lor later Palestinn, aret so leta-desyez lor Gaza e met fin a Aparteid Israelyin, ki vedir diskriminasyon rasyal ek relizye kont Palestinyin. Leta Moris bizin donn ful sutyin ka Sid Afrik divan Lakur Internasyonal Lazistis kont zenosid Israel pu vyolasyon lalwa internasyonal dapre Trete pu Prevansyon e Pinisyon Krim Zenosid. Zordi li ankor plis inportan pu sutenir aksyon legal Sid Afrik. Palestinyin dan Gaza pe sibir enn prosesis ki viz pu aneanti zot net.
Nu bizin intansifye kanpayn Boykot, Dezinvestisman, Sanksyon (BDS) kont Israel. Bizin enn anbargo zarm total, swit-a Zizman ICJ. Moris fode pa renuvle okenn kontra existan ar konpayni Israelyin. Guvernman bizin met dibut enn biro pu veye ki pena prodwi Israelyin lor marse. Bizin averti tu sipermarse pu napa met anvant prodwi Israel enn pei ki pe perpetre enn zenosid.
Guvernman Moris bizin kas lyin ekonomik ar Israel. Bizin sispann relasyon diplomatik avek Israel deswit.
Anmemtan, Leta Moris bizin propoz Linyon Afrikin, dabor, e tu manb UN answit, ki sispann Israel depi Nasyon Zini. Pei lemond ti fer sa kalite sispansyon kont Sid Afrik Apartheid an 1974. Presedan tini. Zizman ICJ fek azut so lavwa pu sa.
Bizin travay lor enn rezolisyon Nasyon Zini pu ena enn “No fly Zone” lor Gaza e leres Palestinn.
MBC bizin vinn indepandan. Fode MBC pa zis fann propagann USA ubyin Lafrans, me explik pozisyon Guvernman Moris. E bizin ena enn sistem pu donn kuvertir ekitab diferan kuran politik pu vinn explik zot pozisyon lor Diego-Chagos, lor Palestinn ek lezot kestyon lor azanda politik pu dimunn Moris kapav analize ek zize. Par exanp, kan Zizman Lakur ICJ ti lor tu TV internasyonal an long ek an larz, MBC ti innyor li. Purtan Guvernman Moris ti al depoze, ti an-vedet laba!
LALIT, 24 Ziyet 2024
