Let a Redakter L’Express Nad Sivaramen lor Pyez Leta Israel
10.07.2024
Ala let ki 2 manb LALIT, Ragini Kistnasamy ek Lindsey Collen, finn avoy lor nom LALIT a Redakter L’Express Nad Sivaramen Dimans.
Ser Nad Sivaramen, avek kopi a zurnalist L’Express Aline Groëme-Harmon,
Nu pe ekrir u sa let la, lor nom LALIT. Li konsern linportans pu institisyon kuma Lapres, 4yem puvwar, e pu zurnalist individyel ki anplwaye par Lapres, truv zot prop rol dan “enn vizyon dansanb” lor letan sa sosyete mondyal kot nu pe viv. Sa li vre sirtu kan li konsern enn kestyon osi grav ki seki pe deferle asterla-mem dan Palestinn: enn zenosid kolonyal ki Leta Israel pe perpetre. Pli presizeman, nu pe koz mankman kriyel sa “kontex” ki neseser dan de lartik ki L’Express inn pibliye resaman otur enn zenn madam Israelyin ki de zom lor motosiklet ti kaptire, amenn Gaza kuma otaz, e otur so vre sufrans.
Listwar pu ziz nu, selman, e ziz nu pu debon apre, lor baz pozisyon ki nu finn pran pandan sa zenosid ki Israel pe fer dan Gaza. Sa li parski zenosid la, li enn evennman istorik, enn prosesis istorik, ki telman grav, telman inimin, perpetre avek telman kriote divan lizye lemond, ki nu pozisyon pu definir manyer ki listwar rapel nu. Nu ti konplis ar zenosid? Nu ti sezi tu lokazyon pu opoz li? Zurnalist, parmi tu dimunn, pena okenn exkiz komkwa zot pa ti kone. Nu tu kone. Exsepte si nu fer kuma lotris, anter nu latet anba disab. Me, nu kone u pa pe fer sa.
Expilsyon forse ek masak Palestinyin finn kumanse, kuma u kone, avek Nakba ena 76-an desela, e finn kontinye-mem dan enn fason perle, me sanses, depi sa, avek plizyer vag antret masak anmas tule de-trwa zan. Asterla tusala byin dokimante. Nu, siynater sa let la, finn tulede, ansam avek par milye lezot, resaman lir istoryin Israelyin Ilan Pappé rakont andetay dan so liv The Ethnic Cleansing of Palestine. Nu sezi lokazyon konsey sa liv la. Li enn rezime exselan konesans dokimante lor sa listwar kolonyal “de-popilasyon” par lafors. Enn referans a sa listwar la li mankman prinsipal “kontex” ki nu pe koze, e li manke dan tulede lartik.
Lerla ena enn dezyem eleman manke. Leta Israel, depi 18 an ti fini konstrir enn miray fennsing sofistike, avek teknolozi depwint, enn separasyon inpenetrab, kontrole elektronikman, otur Band Gaza ki ti konverti li efektivman an enn prizon, ubyin pli presizeman, an enn kan konsantrasyon depi sa dernye 18 banane la. Sa vedir sa lepep la, sa 2.3 milyon Palestinyin ki viv dan Gaza, ti deza expilse depi lor zot later an 1948 pandan Nakba pu vinn refizye dan Gaza, e lerla 18-an desela Israel inn kadnas lepep la antye dan enn leta-de-syez militer total. Seki finn arive le 7 Oktob se konbatan rezistans Palestinyin, sorti depi kat-sink diferan kuran politik inklir Hamas, inn met miray fennsing sekirite Israel KO. Zot finn pers li fizikman, met gro-gro tru ladan, dan 60 bres dan 60 diferan plas dan sa fennsing la. Larme Israelyin ti imilye. Servis ranseynman USA, li usi, ti imilye. Tu sa masinnri deger elektronik pa ti futi aret enn evazyon masif depi prizon Gaza. Lerla konbatan rezistans Palestinyin, kan zot fini fer sa 60 bres la, finn atak larme lokipasyon Israelyin, met gardprizon kolonyal KO, zot osi, e infliz enn defet lor zot tu. Ankor enn lot imilyasyon pu larme lokipasyon Israelyin. Ankor enn lot imilyasyon pu USA so backing militer a Israel. (Li vo lapenn mansyone, konbatan rezistans ti swiv par enn laful disparat plizyer santenn lezot abitan Gaza kan zot finn truv miray prizon inn uver, pasaz la divan zot, zot finn galupe sorti andeor Gaza pu al lor later zot dada-dadi, zot nana-nani – zis akoz zot ti lib pu sorti depi andeor zot prizon, ale – dan sa laful la ti ena usi manb gang delinkan parmi.) Konbatan finn lerla atak 11 baz militer Israelyin otur Gaza tutlong miray fennsing, infliz enn defet lor tu, tuy otur 400 solda Israelyin. Lerla finn usi komet krim deger, kan zot finn tuy 700 sivil Israelyin, inklir 38 zanfan. (Sa sif la plito sif maximem, akoz finn etablir ki IDF, Israeli Defense Force, finn tuy buku parmi dan zot kont-atak, kan ti anplway Doktrinn Hanibal, kan zot servi antot Elikopter Appache pu tir misil dife-lanfer (zot apel “Hell-fire missiles”) ki zot spesifisite se zot bril tu kiksoz, fonn tu kiksoz, dan enn fason dyabolik. Ena parmi seki finn infliz lamor ek atrosite, li posib, ki ti manb geng delinkan ki ti parmi sa gro laful ki finn profite kan finn ena bres miray fennsing otur Gaza. Lanket indepandan pu krim deger pu kapav determinn sa.) Pandan sa “evazyon prizon”, konbatan rezistans lerla pran plis ki 200 dimunn kuma prizonye deger dan ka bann militer, e kuma otaz dan ka bann sivil.
Tutfason, Hamas ek lezot grup rezistan finn fer enn atak militer kont fortifikasyon Israelyin e kont so 11 baz, finn infliz enn defet lor larme Israel. Sa asontur finn provok enn respons depi larme lokipasyon Israelyin ki pa selman andeor proporsyon net, me inn vinn enn masak zenosider zeneralize kont Palestinyin. Kan nu pe ekrir sa let la, ena plis ki 38,000 Palestinyin tuye, laplipar parmi zot sivil, e tu oprime par enn lokipasyon kolonyal. Parmi sa 38,000 Palestinyin masakre, ena 16,000 zanfan. Sa sif la, pu gard kontex istorik, li zis depi 7 Oktob lane dernyer – sa sif la pa pe inklir avan sa, depi 1948, enn sif imans. Sa sif tusel li 54 fwa nonb sivil Israelyin tuye pandan “evazyon prizon” le 7 Oktob. Sa sif la, li 421 fwa nonb zanfan Israelyin tuye pandan sa “evazyon prizon” le 7 Oktob la. Ziz Lakur Internasyonal Lazistis, “ICJ”, ki nu byin kone akoz Diego ek Chagos ki dan Repiblik Moris, kuma Palestinn, li okipe militerman, finn deza statye ki li “plozib” lefet ki Israel pe komet zenosid, e Lakur finn, dan enn “lord” formel, ordonn Israel pu aret tuy dimunn, mitil dimunn, afam popilasyon sivil. Zizman la ti rande par enn mazorite ekrazant. Israel, kanta-li, li finn persiste, kontinye so masak, so zenosid.
Sa amenn nu pu dir nu finn inpe alarme avek mank analiz ek kontex istorik dan sa de lartik resan ekrir par e pibliye dan L’Express. Premye lartik li enn intervyu par Aline Groëme-Harmon le 25 Me avek enn otaz Israelyin libere, Sapir Cohen, lor so lexperyans tromatizan kuma enn otaz, e dezyem lartik enn folo-ep kurt par Aline Groëme-Harmon le 31 Me lor posib liberasyon so boyfrenn, li usi enn otaz e ki asterla paret li ankor vivan. San enn referans a tu sa kontex indispansab, sa de lartik la paret kuma lartik kupab enn sertin “complaisance”, petet mem enn lartik maniganse par masinnri propagann Israelyin, ki exper ladan. Sa kalite lexersis koni azordi kuma “Hasbara”, depi enn mo an Ebre, e suvan li ena pu fer ar sa laspe Israel so lager-linformasyon ki dan domenn “diplomasi politik invizib” e ki suvan inplik enn rol pu enn lapres konplis.
Lor nu websayt nu finn deza denons de ka kot L’Express pibliye propagann Israelyin. Enn ti resaman, le 15 Zanvye 2024, kan Anju Ramgulam vizit Israel pandan ki zenosid pe derule-mem kuma enn invite IDF, sa mem larme ki limem perpeprater sa zenosid. Lot la ti enn lartik depi inpe pli avan, an Fevriye 2022. Lerla-mem, nu ti kritik enn lot zurnalist L’Express, kot nu ti ekrir kimanyer “masinnri propagann Israelyin pe travay dir dan Moris dernyerman, finn anbrigad lagazet L’Express, via enn so zurnalist andan so larme mondyal “zistifikater”. Sa fer ki li intervyu enn portparol Israelyin dan enn fason konplezan e lerla ekrir enn lartik foloep osi konplezan. Pena okenn mansyon, par exanp, lokipasyon ilegal Palestinn, anexasyon enn parti teritwar Lasiri, trwa dernye Rapor drwa imin pibliye dekrir Israel kuma enn Leta Aparteid, ni mem pa lor so arsenal zarm nikleer ilegal. Apre finn resi akerir enn tel ‘kuvertir’ media, leta Israel asterla paret pe rod fer enn muv pu inflians leta Moris direkteman”. Enn nu manb ti ekrir let personel a sa trwazyem zurnalist nu finn mansyone, ki finn, depi sa, nepli kontinye dan so rol fasilitater Israelyin, samem kifer nu pa finn mansyonn so nom zordi.
Tusala pu introdir nu set kestyon nu ena pu u. Lekter, nu panse, merit repons a sa seri kestyon la.
Kestyon 1: Kifer L’Express pa finn dimann Sapir Cohen ki li panse lor lefet Leta Israel pe komet zenosid kont lepep Palestinyin, uswa mem ki li panse lor ka Sid Afrik divan ICJ e lor ICJ so lord interlokitwar pu Israel aret komet aksyon zenosid? Uswa eski bann tel kestyon tom kareman dan kondisyon fini fixe avan intervyu, “conditions fixée au préalable”? Wi, L’Express inn dakor avek sa aranzman pa pu koz politik: “on ne parle pas de politique”. Premyerman, enn tel kondisyon napa akseptab pu enn lagazet, sirtu dan enn kontex zenosid. E dezyeman, depi kan eski zenosid tom anba definisyon “politik” kot kikenn kapav kumadir swa “pur” uswa “kont”? Uswa ankor pli pir, enn kikenn kapav dakor pu napa mansyonn li ditu? Koze “C’est donc avec un éléphant dans la pièce” [avek enn lelefan dan lasam] pa furni u enn exkiz pu sa degre kolaborasyon avek naratif zenosider Israelyin.
Kestyon 2: Sapir Cohen dir komkwa li lor enn laturne pu rakont so lexperyans, “Depuis sa libération, Sapir Cohen voyage pour raconter ce qui lui est arrivé.” Enn serch rapid lor Youtube konfirm sa. Li finn vinn Moris pandan enn detur depi so vwayaz pu al Sid Afrik kot li ti invite par Jewish National Fund of South Africa, ki dekrir limem kuma “enn lorganizasyon afilye ar South African Zionist Federation”, [Federasyon Zionist Sid Afrik]. Eski sa laturne la pa form parti “politik” leta Israel, kot madam la pe azir kumadir li form parti ladan? Kisannla exakteman inn pey so vwayaz pu so laturne mondyal? Ki lorganizasyon ti resevwar li dan Moris? Zis avan so vizit dan Sid Afrik, li ti pran laparol dan enn evennman sponsorize par enn lorganizasyon Zionist dan Israel apel HaShomer HaChadash. (U kapav konsider ekut enn-de intervyu lor Youtube, ankor par sa mem Istoryin Ilan Pappé, lor listwar lobi politik Zionist – sirtu dan UK ek USA – ki expoz modus operandi sa lobi la ek so relasyon avek laparey deta sa de leta la.) Zionism li politik. Li enn proze politik kolonyal, ki’inn pran lanpler kan li vinn enn proze politik Leta Britanik inpe plis ki 100 an desela, e li finn kontinye avek enn nuvo lanpler kan li vinn enn proze politik USA. Sapir Cohen lor enn laturne, laturne lamem li enn proze politik. Alor li pa kapav evit koz “politik”. Li inposib li “parle pas de politique”, li. Zis L’Express ki pa gayn drwa koz politik ar li.
Kestyon 3: Eski sa “video-choc” ki’inn montre Aline Groëme-Harmon li samem video prodir par larme IDF so Yunit Kominikasyon? Si wi, eski pa ti bizin fer li kler ki li enn travay montaz par lel propagann sa mem larme ki antray pu krim zenosid? Eski li pa ti neseser pu mansyonn surs sa montaz la?
Kestyon 4: Dimunn ki ti akonpayn Sapir Cohen, “personnes qui l’accompagnent”, kot enn parmi ti amenn sa video la avan Sapir Cohen so frer amenn li kot pu fer intervyu, eski sa bann dimunn la zot depi Leta Israel? Li pa kler. Me, nu prezime zot form parti enn proze “politik” leta Israelyin dan lekel u zurnalist finn al rantre.
Kestyon 5: Kibbutz Nir Oz kot Sapir Cohen sorti inn batir lor later kot terorist Israelyin inn tuy fami Palestinyin, expilse leres, fors zot deplase, al res dan Gaza an 1948. Eski li pa later kokin? Eski sa pa ti enn kestyon rezonab pu poze? Kifer eski tu sa laful dimunn inn surse, pu galupe, lib pu al andeor Gaza le 7 Oktob? Buku parmi ti zis ule get later zot granparan ankor tuzur vivan? Par exanp, eski sa Kibbutz pa ti konstrir lor later apartenir a lafami Abu Sitta depi Gaza? Sa ti pu enn kontex istorik rezonab. Palestine Land Society ena enn lartik lor sa size la lor sa linnk la: https://www.plands.org/en/articles-speeches/articles/2024/i-could-have-been-one-of-those-who-broke-through-the-siege-on-october-7
Kestyon 6: Etan done Sapir Cohen finn sulev pwin lor kondisyon so kaptivite dan Gaza ki anfet rezilta direk aksyon IDF kont sivil dan Gaza, eski li etik pu L’Express zis pretann pena okenn kontex dan Gaza, pena kontex enn zenosid pe perpetre pandan li, sapir Cohen, ti enn otaz laba? Trwa u kat lexanp:
a) Nu lir dan intervyu, “Otage, ‘vous avez tout le temps faim. On ne vous donne pas assez à manger’. La ration: un pain pita par jour.” [“Otaz, ‘u ti pe tultan gayn fin. Pa ti pe donn u ase manze’. Rasyon: enn dipin pita par zur.”] Nu sagrin pu li. Li dir. Li zenn, li tusel, li pe gayn per, e lor la li pe gayn fin. Me eski pa ti devet rapel lekter dan enn ti-fraz kurt, kuma larme lokipasyon Israelyin inn promet zot pu kup manze, kup dilo, kup furnitir esansyel, e lerla finn efektivman al fer li? Eski pa ti oredi rapel lekter ki Leta Israelyin pe tuy dimunn atraver inpoz enn faminn provoke par expre? E ki rezon pu so lafin ti, omwin anparti, akoz sa? Eski pa ti devet rapel lekter ki zanfan dan Gaza pe mor de fin dan enn faminn orkestre par expre, e ki pe afekte totalite popilasyon Palestinyin dan Gaza? Komye lavi zanfan ti kapav sove avek enn dipin pita par zur, si larme Israelyin pa ti blok manze, bonbard plantasyon manze, sible e tuy travayer led imaniter kan zot pe amenn manze?
b) Kan Sapir Cohen finn inkomode par loder makalpayn pandan enn parti so de-mwa kalver, “Les tunnels avoisinent les égouts. L’odeur y est nauséabonde, suffocante,” nu sinpatize. Me eski pa ti devet inform lekter kimanyer larme Israelyin, pu pini Palestinyin, anfet expre target zot sistem makalpayn? E li fer sa pu provok lepidemi? Eski L’Express pa ti devet rapel nu loder makalpayn li enn koze pe tultan suleve par preske tu dimunn dan Gaza? E kan fonksyoner servis sivil Hamas al repar sistem makalpayn andomaze, Israelyin asasinn zot? Snayper viz zot, tuy zot? Loder pu 2.3 milyon Palestinyin li terib. Makalpayn, lekor mor dekonpoze anba dekonb, mel salte eparpiye partu akoz kan anplwaye servis sivil ale pu netwaye, Israelyin asasinn zot? Eski pa ti devet inform lekter, kan pe koz move loder, seki Mazor Zeneral Larme Rezervist Israelyin, ansyin Sef Konsey Sekirite Nasyonal Israelyin, ek konseye Minister Defans, pa ninport kisannla, Giora Eiland, zur fatidik 7 Oktob 2023, deza inn explike lor lord Israelyin pu kup furnitir dilo ek kuran Gaza? Dan enn lagazet onnlayn, li ekrir: “Ala seki Israel inn fini kumans fer – nu kup furnitir kuran, dilo ek dyezel ver Gaza. … Me sa pa sifi. Pu rann sa syez la efikas, nu bizin anpes lezot dimunn furni led a Gaza”. Li usi azute “Israel bizin kree enn kriz imaniter dan Gaza, fors par dizenn milye uswa mem santenn milye Palestinyin dan Gaza al rod refiz dan Lezip uswa dan Golf, … Gaza bizin vinn enn plas kot okenn imin nepli kapav viv.” Pu konklir tusala, li konfese, lor zisteman pwin nu pe fer: “Kominote internasyonal pe warn nu lor enn dezas imaniter dan Gaza e lor lepidemi grav. Fode pa nu rekile, kanmem komye difisil li kapav ete. Apre tu, lepidemi grav dan lesid Band Gaza pu amenn viktwar pli pre ...” Li byin fasil pu gayn akse a tu sa sitasyon la dan plint byin solid Sid Afrik inn depoze divan ICJ (ena enn kopi lor websayt LALIT dan seksyonDocuments pu enn referans rapid). Eski li pa ti inportan pu dir lekter kuma sa zar argiman par Israel pu zistifye target sistem makalpayn dan Gaza, kan Sapir Cohen mansyonn “odeurs”? Lekter L’Express ti bizin kone dan Gaza, drolman pu mem rezon suvan dan West Bank, Palestinyin finn ante tulezur, lannwit-lizur, ziska zordi, par sa mem loder, e ankor pli pir de seki Sapir Cohen finn ena pu sufer pandan enn parti so de-mwa anprizonnman?
c) E kifer li finn buze depi enn lakaz a lot trwa fwa, e lerla buze de fwa dan diferan tinel? Li dekrir sa, e li dwatet finn enn kalver terib pu li. Nu sinpatize. Me, L’Express ena enn devwar kan pe raport sa pu rapel lekter kuma larme Israelyin literalman anserkle, literalman lasas-atrup totalite popilasyon Gaza, kumadir zot trupo bef, fors fami antye pu sove san narnye apart enn motri anba lebra, sove depi enn plas a lot? Lerla depi enn lanklo ziska lot lanklo? E kimanyer Israel infliz sa lor Palestinyin Gaza sanses, san repi? e osi kimanyer larme IDF deplas par lafors vye ek infirm, baba dan lebra ek seki lor laparey-sirvi dan lopital ki zot bonbarde, seki ena Alzheimer e seki finn anpite depi plizyer bonbardman Israelyin e depi kut-bal par tirer-delit ki expre viz zenu manifestan pasifik pandan Gran Lamars Retur an 2018? Sa explik rezon kifer li, Sapir Cohen, finn bizin buze depi enn lakaz ziska lot e lerla enn tinel ziska lot tinel. Li finn sufer pandan de mwa, parey kuma popilasyon Gaza finn sufer pandan wit mwa, sinon depi 1948. Akoz IDF pe inpoz sa kalite rezim la kuma enn aksyon zenosid. Kontex li inportan.
d) Dan enn kontex pli larz, kifer rezistans Palestinyin finn anfet inn pran li, Sapir Cohen, ansam ar 200 lezot, kuma otaz? Li enn krim deger pu pran otaz sivil. (Li pa kler si Sapir Cohen finn exanpte depi larme uswa li enn rezervist larme – sa kestyon la usi, anpasan, ti pu enn kestyon apropriye pu poze. Eski li form parti militer?) Me, ki kontex ena alabaz enn tel aksyon osi drastik kont santenn sivil? Kifer Hamas ek lezot finn anlev dimunn? Les nu kumans avan 7 Oktob. Apartir granmatin boner sa dat la, ti ena deza apepre 1,250 Palestinyin ki finn derasine depi zot lavi tulezur, ranferme dan prizon Israelyin san prose lakur, san mem okennsarz. Sif 1,250, li 4 fwa plis ki sif otaz ki bann Hamas inn pran. Si sa bann Palestinyin la pa otaz, nu dimann numem abe ki zot ete? Sa vedir Israel ti deza fini pran kat fwa plis otaz ki lerla bann Hamas pu pran le 7 Oktob. Alor, ena 1,250, ubyin plis, otaz Palestinyin pe puri dan prizon Israelyin e eski personn dan lidership Lemond Oksidantal pa kone? Uswa zot fupamal? E kimanyer konbatan rezistans Palestinyin pu resi fer larg zot kamarad – inklir zom, fam, zanfan – depi prizon? Kan Palestinyin fer manifestasyon, larme lokipasyon Israel tire lor zot. Alor, kontex se konbatan Palestinyin pran otaz pu zot kapav sey gayn liberasyon zot prop dimunn ki Israel inn pran otaz. Li pa ti devet neseser mansyonn sa, pa vre? Ariv Zanvye 2024, nonb Palestinyin pran an-otaz kumsa finn deza ogmante ziska 3,291! Li paret pe kontinye ogmante dan enn fason drastik ziska zordi an Ziyet. Sa zis konsernan otaz. Prizonye akize lor enn sarz – byin suvan lor sarz absird uswa sarz bankal, suvan dan lakur militer kolonyal – plis ki dub sa sif la.
Kestyon 7: Eski li pu itil pu staf pli sinnyor averti tu u zurnalist lor kimanyer leta Israelyin aplik so propagann uswa so “seri aktivite konsyantizasyon lamas”, “mass consciousness activities” kuma Israel limem apel li? E pu poz umem lakestyon eski u pe partisip ladan, lizye ferme? Sertennman u staf ti bizin averti kont “propagann atrosite”, seki an Alman apel “Gräuelpropaganda”, vedir enn leta zistifye so prop zenosid li pe komet atraver invansyon zistwar orer, byin suvan lor tibaba dekapite uswa vyol-anband, kuma li efektivman ete dan ka “Gräuelpropaganda” Israelyin. The Guardian, malgre li notwarman koni kuma enn lagazet pro-Israel, finn resaman pibliye enn letid lor Israel so propagann politik vast ek profon, get linnk https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/24/israel-fund-us-university-protest-gaza-antisemitism
E, lor enn mem lord lide, nu kone, e nu konn tre-byin, ki New York Times, dan kad Israel so kanpayn “propagann-atrosite”, inn pibliye enn lartik asterla totalman diskredite lor tu sa seri invansyon farfeli leta Israelyin lor “vyol-anband” le 7 Oktob. Revelasyon sa eskrokri la kitfwa vo lapenn zurnalist L’Express, ki okip sa dosye la, etidye. Ena 60 top profeser zurnalism dan Lamerik finn chalennj NY Times lor sa lartik la: https://www.democracynow.org/2024/5/8/nyt_investigation
Eski pa ti deza ena sifizaman vre atrosite, eski pa finn deza tuy sivil, e pran sivil otaz le 7 Oktob, san ena nesesite pu al invant mansonz farfeli, kuma masinnri propagann Israelyin inn fer? Tu sa mansonz lor tibaba dekapite, ziska mem Prezidan Biden plis ki enn fwa inn repete, san prezant okenn exkiz apre finn koriz li. Tu sa mansonz komkwa finn ras fetis depi vant enn fam, inn kup tete enn fam e avoy li otur kumadir li enn bul, mansonz tibaba brile dan fur, mansonz vyol-anband, finn servi par Israel (ek USA) pu de rezon: enn tantativ pu maske zot defet militer le 7 Oktob e osi enn tantativ pu zistifye seki pa zistifyab: sa zenosid vini apre zot pe perpetre asterla. Lapres bizin sanfot met lanfaz lor sa kontex la.
Nu espere u pu konsider nu let and revinn ver nu.
Sinserman,
Ragini Kistnasamy ek Lindsey Collen, pu LALIT
