Sityasyon Internasyonal sa Premye Me – Inperyalism, Zenosid ek Lalit
04.05.2024
Zur Fet Travay, li enn zur sak lane kan “travay” ranze kont “kapital”. Li sa 2 lafors sosyal – seki ena “kuraz”, enn kote, ek seki ena “kapital”, lot kote, ranze enn kont lot, ki ed nu explik kimanyer sosyete imin opere lepok modern. E sa, li realite sosyal depi pre 250 an, kan tu sa reyn monarsi finn ranverse, ranplase par reyn leta burzwa, kan sistem feodal finn ranplase par sistem kapitalist, akumanse dan Lerop, e sa esklavaz dan pei kuma Moris finn ranplase par “sistem esklavaz lapey” ubyin “wage slavery system”.
Li vo lapenn gard sa vre sinifikasyon Premye Me antet kan nu truv rasanbleman otur MSM Vacoas ek Travayis-MMM Port Louis, kot gayn “lager laful” e kot pretann ki pena enn lalit-deklas ki derule tulezur, e kot tu sa parti politik lor lestrad, zot tu reprezant lintere klas kapitalist dan sa lalit-deklas la – mem si, pu rezon elektoral, zot oblize akord klas travayer konsesyon, anterm pwin inportan – kuma pansyon, servis sosyal, transpor gratis pu tu, e saler minimem. Me, zot ule gard klas kapitalist opuvwar, gard kondisyon optimal pu li fer so kapital grandi atraver enn to profi vo lapenn.
Nu dan enn lepok, sa zur Fet Travay 2024, kot klas travayer pe bizin fer fas defi pa zis depi so klas kapitalist dan sak pei, me depi “kapitalism internasyonal”, setadir inperyalism. Li osi enn moman kot klas travayer pe bizin rapel ki dan moman kle, etidyan vinn enn alye dan lalit kont kapitalism, akoz etidyan pankor sibir matrakaz ideolozik ki fer zot kurbe. E li enn moman kot lalit fam kont patriarsi, li osi, li ena enn kontribisyon inportan.
Seki nu pe temwayn zordi se leral sistem kolonyal Oksidantal, setadir sekus mortel dan leker kapitalism internasyonal: kapitalism Loksidan. Rapel definisyon klas inperyalist, se sa seksyon kapitalist ki tir siper-profi, atraver dominasyon Leta Oksidantal lor lezot pei an antye, inklir zot klas kapitalist.
Li enn lepok inportan pu nu swiv o-grin, pu nu partisip dan sa form lalit deklas la.
Klas kapitalist mondyal pe sibir sekus tu kalite. Kredibilite internasyonal “Loksidan” finn antame. So lezitimite finn remet ankestyon – e sa, dan preske tu pei dan lemond andeor zot-mem. Sa, li vre, sirtu dan lepok zenosid ki Israel – gran proteze Loksidan – kont lepep Palestinn pe expoze pu tu dimunn truv li kri-kri. Li sokan. Mem pu nu ki konn zenosid sistem kolonyal finn deza perpetre.
Anmemtan, parmi plis ki 80% zenn dan Leta Zini, Guvernman Biden pe diskredite. Dan so prop pei. Zenn etidyan finn rant dan enn rebelyon, seki zot mem dir enn “intifada”, ki vedir, “leve, sakuy seki pe dominn twa depi lor twa”. Sistem inperyalist, stad pli avanse sistem kapitalist, ki USA Lamerik finn pran an-min depi ki pei kuma UK ek lezot pei Lerop finn afebli, li ek so NATO, so lafors militer, li pe expoze kuma reyn kriminel ki li, anfet, ete. Ant-ot, li donn zarm, larzan ek kuvertir diplomatik pu zenosid kont Palestinyin. Li enn reyn moralman bankrut. Li pe detrir sa tigit lalwa internasyonal ki ena. So ipokrizi finn expoze pu tu dimunn truve. USA ankuraz Israel vyol tu lalwa internasyonal, tu lalwa imaniter, tu lalwa lager.
Biden refiz mem sutenir apel pu enn lanket indepandan kan Palestinyin dekuver, dimoman Israel bat retret, imans fos-kominn kot larme Israel finn anter 400 dimunn, trwa-met anba later, dan lakur Lopital Nasser ek Lopital Al-Shifa. Ena lekor Palestinyin parmi ki zot lame ti atase deryer zot ledo. Ena lekor ti ankor ena tib serom lopital fixe ar zot. Mem sa, Biden prefer kuver. E li fer sa “cover-up” divan nu lizye. E li ule fer lemond aval sa?
Abe, kot li, etidyan inn refiz aval sa kalite imoralite la. E Biden pa kapav sanze. Tro buku depite dan kongre fini “aste” par lobi AIPAC, setadir gran kapitalist Zionist depi tu bor. Parey an Gran Bretayn. Plis ki lamwatye depite Konservater fini aste par “Conservative Friends of Israel” e kote Travayis, “Labour Friends of Israel” ti fer enn kanpayn malsin mansonzer pu ranplas Jeremy Corbyn ar enn espes “Blair” apel Starmer e pu expilse tu so manb degos. Tusala pu dir zot pa kapav sanz pozisyon fasil, mem kan 3/4 lepep Amerikin ek 3/4 lepep Angle kont seki Israel pe fer. Parey lezot pei Loksidan.
Alor, Leta Zini, UK ek Israel, zot persiste dan zot krim. Zot persiste dan zot zenosid. Samem nu dir li enn espes “leral” pu pa zis kapitalism li-mem, me sirtu pu so “demokrasi burzwa”, ki ti so zistifikasyon moral.
E kan sa sistem kapitalist internasyonal la rant dan so leral, li enn leral vyolan. Li enn lepok grav.
Etidyan plis ki 50 liniversite dan USA finn rant dan enn muvman rezistans pasiv kont investisman zot Guvernman ek zot prop Liniversite dan zarm pu Israel. Etidyan apel zenosid par so nom: “zenosid”. Zot napa aksepte ki li kontiyne dan zot nom. Dan tu sa muvman la, finn ena lorganizasyon etidyan kominote Zwif ki parmi lider – “Not in Our Name” ek “Jewish Voices for Peace”, par exanp. Alor, pa krwar li enn problem kominal. Li enn problem kolonyal. Li enn problem sistem kapitalist. Li konsern investisman dan armaman, dan lager, dan destriksyon. E zot pe sibir represyon. Lapolis arme ablo pe aret zot.
Kontex
Seki ti arive dan Palestinn, nu kapav konpar li ar seki finn ariv Moris pandan so dekolonizasyon, kan lalit ant klas ti liye intiman avek lalit kont kolonizasyon. Kan Moris ti sipoze pe dekolonize, UK ek USA finn fer enn konplo pu fer enn sabotaz kont nu dekolonizasyon. UK finn kokin enn parti pei Moris apel “Chagos”, e finn su-lwe enn parti Chagos apel “Diego Garcia” ar USA pu li al “fu enn baz militer laba”, pu sit Aneerood Jugnauth, enn baz militer andeor tu kontrol demokratik. Pu fer sa, UK ek USA finn derasinn lepep Moris ki ti res Chagos, derasinn zot net, fors zot deplase kont zot gre, priv zot manze, priv zot swin medikal, e finalman asasinn zot lisyin divan zot. UK ek USA finn servi gaz anpwazone pu fer sa tuyeri kont zanimo ki tu sa Morisyin ki ti pe res Diego ti pe sweyne la. E UK finn kree enn nuvo koloni ar so later kokin e li finn batiz so nuvo koloni ilegal “BIOT” (British Indian Ocean Territory). Ala ki Lakur ICJ finn expoze e opoze.
Kote Palestinn, UK ek USA, finn fer pli pir.
Zame Palestinn pa ti dekolonize, li.
Dan moman kot Lind, Zordani, Liban, Kenya, Malezi, zot tu pe gayn zot lindepandans, Palestinn pa gayn pu li. Non. UK ek USA, ansam, finn asire, avek konplisite Nasyon Zini (lepok enn Nasyon Zini restrin, avan tu koloni gayn lindepandans, zwenn) pu “rezerv” Palestinn ki Gran Bretayn ti okipe militerman, pu kree enn nuvo koloni setler, Israel. Promes ki pu osi ena enn “leta Palestinn indepandan” finn res enn miraz. Alor, anplas Palestinn gayn so Lindepandan kuma Liban ek Lasiri akote li, UK ek USA finn tripote pu met dibut lor later Palestinn enn nuvo koloni setler. Alor, Israel finn kree an 1948 lor ledo lepep Palestinyin. Plitar, an 1967, sa-mem Israel la finn kumans enn lokipasyon militer total – setadir lor totalite Palestinn – ki tuzur anplas, dan Gaza kuma dan Wesbennk inklir Zerisalem Es.
Alor dan mem lepok kot tu pei pe gayn zot Lindepandans, enn nuvo koloni Oksidantal ti pe kree, ant 1948 ek 1967: “Israel”. Parey kuma teritwar kokin depi teritwar Moris, “BIOT”, ti kree.
Zordi nu pe get seki pe arive dan Palestinn, akoz nu pe temwayn enn akselerasyon zenosid laba. Anfet prosesis zenosid ti kumans depi 1948-mem. Zordi larme Israel pe tuy fam, zanfan, vye gran dimunn Palestinyin par dizenn milye, par expre. Israel pe gravman bles par santenn milye Palestinyin, par expre, e pe infliz blesir mantal grav a totalite lepep Palestinn. Sa 3 zafer la konstitye “zenosid”, dapre Trete pu Prevenir e Pini Zenosid.
Leta Israel finn anonse – atraver labus tu so lider – kumkwa li pu fer zenosid. Zot lider finn dir zot pu fini Gaza, zot pu aplati Gaza, e zot pu afam Gaza. Ena mem lider ki finn dir ki lepidemi pu ede dan exterminn Palestinyin. Leta Israel finn lerla prosed a tuy Palestinyin, bles zot gravman fizikman e mantalman, sem larwinn dan zot infrastriktir.
Sa, li vinn batay santral pu klas travayer mondyal, inklir dan Moris, pu aret sa zenosid la. Mo konsey dimunn al lir Trete Internasyonal pu Prevenir e pu Pini Krim Zenosid. Li kurt. Zis al dan google, tip “International Covenant on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide”. Li zis 3-4 paz an Angle fasil. U pu kone ki Sid Afrik ena rezon pu met ka ICJ kont Israel pu zenosid. U pu dakor ki Jugnauth bizin deswit zwenn ansam dan sa ka Sid Afrik. Kuma Tirkiye (Latirki) fek fer, anonse par so Minis Zafer Etranze Hakan Fidan.
Zordi tu dimunn dan lemond finn finalman konn sa dominer ki Israel pe fer depi 1948, e ki finn tufe kuma enn sekre familyal dan lafami “Loksidan”, e sa listwar la finn osi fose, par propagann UK ek USA. Propagann Oksidantal finn tret Palestinyin kuma “terorist” kan zot sey defann zot prop later! Israel pretann li eternel viktim, amizir li agres Palestinyin. E sa pe arive, depi 75 an. Anfet Palestinyin ki viktim. Enn Leta terorist, Israel, ki ena baking kriminel depi USA, UK, Lalmayn ek lezot ki agreser konstan.
Nu, tu dimunn dan lemond mo pe dir, finn kumans konpran tusala – dan LALIT nu ti konpran depi avan, e ti deza partisip dan sa lalit la depi nu kree an 1976, vini-mem – kan Hamas ek lezot grup rezistans arme Palestinyin finn rant dan Israel depi Gaza, finn fer bresh dan miray dan enn 30-enn plas diferan anmemtan, e finn met KO tu Israel so 9 baz militer tutolong so miray, so miray ekipe ar tu kalite teknolozi infayib, teknolozi depwint, teknolozi otomatize, e finn tuy enn par santenn solda Israel e pran prizonye otaz. Sa ti laspe militer sa atak le 6 Oktob la. Finn ena debordman, tu kalite dimunn, inklir bann geng, finn travers miray kan li breshe. 700 sivil finn tuye – swa direk par inkirsyon Palestinyin la, swa par ripost larme Israel ar so “hell fire missiles” depi elikopter e depi kanon lor so tink.
Larme Israel imilye par atak militer la kont so instalasyon. Leta Zini, li osi, li imilye. Zot servis sekre akable. Zot kamera ki detekte muvman, otomatikman deklans fizi, tuy dimunn ki koste ar miray. Tu finn KO. Zot nef baz ti sibir defet total. Par santenn solda Israel finn tuye.
Israel finn tutswit bizin sanz size. Li finn kree enn sikoz otur sa debordman la – par li-mem e osi atraver USA fann fos koze ki sorti dan leta Israel – lor sipoze “dekapitasyon tibaba” ki mansonz, lor vyol an-mas organize ki pena okenn indikasyon, lor kwi ti-baba ki ti invante tu-pyes, lor evantre fam ansint ki ti invante andeor Israel, fane partu dan lemond. Biden finn mem fann sa bann kalite koze la.
Sa kanpayn finn kree enn espes listeri demas, e sa, asontur, finn servi pu sey zistifye zenosid ki Israel pe perpetre kont lepep Palestinyin.
Israel finn dan realite tuy 35,000 dimunn, de-tyer fam-ek-zanfan, lor baz tu sa fos zistwar la. Tuy zot pu debon. Israel finn detrir lopital, sant sosyal, liniversite, lekol. Israel finn tuy zurnalist par expre pu nu pa kone ki finn e pe arive. Israel finn tuy dokter ek infermye. Israel finn tuy par santenn staf Nasyon Zini. Israel finn tuy dimunn ki pe amenn led imaniter pu Palestinyin afame. Israel finn met zom preske tuni, kuma pinisyon. Li finn fizye prizonye, kuma li finn fizye enn bonfam ek enn drapo blan dan so lame. Li finn mem fizye trwa solda Israelyin san simiz, avek drapo blan dan zot lame. Li pe rod exterminn Palestinyin. Li finn gard, san prose, san mem met sarz, par milye prizonye Palestinyin. Purtan, propagann Oksidantal pa apel sa bann dimunn la “otaz”. Me, zot otaz mem.
Zordi etidyan dan plis ki 100 liniversite dan Leta Zini, e sa pe fane partu, dan Lafrans, Langleter, Ostrali, Kanada. Zot pe pran pozisyon. Gran sindika union of Automobile Workers dan Leta Zini finn pran pozisyon pu sutenir etidyan kan zot pe sibir represyon grav. Plis ki 2,000 etidyan finn arete dan Leta Zini.
An paralel
Anmemtan, Fet Travay 2024 pe truv USA ek so alye dan NATO kontiyn arm, finans e furni baking pu Israel so zenosid, zot pe osi, depi ase lontan kontiyn arm, finans e furni baking pu Ikrenn, dan enn ofansiv pu fer NATO rant dan Ikrenn. Finalman, Larisi finn reazir, an 2022, e finn invayir Ikrenn. Apartir invazyon la, Loksidan servi solda Ikrenn kuma so “gladyater” pu amenn lager kont Larisi, pu li. Li enn lager “proxi” byin danzere. Mem senaryo, me pli danzere ankor, se Leta Zini pe prepar pu provok enn lager ar Lasinn. Kuma li finn servi Ikrenn kont Larisi, li viz pu servi Taiwan kont Lasinn. Purtan Lasinn konsider Taiwan enn parti Lasinn ki zame pa finn dekolonize.
Tu kalite pei Lafrik met Lafrans ek USA deor
Enn apre lot, finn ena kudeta – parfwa ek gran sutyin popiler – kont prezans militer Lafrans ek Leta Zini dan pei Lafrik. Burkina Faso, Mali, Central African Republic, Niger ek Chad finn expilse militer Lafrans ek USA. Li enn sanzman inatandi. Li kree posibilite pu klas travayer sak pei organize, me li extreman difisil parski represyon laba tuzur byin dir. Reyn militer nasyonalist, li imit reyn militer inperyalist.
Eleksyon dan Lamerik, Lind, Sid Afrik
Sa lane la, ena eleksyon inportan dan Leta Zini, dan Lind deza ena, e dan Sid Afrik pre pu ena, osi byin ki isi Moris. Sa vedir “politik” li lor azanda. Nu devwar, dan tu sa pei kot ena eleksyon la, si nu ule lavansman klas travayer, se pu met nu program lor azanda politik nasyonal. Etidyan dan Leta Zini pe kontribiye ver fer sa. Zot pe fer sulevman kont zot manejmennt liniversite, kont zot Guvernman, dan solidarite avek enn lepep ki lamwatye enn lemond depi kot zot reste. Li inportan. Li enn form ki lalit deklas pe pran dan sa moman la. Kuma dan lepase ti ena lalit deklas kont lager dan Vietnam – mem isi Moris – e kuma ti ena lalit deklas kont Apartheid – sa osi mem isi Moris.
Tusala montre artikilasyon konstan lalit ant klas, lalit kont kapitalism internasyonal (inperyalism), lalit fam – get nomb etidyan fam ki aktif -- e lalit etidyan li-mem. E sa kalite lalit la, asontur, li expoz kriote sistem kapitalist internasyonal: li pu al ziska zenosid. Bizin anpes li.
Lindsey Collen, 4 Me 2024.
Lartik baze lor mo kozri Fet Travay, lor mo nots, e osi lor deba ki ti ena apre. Mo finn inkorpor enn-de zafer ki finn arive apre 1 Me.
