Lindsey Collen Pran Laparol dan Deba ICJM 25 an apre Lamor Kaya
24.02.2024
Manb LALIT Lindsey Collen ti pran laparol dan enn deba Rose-Hill Lindi dernye. Ala enn reportaz bref lor sa sware la.
Deba la ti organize par Institut Cardinal Jean Margeot (ICJM) lor size vyolans polisyer ki ti antrenn lamor Kaya (Reginald Topize) dan selil Alcatraz apre so arestasyon san rezon valab, e osi lor sulevman lamas dimunn kont lapolis ki so arestasyon e lamor dan selil finn deklanse, e osi lor asasina ankor trwa zenom par lapolis, e finalman lor ki kote nu ete zordi lor kestyon lakoz profon deryer sa sulevman la. Sak orater ti ena pu explik so lyin ar sa bann evennman la.
Sware deba la ti kumanse par ekut Kaya li-mem sant “Sime Lalimyer”. Bi sete sirman pu anfet rod enn sime lalimyer pli divan. Met seremoni, Jonathan Ravat, ki travay ICJM, ti sitye sa deba la dan enn seri ki ICJM pe organize pandan plizir lane.
Prezide avek presizyon e aplon par Daniella Bastien, deba la, ki ti kumanse 6:30 pm e fini 10:00 pase, ti divan inpe plis ki 100 dimunn dan enn Horl ki donn lor enn lavarang uver ki, asontur, uver lor enn zardin botanik exki ki desann ver Larut Rwayal, Rose-Hill. Latmosfer ti informel e akeyan.
Lodyans ti sirtu bann dimunn pli eveye dan klas ti-burzwa intelektyel otur Rose-Hill. Lodyans ti bizin inskrir pu gayn plas. Zis 4 manb LALIT ti gayn plas, apar nu orater, Lindsey. Lezot ki ti seye pa ti reysi. Tusala pu dir, buku dimunn pa ti reysi ale. Alor, li fos pu dir dimunn pa interese ar deba.
Apre diskur tu orater, ti ena enn duzenn kestyon ek komanter, inpe dan tu direksyon, ki temwayn enn lintere profon dan tu laspe size deba la.
Parmi orater, par video anrezistre, ti ena Ansyin Prezidan Repiblik Cassam Uteem. Li finn donn enn vi-dansanb diferan laspe sulevman la, e ofer so temwaynaz lor so prop rol interpoz li ant diferan faksyon, dan enn moman kle, kan li ti vinn neseser pu bare kont enn bagar rasyal, ase orkestre, e baze lor tu kalite rimer. Li finn deplor, avek rezon, lefet ki zordi nu pankor konn laverite kisannla responsab lamor Kaya dan selil, ni kisannla responsab bril lakaz dimunn lor baz kominal pandan “exaksyon” ki, li paret, ti viz pu tuf sulevman kont Leta.
Per Filip Fanchette ti sipoze orater, me li ti sibir enn loperasyon lizye mem zur, e pa ti kapav. Li osi, ti parmi dimunn ki finn kalme lespri kan ti ena menas enn bagar, kan sulevman ti turn an lemet kominal.
Premye orater ti Jacques Achilles, ki ti lans deba avek so regar larz e byin reserse lor laspe faktyel lamor Kaya dan selil Alcatraz, e lor sulevman popiler nasyonal imans apre so lamor, e osi lor lezot asasina par lapolis pandan sulevman: Berger Agathe, Neermal Goustiah ek Michel Laurent ti fizye par lapolis.
Lindsey Collen ti koze answit. Li ti koz lor 5 pwin pu explik so lyin ar size la. Akoz li nu manb, nu donn kontrandi so diskur. Enn dezyem rezon se e Le Mauricien e L’Express pa finn pip enn mo lor seki li finn dir.
1) Lindsey ti dir kimanyer li ti drol ki so roman apel Mutiny, ki ti deza ekrir avan 1999, ti predir buku laspe sa sulevman la.
2) Pandan 20 an avan sulevman apre lamor Kaya, LALIT ti pe proteste kont britalite polisyer e kont lamor dan selil. Anfet depi 1979 kan, apre mitinnri prizon ki ti swiv gran muvman lagrev nasyonal Ut 79, lapolis ti asasinn enn evade ki ti ferme antray apel Serge Victorine. Ansam ar lapres, alepok, lapolis ti fann rimer li enn akize vyol. Lindsey dekuver ki sa ti mansonz 25 an apre.
3) Larises kapasite analiz sosyete ki LALIT ek MLF finn donn Lindsey, li dir, finn ede pu permet li konpran e analiz sulevman la e britalite polisyer, respektivman. LALIT finn analiz manyer ki sulevman finn anfet deferle an 3 faz ase distink – enn premye faz ti enn sulevman nasyonal par dimunn mizer, sirtu zom, kont britalite polisyer ki LALIT ti deza pe denonse depi 1979 vini-mem. Enn dezyem faz ti swiv kan servis polisyer finn sufer enn defet – e sa, dan kad enn sosyete kriyelman inegal – kot ena piyaz godam e piyaz sipermarse. Trwazyem faz ki swiv li ti enn ripost depi grup zom e lus dan laparey Leta, ki liye ansam ar proprieter tu zar, pu kraz sulevman la par konverti sulevman kont lotorite an enn bagar ant “kominote”. La ki li danzere. La, ki li vinn lemet. La, ki dimunn oblize aret sulevman, al lakaz. Sa mem-mem metod la finn servi, e tuzur servi, dan kad sosyete kolonyal. MLF finn analiz britalite kont deteni dan kaso kuma enn form patriarsi debride.
4) Lindsey ti dir li ti afekte osi par “zeografi”. Akoz e Kaya e Lindsey ti res dan mem landrwa, Bo Sonz ek Bambous, sulevman ti for dan Bambous, e lapolis finn asasinn 2 zenom so landrwa, Neermal Goustiah ek Michel Laurent, kan kortez Kaya ti travers landrwa la. Sa zeografi la, finn osi vedir ki enn manb dan brans Lalit Bambous, Ramesh Khaytoo ti propoze ki manb fam Brans rann enn vizit Veronique Topize. E sa finn zet baz pu enn long lalit ansam kont britalite polisyer e pu laverite dan lamor Kaya.
5) Leritaz apre lamor Kaya ek sulevman la, se priz konsyans kont danze vyolans polisyer pu enn sosyete. Ti ena pandan 5-10 an lasosyasyon JUSTICE: Kont Vyolans par Ofisye Leta ki finn amenn buku progre. Ti permet infliz enn defet lor lekip Raddhoa ki ti piblikman pe vant so bann metod pu extrir konfesyon. Lindsey ti liste enn seri demand ki JUSTICE ti formile, e milite otur. Li finn osi fer referans ar enn 4-5 liv ki LALIT finn pibliye apre, pu analiz seki finn arive.
Apre li, Lindsay Morvan ek Shenaz Patel ti pran laparol, sakenn avek plizir lide inportan pu kontribiye, me suvan atraver enn vizyer plito kominal dan manyer zot truv sosyete Moris an zeneral, e osi an partikilye dan manyer zot truv sa seri evennman inportan ki ti pe debat. Lindsay Morvan ti konn Kaya antan ki mizisyin, e ti temwayne kimanyer li ti refiz kup so seve Rasta kuma kondisyon lontan pu enn konser, e li finn liye sa avek Kaya so refi pu niye ki li ti fim enn mas dan konser, malgre ki se sa ki finn amenn so arestasyon (ki ti ilegal akoz pa ti ena forennzik). Shenaz Patel ti donn enn temwayaz lor kimanyer zurnalis lor terin bizin debruye dan enn tel sityasyon. Li ti osi koz lor enn tifi lekol primer ki ti res dan enn lakaz ki ti brile divan so lizye. Enn perpetrater ti sa tifi la so profeser. Li, viktim, ti bizin get perpetrater, dan lekol, lepok apre.
Ant sa 2 orater la, ti ena patolozis ki ti ena enn karyer kuma medsinn lapolis, Dr. Satish Boolell, ki ti pran laparol dan enn rezis inpe “lezer”. Li ti melanz tu size dan enn fason difisil swiv, e li reysi evit dir seki li kone gras-a so expertiz antan ki patolozist. Par so fason konfi pran laparol, li finn petet kontribiye dan enn fot grosye e anfet inexkizab ki zurnalist L’Express inn fer dan so reportaz, e ki redaksyon L’Express pa finn korize, setadir ki li, Dr. Boolell, ti sanse fer lotopsi lor lekor Kaya! Non, pa ti li. Li ti Dr. Surnam. L’Express, dan so faver, finn pibliye enn miz-o-pwin pu koriz erer la landime.
Deba le 19 Fevriye dan ICJM, ti swivi par enn Program lor Radio Plus le 21 Fevriye. Jane Lutchmaya ti invit Lindsey Collen lor baz seki li finn kontribiye dan deba ICJM. Lor Plato ansam, pu fer trwa fam, ti ena Danielle Turner. Li ti enn program byin ris anterm lide, avek kontribisyon telefonik depi Percy Yip Tong (depi deor), Filip Fanchette, Azaria Topize ki garson Kaya e mizisyin, ek Stephan Rezzanah ki organiz konser ek evennman.
Dan LALIT, nu rezwenn Cassam Uteem dan deplor ki ziska ler nu pankor konn laverite lor kisannla finn tuy Kaya, ni kisannla finn organiz lekip pu bril lakaz dimunn ar lansflam. Dan ka lamor Kaya, omwin diferan lotopsi ek letid patolozik pandan plis ki 10 an finn etablir: Kaya pa ti mor ni ar lakoz natirel, ni ar kit problem ladrog ubyin lalkol. (Get nu lartik lor 2 naratif otur lamor Kaya lor sayt, dan News archive, 6 Avril 2019.) Kote lemet, finn ena purswit pu fam ek zanfan ki ti kokin pandan piyaz. me, pankor kone kisannla finn tuy ni Berger Agathe, ni Neermal Goustiah, ni Michel Laurent. Mem si Kaya so fami finn finalman exziz reparasyon depi Leta Moris anform konpansasyon e rekonesans enn sertin degre responsabilite, e sa finn anfet uver sime pu lezot fami apre, kuma Rajesh Ramlogun so fami ek lezot gayn konpansasyon, fami Berger, Neermal ek Michel zame pa ti resevwar okenn konpansasyon depi Leta. Konpansasyon inportan, parski li pa selman larzan. Li ule dir Leta aksepte enn degre responsabilite.
