Zenosid Blog 23 – Nwel anba Dekonb Bonbardman e enn Mesaz depi Lepap
27.12.2023
Dan Ragoo Lane tu byin dan sa lepok Nwel. Gro lapli Lavey Nwel, me avek gro kut loraz vyolan ek zekler desir lesyel, kuma enn warning lepok tirbilans pli divan. Uswa rapel nu tu sa orer dan sa moman, ayer, sirtu kot enn zenosid kolonyal pe perpetre layv lor lekran TV. Me, antretan, tu kalm dan Ragoo Lane.
Nu vwazin, Guy, li enn exper ki konn sufle, pe okip so zardin lao so lakaz. Enn lot vwazin usi egey mwa, kan li sante, mem si li konpletman surd, li sant lor ler dekale. Me li sante kantmem. Wi, li sante e amenn lazwa.
Mo finn dekuver ena enn lot kup pre dan Ragoo Lane nuri zwazo – kardinal, serin dikap e pizon – pa zis enn vwazin lor lekel mo ti deza ekrir dan enn presedan blog. Alor, kan truv sa konsantrasyon kuler, enn kuler akote lot kuler, ruz, lerla zonn, lerla mov, partu, pe plis agrandi, li ankor pli zoli. Pa zis sa. Nu finn dekuver tulede sa mem vwazin la, plis enn lot vwazin, usi, dan zot lamur anzeneral pu tu seki vivan, donn manze nu de lisyin Lock ek Down, kan nu pa pe gete. Pran swin seki vivan. Kontan nu vwazin kuma numem, kuma form parti sa tradisyon ansyin imin ordiner partu lor bul later.
Enn vwazin dan Ragoo Lane lot kote sime ar nu inn vinn kit enn zoli grap leksi ruz klatan - mem si gro-gro sovsuri manzer-fri finn manz laplipar depi zot pye, malgre file finn mete otur pye leksi la. Nu pye rusay ti raporte, zoli gu sokan u pa ule kwar. Mo finn ofer li a enn kamarad, sa lepok fet la, kraze avek traka. Kuma u mord enn rusay, u bliye tu apart u res avek so gu. Kitfwa mem lakoz u traka kit u ale. E nu finn ena mirt, pli du ki lezot lane avan. Depi enn pye frisiter minyatir, enn lot vwazin pli lao dan nu sime ti donn nu sa kuma enn kado detrwa lane desela, inn raport enn fri par zur lor dernye de mwa. Frisiter, ki nu anu tur, nu partaz avek lezot. E tu bann zavoka pre pu pare pu kase e pu anvlope dan paz segonn-min Le Mauricien. Pu les mir e lerla donn nu bann vwazin dan so definisyon ankor pli larz mo la.
E lerla, sa zenn-om, papa trwa zanfan, lor lekel mo ti rakont u dan enn presedan blog, so sape-tonbe dramatik depi lao enn pye mang 20 pye oter dan enn but terin vag akote nu, e mwa ansam avek lezot vwazin, inn al a so sekur e okip li, kan li pe atann so mama ki mo ti al serse, pu remersye mwa nu finn okip li, uswa pu sit so prop parol inn “sap mo lavi”. Mo remarke li pe sarye enn gro sak, enn indikasyon li ankor dan “sekter kaser-mang informel”, kuma koze suzantandi la ale, so depandans lor ladrog pe rul so lavi. Li ek mwa finn partaz enn-de koze lor kimanyer li finn sirviv enn sape-tonbe mortel, kapav asterla konsider pu prepar so lespri ek so lekor pu, enn zur, al ver pran enn desizyon ki li tusel kapav pran, pu kas sa depandans la. Li pu reflesi lor la, li dir.
Alor, lavi kontinye dan Ragoo Lane. Vwazin okip vwazin. Kuma abitye.
Me, dan Betlehem, li pa kumsa. Pa “kuma abitye”.
Dan lavil kot dir komkwa Zezi ti pran nesans, pa ti ena selebrasyon kuma abitye. Palestinyin kominote Kretyin ki viv laba, an solidarite avek lezot Palestinyin diferan relizyon uswa san okenn relizyon, ki viv dan Gaza, pena leker pu selebre kuma abitye. Pa fas a enn zenosid kont zot lepep. Pa fas a masak kontinyel tibaba. Pa fas a asasina abu-portan Palestinyin, e mem prizonye Israelyin, par IDF. Pa fas a USA so finansman Israel pu bonbard Palestinyin, pu fizye zot, pu afam zot, pu, par expre, fer zot malad e mor depi lepidemi. Pa fas a tenk pe vandaliz mem bann simityer kot seki finn fini mor repoz pa-anpe. Pa fas a reprezantan USA ankor enn fwa lev so lame dan Nasyon Zini pu veto enn sese-lefe. Pu dir “Al delavan, ankor masak!
Dan tulede, Betlehem ek Gaza, ena pli ansyin kominote Kretyin pe kontinye viv laba. Ziska zordi …
Eski yerarsi Legliz Katolik Port Louis, enn kominote byin pli resan, pena ase imilite pu aprann depi zot? Depi zot Levek, dizon? Depi zot parwas, dizon? Eski Legliz lokal pa kapav fer apel a so bann fidel, dan sa moman la, pu dibut an solidarite avek zot? Pa kapav fer apel a Guvernman Repiblik Moris pu kas tu lyin diplomatik? Pa kapav fer enn lapel mem anfaver enn sese-lefe? Pa kapav fer lapel pu aret bonbardman, pu aret sa leta-desyez la, pu aret inpoz lafaminn kuma enn zuti deger? Kifer enn tel silans asurdisan, kifer pa briz sa silans la? Tu sa intervyu nuvo Levek inn done a lagazet pandan semenn fek pase, e li pa dir enn mo lor seki li panse lor sa zenosid la – zenosid pe arive pandan li Levek? Li moman inik zordi pu pran pozisyon, e lerla, ziska masak arete, pu kontinye pran pozisyon? Okenn reporter pa mem dimann li ki li panse? Pa otan ki nu kone. Tu sa diferan pozisyon kuraze Lepap kont terorism Leta Israel, e tuzur, isi, yerarsi pe kontinye gard silans? Parey kuma li ti fer lor Aparteid Sid Afrik ziska moman kot ranvers li. Legliz isi ti lor move kote listwar lor abolisyon esklavaz. Mem pozisyon similer lor sifraz iniversel, lerla lor Lindepandans. Kimanyer li kapav ena sa konsistans pu sak fwa lor move kote listwar? Amwins si dedwir li ankor tuzur kontrole par sa mantalite kolonizasyon-par-kolon telman pwisan dan klas posedan Moris? Kisannla pu kas sa kontrol la? Per Filip Fanchette inn siyn Deklarasyon Komin Solidarite Morisyin ar Lepep Palestinien. Li finn dibut e sa konte. Me, lezot? Mem fas a enn zenosid, zot pu kontiyn deklar pa truve?
Lapres meynstrim Moris – par sa nu ule dir L’Express-5-Plus, Week-End-Le Mauricien ek grup Le Defi – finn klerman gayn difikilte pu libere depi sa mantalite setler-koloni (kolonizasyon-par- kolon) lor kestyon Palestinn. Li enn mantalite ki klerman ankor ena enn lanpriz lor Legliz.
Me, ena bon nuvel. Dan lagazet Week-End Dimans Lavey Nwel, ena enn editoryal Jean-Claude Antoine kot, antan enn zurnalist dan so kolonn abityel, dibut e pran enn pozisyon kler kont leta-desyez Gaza – ki li avek rezon konpar li ar geto Varsovi– kont bonbardman ek kont afam popilasyon dan Gaza. Li finn usi, avek rezon, denons USA pa zis arm Israel, me pe azir dan lintere patron lizinn-prodir-zarm, me usi par servi so veto pu donn fe-ver pu kontinye masak Palestinyin dan Gaza. Li, usi finn dibut e sa konte.
Li, Jean-Claude Antoine, finn montre ki sa kalite kuraz la existe. Enn zurnalist kapav pran enn pozisyon. Li finn fer li. Filip Fanchette, li usi, finn montre ki enn monper, usi, kapav.
Nu pu bizin gete, dan bann zur ki vini, komye zot bann koleg pu dibut. E kitfwa mem yerarsi Legliz isi pu truv kuraz fas a tu sa realite inkontestab ki pa zis koze par zotmem me pe kriye pu tann zot? Sak parti politik dan pei finn pran pozisyon anfaver Palestinyin. A lexsepsyon Roshi Bhadain kitfwa?
E kitfwa Premye Minis, ki ena puvwar, ti kapav fer de kiksoz ki pu ena lefe: kup tu lyin diplomatik [avek Israel], e kennsel tu kontra existan ek tu kontra fitir avek konpayni Israelyin, akumanse avek CEB e, CWA dan Rodrig? Prezidan Repiblik dan so kapasite kuma Sef Leta, li usi ti kapav pran pozisyon kont sa zenosid ki Israel pe perpetre kont lepep Palestinyin. So mesaz Prezidan [pu Nwel] inn gard silans lor sa zenosid la. Sa kantmem Guvernman so prop politik se denons Leta Israelyin.
Seki ena puvwar pe navige pu res trankil. Sa, kantmem dimunn ordiner, dan lemond antye, finn deza pran buku lavans. Zot manifeste. Zot blok pon ek lizinn. Zot pran swin seki vivan. Zot kontan zot vwazin kuma zot kontan zotmem. E fer sa kuma form parti ansyin tradisyon dimunn imin ordiner. Exak lekontrer seki Netanyahu inn menase, kan li pe site depi Labib, so lintansyon pu “ale ek pini [popilasyon Palestinn], e detrir tu seki zot ena, e pa eparyn personn, tuy zom ek fam, ti zanfan ek tibaba, bef ek muton, samo ek burik.” E Levek pa finn dir nanye. Ni Levek Anglikan?
Ekut Premye Minis Netanyahu limem kot li dir so lintansyon komet zenosid, servi sitasyon depi bondye, e gete si umem, uswa ninport kisannla avek enn leker, kapav ankor gard silans, res trankil.
1) “Detrir tu seki zot ena”. Lerla nu truv tu sa lakaz inn kraze anrwinn dan Gaza e West Bank e Les Zerizalem, e u kapav zize umem. Lopital kraze e anrwinn, so CWA laba inn bonbarde an but-but. Lekol ek sant sosyal bonbarde mem kan pe servi kuma sant refiz kuma isi nu servi dan e apre siklonn. Infrastriktir siwrej ek stasyon desalinasyon parey finn bonbarde redwir an but-but, simityer vandalize.
2. “Tuy zom ek fam” – mem kan u pe lir sa blog la pu ena plis ki 20,000 dimunn tuye dan Gaza, parmi 14,000 fam ek zanfan. Ena enn lot 50,000 dimunn kot IDF inn sey tuy zot, me li finn plito mitil zot. E nu pa kone komye ena kwinse anba dekonb inn mor lantman akoz mank ler.
3. “[Tuy] ti zanfan ek tibaba” – dan Gaza nonb zanfan tuye, mem ziska tibaba ne prematire, mem ziska tibaba telman piti-piti zot pa kapav tet dile, li sokan.
Tusala, olye apresye u vwazin, partaz u leksi, frisiter, rusay ek zavoka?
4. “[Tuy] bef ek muton, samo ek burik” – tuye, olye donn manze zwazo e okip lisyin vwazin?
Samem plan laparey Leta Israelyin, su lidership sa bann fasist ki vinn opuvwar. Samem plan Washington, su lidership neo-konn [neo-konservater] Joe Biden, ki furni zarm pu sa zenosid la, furni larzan pu laparey Leta Israel, furni veto dan Nasyon Zini, e an zeneral furni tu kalite zistifikasyon bidon e malonet pu kontinye masak inosan dan Palestinn.
Seki Lepap inn dir avek sazes, pandan Levek pe res trankil
Lepap inn kumans so mesaz Nwel lor Palestinn. “Kretyin partu dan lemond ena zot lizye ek leker turne ver Betlehem, dan sa moman la, li enn plas lasagrin ek silans …”e “Zot bann ti Zezi zordi, tu sa tipti zanfan zot lanfans inn devaste par lager.”
Lepap dir “non” a lager, li kalifye lager “kuma enn vwayaz san destinasyon, enn defet san viktwar, enn foli inexkizab”
Sa Lepap kuraze al pli lwin e denons lindistri zarm ek baz militer. “Pu dir ‘non’ a lager vedir ‘non’ a armaman, arsenal zarm. Leker imin feb e inpilsif; si nu gayn instriman lamor dan nu lame, pa zordi pa dime nu pu servi li. E lerla kimanyer nu kapav mem koz lape, kan prodiksyon zarm, so lavant ek so komers pe ogmante?”
Li usi dir, ankor enn fwa adres puvwar avek kuraz, “Zordi,” kuma dan lepok Herod “lemal … pe manigans zot konplo kasyet anba lonbraz ipokrizi e kasyet laverite. Komye vyolans e masak pe ena dan silans asurdisan, deryer ledo buku! Se exakteman sa silans ki nu, usi, bizin denonse.
Li al direkteman lor la, li dir: “Dimunn, pa dezir zarm me dipin, ki pe lite pu zwenn de but ek dezir selman lape, pena okenn lide komye fon piblik pe al dan depans lor zarm. Purtan li kiksoz dimunn bizin kone! Bizin diskit lor la e bizin ekrir lor la, pu amenn lalimyer lor bann zintere ek profi ki kontrol lafisel-maryonet lager.”Wi, Lepap ena rezon.
E li sit sa lespwar merveye depi Isaiah kot enn zur dimunn pu viv anpe, “transform zot lepe pu vinn sok lasari, e transform zot lans pu vinn krok kas fri” e “anu tu fer tu zefor pu travay ver sa zur la!”
Li kontinye lor la: “Espere li [lape] vinn dan Israel e Palestinn, kot lager pe ravaz lavi popilasyon. Mo anbras zot tu, sirtu kominote Kretyin dan Gaza, parwas Gaza, e Later Sint antye. Mo leker plore pu tu sa viktim sa atak abominab 7 Oktob dernye, e mo reiter mo lapel irzan pu liberasyon tu bann prizonye an kaptivite.” Inportan, li dir, pu fer lapel anfaver plis ki enn ‘sese-lefe’, “mo pled anfaver lafin tu operasyon militer ki pe antrenn sa rekolt orib viktim sivil inosan, e apel anfaver enn solisyon a sa sityasyon imaniter katastrofik atraver uver akse pu aprovizyonnman led imaniter. Mo pled pu aret alimant vyolans ek laenn. E swete kestyon Palestinyin finalman rezud atraver enn dyalog sinser ek persistan ant diferan parti, akonpayne par enn volonte politik suteni e sutyin kominote internasyonal.” Vo lapenn lir Mesaz Lepap dan so integralite lor websayt Vatikan.
Li, efektivman, enn lapel pu tu dimunn briz tu silans restan, pu fini avek tu inaksyon restan, fas a zenosid kont lepep Palestinn.
Lindsey Collen, pu LALIT. Mardi 26 Desam 2023
Tradir par BK avek kudme AA
