Palestinn Blog 5: Lor marsan mang informel ek lezot reflexion
17.11.2023
Ragoo Lane finn byin “inpakte” – enn metafor kriyel ki konverti enn aksyon non-militer an enn aksyon militer – par de nuvo sekter informel lekonomi depi kelke lane. Kan met tulede ansam, zot fer mwa rapel sufrans popilasyon Gaza. Tu fer mwa rapel sufrans dan Gaza.
Sa de sekter klas travayer modern trime dan kondisyon travay terib, pa selman andeor lalwa, me dan realite, kont lalwa. Enn sekter ladan li travay lor terin alabaz pu furni gran kapitalist ki fonn feray. Travayer ramas but-but metal, gran but, ti but, fann-fane isi laba partu-partu, uswa zot kokin kot gayne, anpil tu pel-mel lor vye-vye kadi brikole uswa trole, kales tibaba adapte uswa trisik, zot puse rise selon zot “masinn transpor” inprovize lor long-long distans ek lor sime pa plat, pu al vann zot “marsandiz”. Sa kategori travayer la inn gayn enn nom presi “marsan feray”, dimunn rekonet zot sekter travay kumsa. Lot sekter, lor lekel mo pe ekrir zordi, apel “marsan mang” ki grinp lao net lor bann vye pye imans dan terin lezot dimunn pu kas ek ranpli sak plastik shoping avek mang ver pu vann avek marsan fri pu zasar. Dimunn ki travay dan sa de sekter la – preske tu zom – exklizivman dimunn ki sufer depi mank akoz zot depandans lor ladrog chimik uswa lezot form ladrog.
Dan Ragoo Lane, zis akote nu lakaz ena enn but terin vag avek de vye pye mang imans. Alor, kan sezon mang, u pu tann tu lisyin dan nu sime – inklir nu de tutu, Lock ek Down – zape-zape san arete. Lerla u kumans trakase ki enn parmi sa bann marsan mang informel la pu tonbe depi sa pye byin ot la. Kumsa, lot zur la, dernye zur “Kolok Oktob”, mo ti inpe plis trakase kan mo truv kikenn inn mont lor pye mang. Gro lapli ti tonbe so lavey, alor bann brans glisan. Li ti tusel, mo truv enn zenn-om longay lao net lor pye. Lerla, sa arive. Mo tann sa son terib ki mo ti pe trakase pu arive: kikenn inn sap depi lao pye pe tonbe atraver feyaz bann brans, lerla enn son “dup” kan li ariv lor later anba. Mo katapilte sorti, sot baraz, e al ziska kot li pe alonze plinye. Mo dimann li so nom, e mo dir li mo pe sonn SAMU – li finn sey anpes mwa, par dir li pa pu kapav al lopital akoz so lafreyer duler atros kan li pa gayn so doz ladrog, me li pa pe ti kapav buze. Li ti pe sey ris so lekor kan li ankor alonze lor later. Mo finn anpes li, kalme li. Li dir mwa li ena 30-an. Li ti paret so ledo finn blese. Lerla, byin vit tu vwazin inn vini pu okip li e mo finn al rod so mama ki res dan lot but Allée Tamarin, e li finn akonpayn mwa pu vinn zwenn so garson pu atann lanbilans vini. Antretan mo remarke li finn ris limem ziska so gro sak plastik mang ek anvlop so lebra avek afeksyon otur so bann mang. Sa bann mang la ki pu sov li depi agoni sinptom mank.
Byin vit lanbilans inn vini, travayer lasante finn lev li met li lor enn sivyer e inn amenn li lopital.
Sa parti sa vre zistwar mo pe rakonte apartir la kumans ekler nu lor enn isyu ki enn gro lakoz sufrans dan Gaza pandan sa sink dernye semenn: li konsern linformasyon.
So landime nu tann dir sa zenn-om la finn desede. Tu dimunn dan sime inn gayn sa nuvel ki komkwa li finn desede. Kan mo dimande kuma zot kone, zot dir de lezot “marsan mang informel” finn dir zot. Mo finn dir mo bann koleg travay ki mo bann vwazin inn dir mwa li finn desede. Nu tu finn byin sagrin. Telman zenn. Telman kuraze. Telman pyeze dan lavi. E asterla dan lamor.
Lerla so zur apre, mo zwenn so mama – ki natirelman mo finn ariv vinn byin pros, kan nu pe atann lanbilans, kan mo pe rekonfort li, dir li pa bizin kriye ar so garson dan sa moman la lor so adiksyon ar ladrog, tusala. E li ti pe dir mwa so garson ena trwa zanfan, so madam inn kit li, e kimanyer limem pe bizin okip so trwa ti-zanfan. Mo ti pe pre pu al prezant li kondoleans, kan mo finn remarke li pa paret bulverse, li mem paret ge, alor mo finn prefer atann. E li dir mwa so garson vivan, enn mirak – e akoz li ti pe sufer sinptom mank– finn limem siyn so desarz depi lopital kont lord dokter, e li finn vinn lakaz. Li pe okip li. Li finn avoy so trwa zanfan kot zot mama.
Alor, ala nu ena enn insidan grav. Tonbe depi lao net enn vye pye mang. E li swiv par linformasyon konfliktyel lor leta sa misye la: eski Ii finn mor uswa li ankor vivan. Aster mazine dan Gaza, dan ki sityasyon dimunn ete, dan panik, pe sey kone kisannla parmi zot fami, zot vwazin, zot kamarad, zot koleg travay inn perdi lavi, ek kisannla inn sirviv. Mazine kan u pa kapav al lopital pu cheke. Ni mem al kot lamorg. U pa kapav kontakte u fami. Suvan, u pa kapav mem servi u telefonn akoz larme Israel finn kup rezo, e detutfason pena okenn plas kot u kapav resarz u telefonn akoz larme Israel finn kup kuran. Kitfwa u finn oblize deza kit u kartye ek finn buze “ver lesid dan Gaza”, parey kuma 1 milyon abitan finn forse pu kite ale par larme Israel. Buku parmi pe pus kikenn – swa seki byin zenn ek byin vye, seki malad ek andikape – lor enn saret brikole uswa enn trole, enn pus-pus zanfan adapte uswa enn trisik, lor bann long distans lor sirfas inegal, akoz larme Israel finn deza bonbarde. Uswa lor enn saret rise par enn burik. Israel finn blok furnitir lesans pu loto ek bis. E u apenn ena manze. U pena dilo. Israel finn anpes distribisyon dilo ek manze. Eski larme Israel pe sey pus u ek u fami lwin, ankor pli lwin ver lesid ziska, seki malad ek fatige ek san lespwar, lerla “pare” par fors pu al dan dezer Ezipsyin pu leres u lavi? E, amezir u ek u gro sak plastik pe avanse avek difikilte ver enn fitir kan refizye, enn lot kan refizye – u fami deza bann refizye kan u ti vinn Gaza, derasine alepok par sa nuvo Leta Israel an 1948, uswa plitar an 1967 – e antretan u pe ankor rode pu kone sir-sir kisannla finn mor e kisannla ankor vivan parmi u bann pros. U tuzur pankor kone. U nepli kapav kone zis-zis.
Bizin enn sese-lefe tutswit! Aret bonbardman ek tir tu lartilri tutswit san okenn kondisyon! Lev leta-de-syez! Sov Gaza! Sov Palestinn antye depi sa zenosid la!
Mo tann enn nuvel ki finn resof mo leker. Ena 300 avoka, dan lespas 10 zur, finn zwenn ansam, pu reprezant bann lasosyasyon ek sindika, e finn kumans fayle Ka Lakur kont Israel pu Zenosid – dan lakur internasyonal kuma ICC ek dan lakur nasyonal partu kot kapav met ka. Alatet ena enn senyor avoka Franse M. Gilles Devers, avek enn lekip avoka depi partu dan lemond ki pe sutenir sa bann lasosyasyon ek sindika, zot dir zot enn “larme” pu Palestinyin, ki pena enn larme pu defann zot. Dan prosenn 10 zur zot pe viz pu gayn 3,000 avoka, depi partu dan lemond, pu okip sa bann ka la. Anu tu vinn larme seporterz Palestinn. Fer Apel a Guvernman pu Leta Moris kup lyin diplomatik avek Israel pu azut pwa dan fors enn sese-lefe imedya.
Lindsey Collen
Pu LALIT, Zedi 16 Novam 2023
Tradiksyon: BK avek kudme AA
