13.07.2023
Dan bann lane 1990, apepre enn an avan innternet ti popilarize Moris, lepok kan sistem postal ti tuzur ezemonik pu kontakte dimunn pu enn reynion, avan-mem telefonn portab, sink-sis fakter ti vinn get de dant nu dan LALIT, an-okirans mwa ek Rajni Lallah, pu enn reynion informel, ki plitar nu ti apel nu “reynion preliminer”.
E pandan sa reynion la, nu ti aprann aki-pwin sa sekter travay – enn-de pli ansyin sekter organize, ki li Moris, ki li dan lemond – ti ena enn nivo konsyans deklas byin, byin ot, mem si sirtu onivo sektoryel. Zot ti konn natir zot prop lafors, antan ki sekter travay.
Me, zot ti ena enn problem grav dan zot sekter. Samem zot ti fer reket pu enn reynion. Sa grup fakter ti delimit zot sekter kot zot pe gayn problem la, kuma “vre travayer lapos iniforme”. Setadir, zot finn explik nu, zot pa ti pe koz travayer lapos ki travay dan biro, zot ti pe koz zis bann seki met liniform dan travay, livre let. Zis zot ki finn gayn sa problem la.
Zot problem ti leswivan. Zot sindika – sindika vre travayer lapos iniforme – ti’nn konpletman bloke dan lakur. Li ti tase dan labirint enn tribinal avek enn nom ase apropriye: li ti apel “Tribinal Arbitraz Permanan”. Travayer ti abitye dir, “Kan u ka rant dan sa tribinal la, li pu debon. Li permanan.” Alor, zot ti ule kone kimanyer prosede kan zot linstriman pu amenn lalit, zot prop sindika, li ti totalman imobilize par enn birokrasi zidisyer. Zot pa ti gayn drwa fonksyone kuma enn sindika ditu. Mem tu zot liv kont tusa, ti bloke.
Alor, ansam nu finn diskit plizir opsyon pu sorti dan sa pyez la. E, ansam, nu ti’nn retenir 2-3 lide ki nu ti deside paret prometan. Me, nu finn konsey sa grup la, premye zafer, pu nerport ki opsyon, se pu organiz enn reynion ar enn pli gran grup fakter, ki interese pu adres sa problem la ansam. Bizin fer enn seri kopi enn let invitasyon. Bizin zis peye pu papye, tan rupi par fey, e LALIT ena enn masinn kapav fer sa anplas-anplas, met nom ek ladres lor la, al poste. Travayer lapos prezan ti konn nomb exak let invitasyon zot bizin – kiksoz kuma 178, si mo byin rapel. Kumsa lezot fakter pu inplike, nu ti dir, dan sa mobilizasyon la depi kumansman-mem, e kumsa zot kapav donn ankor plis lide. Tu depann lor zot kordinasyon ansam. Sa grup la ti deza ena lalist nom-ladres sa 178 fakter la ar zot, e zot ti deza ena antet kotsa zot kapav fer sa gran reynion la.
Alor, nu ti propoze pu zot tu sinpleman fixe enn zur ek enn ler pu apel enn reynion. “Osi vit ki posib,” Rajni ti dir.
Enn ti dir, “Abe, nu fer li dime 5:30 pm”.
Mo finn deswit dir, “Me, bizin realis. Fode donn letan pu zot resevwar zot let invitasyon. Kimanyer kapav fer reynion dime? Bizin realis, kamarad!”
Natirelman, delapar zot travay, zot ti truv lemond diferaman. Zot reponn, “Nu drafte invitasyon anplas-anplas, nu met kas ansam pu kontribiye pu 178 fey papye, e u finn dir nu kapav polikopye let la anplas-anplas, lerla nu ploy li, met nom ek ki lapos li travay lor sakenn. Lerla, Rajen (li montre enn parmi zot prezan), ki travay lapos santral, li amenn tu ansam ar li asterla-mem kan li return dan travay. Dime granmatin 8-er, vann lapos pu al partaz zot ar lezot lavil ek gran vilaz, e lerla tu vilaz, a zot tur. Tu fakter pu gayn zot let invitasyon dime-mem, san nu bizin met tem, preske tu pu resevwar zot let avan midi. Lerla zot vinn dan reynion apre ler travay.”
Fasil.
Rajni ek mwa, nu tir sapo! Nu dir, “Touché!”
Fakter konn zot lafors. Vre travayer lapos iniforme, zot konn fer totalite fakter gayn enn let dan lespas 4-ertan. E zot fer li atraver zot prop kuraz travay, kordine ansam. Zot travay, sa. Deza. Zot ki fer sa tulezur pu sosyete. Abe, zot pu fer li pu zot-mem, pu zot organiz enn reynion dirzans, landime.
Zot finn montre kimanyer lapos li enn sekter ki fasilman vinn oto-zere. Zot finn montre ki patron la li anplis. Konsyans deklas li baze anparti lor sa realizasyon ki “patron la anplis”. Travayer ki deza fer tu. Deza. Ena zis pu organiz kordinasyon travay la, e fer li dan enn fason demokratik. Ena zis pu liye ar lezot sekter travay. Ena zis pu fer reynion pu get a lonterm, a mwayin term, a kurterm.
Ala, seki enn grup 5-6 fakter ti anseyn Rajni Lallah ek mo-mem, ki nu pe partaze ar zot zordi.
Dan u sekter zordi, ki tu travayer ansam deza fer pu sosyete? Eski reyelman bizin enn patron?
LC