Rediksyon Depandans lor Dolar Amerikin Aksantye – “De-Dolarizasyon”
09.06.2023
Dan tu nuvel dan lemond, dan tu biltin nyuz TV, nu pe tann buku koze lor enn nuvo konsep, “de-dolarizasyon”. Mem MBC finn ena plizir item nuvel lor sa tandans “de-dolarizasyon” la. Ala enn explikasyon lor ki ete sa rediksyon ki pe aksantye lor depandans lor dolar U.S.
“Lamone rezerv”
Parski ena komers e lezot tranzaksyon ant diferan pei, li pa fer sans pu enn pei gard tu so rezerv lamone dan selman so prop lamone lokal. Se pu sa ki tu pei ena zot rezerv an deviz etranzer. E normalman bann pei pu gard zot rezerv deviz dan sa deviz ki servi pli buku dan bann tranzaksyon ant pei. Samem ki apel enn “lamone rezerv”.
Reflet ezemoni
Depi lafin Dezyem Ger Mondyal an 1944 ziska zordi, se dolar Amerikin, dolar Leta Zini, ki’nn okip sa pozisyon kuma “lamone rezerv” pu lemond.
Me li pa ti tultan kumsa.
Avan sa, pandan byin lontan se lamone Grand-Bretayn, liv sterling, ki ti lamone rezerv pu lemond. Me liv sterling ti kumans perdi so plas apartir lafin Premye Ger Mondyal.
Byin lontan avan sa, lamone Lafrans ki ti lamone rezerv. E pli avan ankor, ti ena lamone Lespayn.
O-fet itilizasyon zot lamone kuma lamone rezerv pu lemond ti reflet ezemoni e pozisyon dominan sa bann pei la, enn apre lot, a diferan moman dan listwar.
Dan listwar, ti ena dominasyon kolonyal par Lespayn, Lafrans e lerla Grand Bretayn. Apre sa, listwar finn ena ezemoni inperyalis Amerikin.
Donk depi 1944, laplipar tranzaksyon ant pei (komers, investisman, repeyman det, par egzanp) zot fer an dolar Amerikin. Bann tranzaksyon prodwi petrolye osi.
Formasyon zonn Euro
An 1999, mazorite pei Eropyin ti aret servi zot lamone lokal e ti kumans servi lamone Euro.
Sa, li ti enn gran devlopman e sertin ti panse ki Euro ti pu byin vit kumans pran plas dolar Amerikin kuma enn lamone rezerv pu lemond.
Me sa kalite sanzman-la normalman pran letan. E bann problem ekonomik (sirtu apre kriz finansyer 2007 e kriz Lagres e Lespayn 2010), e problem politik dan zonn Euro finn retard lamonte Euro pu sey ranplas dolar Amerikin.
Lefe sanksyon Amerikin
Parmi bann pei ki ti kumans sifte zot rezerv depi dolar Amerikin pu al dan Euro, ti ena sa bann peyi ki ti sibir sanksyon ekonomik depi Leta Zini. Sa bann sanksyon la ti anpes sa bann pei la fer tranzaksyon an dolar Amerikin e ti viz donk pu izol zot depi sistem finansye ek moneter internasyonal.
Bann pei ki ti viktim sanksyon Amerikin ti kumans fer tranzaksyon, komers tusala dan lezot deviz kuma Euro e lamone Lasinn (yuann). Parmi ti ena Kiba depi 1999. Kore di Nor depi 2002. Liran depi 2007. Venezuela depi 2018.
Sanksyon Amerikin kont Larisi
Pu penaliz Larisi akoz lager ek Ikrenn, Leta Zini finn blok rezerv dolar ki guvernman Larisi posede e ki li garde dan labank santral dan Leta Zini e lezot pei pu enn valer 300 milyar dolar.
Dan letan normal, buku tranzaksyon pu komers, investisman, etsetera, peye an dolar.
Sa “sanksyon” depi Leta Zini kont Larisi li fer perdi konfyans dan sistem finansye e moneter ki domine par lamone Leta Zini, dolar.
Sa, li’nn anmemtan ankuraz Larisi e Lasinn pu kumans sorti depi itilizasyon lamone dolar pu bann tranzaksyon e osi kumans sorti depi sistem finansye e moneter ki domine par Leta Zini.
Samem tandans ki apel “De-dolarizasyon” (“de-dolarization”).
Apar bann alye ki pros ar Leta Zini, laplipar pei pa finn zwenn ansam ar Leta Zini pu adopte sanksyon kont Larisi.
O-kontrer zot finn trankilman ranforsi zot lyin ar Larisi e Lasinn pu zisteman diminye zot depandans lor lamone dolar e sistem finansye ki domine par Leta Zini.
Itilizasyon lamone Lasinn (yuann) pu komers
Pandan dernye lane, non selman Larisi me osi buku lezot gran pei (inklir Brezil, Larzantinn, Pakistan e Bangladesh) finn kumans servi lamone Lasinn (yuann) ubyen zot prop lamone kan zot pe bizin peye pu tranzaksyon internasyonal.
Dan rezyon Larabi osi pu tranzaksyon petrol e gaz
Dan rezyon Larabi osi, buku pei pe kumans interese pu diminye depandans lor dolar. Enn konsansis pe devlope pu servi plis lamone lokal ubyin lamone Lasinn (yuann) pu peye pu tranzaksyon kot pe aste/vann prodwi petrolye e gaz. Resaman, Lasinn e Emira Arab Ini (“UAE”) ti fer zot premye gran tranzaksyon ki peye an lamone Lasinn (yuann).
Devlopman enn nuvo lamone internasyonal
Anmemtan bann pei ki form parti sa grup ki apel “BRICS” (Brezil, Larisi, Lenn, Lasinn e Sid Afrik) zot pe travay ansam pu devlop enn nuvo lamone internasyonal.
Mem si dolar Amerikin ankor reprezant 60% bann rezerv deviz onivo mondyal, ena klerman enn tandans pu sorti depi dolar. E sa tandans la finn miltipliye par anviron 10 fwa pandan sa dernye enn lane la.
Muvman pu sorti depi dolar (“de-dolarizasyon”) li enn fe. Li enn tandans kler. Kestyon ki poze se plito: a ki vites sa pu arive?
Kapitalism finansye
Ziska ler, depandans lor dolar Amerikin fer ki buku lekonomi dan lemond sibir lefe bann desizyon ki pran dan Leta Zini.
O-fet depandans lor dolar Amerikin kuma lamone rezerv finn fer ki buku fon ek kapital finn rant dan bann labank Amerikin. Sa finn benefisye sirtu klas kapitalis ki dan sekter finansye. Sirtu dan sistem banker Amerikin, sirtu dan laburs Amerikin (“Wall Street”), e dan bann gran konglomera internasyonal. E osi dan sekter militer lindistri zarm, ki lye buku ar kapital finansye.
Tusala inn osi permet Leta Zini sutenir enn politik lager kontinyel o-nivo mondyal, anplis de dominasyon finansye lor enn gran parti lemond.
Rosa
