Listwar Moris - Laburer Tablisman Anna an Desam 1971
06.05.2023
Isi ena enn lartik dan seri “Transmisyon Akselere Konsyans Deklas” ki ti pibliye orizinalman an 1977 dan nu Revi LALIT de KLAS, e ti form baz naratif pu pyes teat Henri Favory an 1983:
Ala seki Ramesh Khaytoo ek lezot laburer tablisman Anna ti rakonte:
Nu lalit ti komanse kan nu ti pe diskit linzistis sistem latas. Nu ti diskit sa linzistis la pandan pre enn banane, antre-nu, travayer Tablisman Anna. Tablisman Anna ti met enn latas 98 golet netwayaz, pu gayn enn lazurne Rs5.88. Si nu pa ti reysi tir lazurne, sa zur travay la, pa zis nu tus mwins, me sa zurne la pa konte dan “80% lazurne” ki nu bizin fer pu ki nu kalifie pu bonis lafin lane, ki ti 18% lapey enn an.
Seki ti inzis ladan, se premyerman, tu bann “latab” ki nu ti bizin netwaye pa parey. Enn “latab” li sa lespas ant 2 laliyn kann, kot nu bizin ras tu lerb, netwaye, otur 2 laliyn kann, de kote. Ena latab seki prop e kapav fer netwayaz vit. Ena seki byin sal, e pran buku travay. Kan transpor tablisman amenn enn grup travayer dan karo, enn lot bann ki inn vini lor bisiklet inn fini pran bann “latab” prop.
Dezyeman nu pa ti krwar ki bizin gayn mem pri pu goletaz pu travay lor laliyn vetiver e lor bor sime. Sa travay la pli dir, e merit enn pri pli ot par golet.
Alor, kan nu ti diskit sa linzistis la, tu bann laburer Anna, nu ti 54, ti rant ansam pu met dibut enn nuvo sistem travay. Nu ti apel li “sistem nuvo”.
Nu ti pran enn laliyn (pa enn latab, me zis enn sel kote kann), e nu tu travay ziska enn sertin ler. seki fini zot laliyn vit, li al ed bannla ki ena ankor pu fer. Enn travayer apar pu fer selman vetiver.
Lafin lazurne sirdar la mezir travay ki inn fer par tu dimunn ansam. Pri total pu res parey avek pri normal (98 golet pu gayn Rs 5.88). Me larzan la pu distribiye egal parmi travayer. Nu ti fer enn latas kolektif.
Nu ti ena bann bi byin defini:
(a) Tu dimunn ti ena posibilite kalifye pu bonis.
(b) Pa ti pu ena konpetision ki diviz laburer. Ki sannla pu vinn travay pli boner? Kisannla pu gayn enn “bon latab”? Kisannla pu tir lazurne? Sa kalite konpetision ti pe rann nu travay degutan.
(c) Ti pu ena mwins sans ki sirdar kapav kokin laburer lor goletaz. (Sa ti ase komin: sirdar la tir enn-de golet avek bann travayer for, azut sa kuma enn “faver” pu travayer absan, pu ki li gayn enn “prezans” (ki pu konte pu kalifikasion). Me, sirdar gard kas sa goletaz la pu li.
An Pratik
Le 14 Desam 1971 tu bann kamarad Anna, nu finn travay ansam lor enn baz kolektif, e tu finn tir lazurne, parey. Tu dimunn ti dakor ar sistem la. Mem bannla ki ti abitye vini boner, zot osi, zot ti truv sistem la pli zis.
Sa premye zur travay ansam ti osi nu dernye zur travay ansam. Anfet, sa ti pu dernye zur travay pu Tablisman Anna.
Landime, ver 8:30 gramatin, enn Kolom vinn kot karo e dir sirdar fer nu sorti depi dan karo e vinn kot biro. Li ti dir ki li pe al sers Inspekter Travay e li finn dir nu “Al sers zot sindikalis!” pu ki tu dimunn zwenn e diskit sa manyer travay la.
Amedee Darga, antan ki nu sindikalis, finn vini, me Inspekter Travay pa finn vini. Trwa parmi nu finn al avek Kamarad Darga pu diskit avek Kolom ek Field Manager. Nu finn explike ki nu pa pe dimann ogmantasyon naryin, nek nu ule travay an grup. Field Manager finn dir ki sa pa kapav, e travayer pa gayn drwa travay an grup. Kan nu finn explike ki nu ule travay parey kuma dan lakup, kot enn geng 12 dimunn gayn drwa travay ansam e partaz larzan egal, lerla Field Manager ek Kolom finn aksepte pu ki travay kontinye.
Me, landime, Zedi le 16 Desam, avan ki travay komanse dan karo, Kolom vini pu dir Sirdar e nu tu, ki nu bizin re-al kot biro pu zwenn Inspekter Travay. Alor, nu finn al kot biro pu atann Inspekter la. Nu finn atann tut-lazurne: Inspekter pa finn vini ditu. Ver 2:00 pm, Kolom finn vini e li finn dir ki Inspekter pa pu vini e nu kapav return lakaz dan kamyon.
Vandredi le 17, tu finn pas parey kuma Zedi. Samdi le 18, personn pa ti travay lor tablisman parski ti ena lagrev zeneral dan pei.
Lindi le 20, nu ti finn re-al travay, me ti ena Lapolis ek lisyin partu, e sirdar finn dir nu pa travay, al biro tablisman Anna pu zwenn Inspekter Travay. Sann fwa la, Inspekter finn vini e li finn al diskite ek patron dan biro. Lerla li finn ale san dir nu naryin. Apre sa, Kolom finn fer apel nu tu, e finn dir nu ki nu finn perdi nu drwa travay e li finn donn sakenn so papye demision. Rezon: nu finn fer “lagrev ilegal”, nu kart travay ek foto finn al Biro Travay e nu finn al sers zot laba.
Nu finn met ka enn laburer parmi nu Rene Goem dan Lakur. Sa finn dire 5-an. Ranvwaye, ranvwaye, ranvwaye. De parmi nu finn mor.
Alafin, Rene Goem finn perdi so ka, me nu ti anvi met nu lexperyans lor papye. Nu anvi ki dimunn kone ki laburer kapav ena lakorite. E nu anvi ki tu sufrans ki nu finn sufer (san travay, san larzan ditu) kan patron Tablisman ti met tu nu nom lor enn “lalist nwar” pu nu pa regayn travay, li ena enn plas dan listwar lalit travayer Moris.
Nu ule ki tu bann kamarad ki lir sa lexperyans la, imazinn byin ki finn pase, e sirtu imazinn kimanyer lakorite travayerenn kiksoz ki patron pa kapav siporte. Sirtu dan enn lepok kriz, kuma Desam 1971.
Prepare par Ramesh Khaytoo ek lezot travayer fam ek zom Tablisman Anna, ekrir par Lindsey, pibliye an Avril 1977 dan Revi LALIT DEKLAS.
Anfet sa 54 travayer ti met ka kont patron Tablisman Anna, e ti gayn zizman dan Lakur Indistriyel an 1974, setadir apre trwa banane, e lerla dan Lakur Siprem kot gayn zizman an 1976 apre ankor 2 banane. Yousuf Mohamed ti Avoka ki sindika GWF ti avoye pu paret pu Rene Goem. Ka la ti perdi. Me apar Goem ek Darga, Yusuf Mohamed pa ti apel okenn lezot travayer pu temwayne, tandi ki ti ena 54 ki ti kone ki ti arive. Ka finn perdi. Me, sa aksyon la finn reste dan memwar kolektif. Pa zis dan liv LALIT DEKLAS, me mem dan enn pyes teat ki ti zwe partu kote dan Moris.
Henri Favory ti ekrir enn pyes teat antye lor la. E an 1983, li ek so latrup finn zwe li – pyes teat pli fantastik ki zame finn ekrir ek zwe dan Moris. Li apel Tras. Tras la finn mem zwe deor, dan Lafrans.
E zordi nu ankor pe rakont sa zistwar la. Sa 54 laburer tablisman Anna, zot nom grave dan listwar klas travayer. Zot konsyans deklas ti telman o-nivo, zot ti kapav rul tablisman. Samem patron pa ti kapav aksepte. Samem inspekter travay pa ti kapav aksepte. Samem avoka ek mazistra pa ti kapav aksepte.
Ekrir par Lindsey
