Derulman Eleksyon: Propozisyon PTr, MMM ek PMSD reprezant enn Rekil
05.05.2023
Dan enn intervyu avek Nawaz Noorbux lor Radio Plus semenn dernye, Navin Ramgoolam finn explik propozisyon ki PT, MMM ek PMSD finn sumet divan Komiser Elektoral pu swadizan rann eleksyon ‘Free and Fair’.
Kanpayn kont Eleksyon
Navin Ramgoolam ankor pe ale-mem avek so kanpayn kumkwa finn ena “trikaz” masif dernye eleksyon, e se swadizan pu sa rezon la ki li pa finn eli. Li ti kumans sa kanpayn avan-mem eleksyon ti fini.
Apre enn tan, li finn reysi ris Duval, ki ti inpe ezite, ar li. Li finn mem reysi ris Bérenger, ki ti fini kareman aksepte piblikman ki eleksyon finn derule an-ord, dan sa kales kase “eleksyon marday” la.
Ramgoolam ti deza azir kuma “move perdan” an 1991, lor mem-mem slogan eleksyon marday la. E li, li pa konn kiltir politik Moris alabaz li. Sa, li enn defo ki li ena akoz li ti res Lond tu sa lavi adilt, avan ki Bérenger al rod li, amene pu li fer li vinn so kandida pu Premye Minis an 1995. Alor, Ramgoolam pa kone kimanyer eleksyon derule alabaz. Sa, se kler.
LALIT panse Ramgoolam pe pran sa nuvo linisyativ al get Komiser Elektoral la pu sey sov lafas apre ki li finn amenn kanpayn sistematik kumkwa eleksyon “trike”, e apre ki tu so ka lakur, enn par enn, finn pa zis fonn (retire, pa resevab, swa kareman perdi, rikawnt pa sanz gran soz) me ena ka ki finn baze klerman lor alegasyon mansonzer kot so bann temwin ti bizin sanz seki ti ena dan zot prop afidavid.
Alor, zot tu – so Ramgoolam, so Duval, so Bérenger – ti pe fer apel pu Irfan Rahman demisyone.
Lerla ep! Bérenger finn vinn sanz so latitid konpletman vizavi Komiser Elektoral, Irfan Rahman.
Li finn atann enn rasanbleman dan kad post-Eid pu vinn dir fode pa Irfan Rahman demisyone avan prosenn eleksyon zeneral (nu dan LALIT, nu dakor ar seki li pe dir asterla), e kumkwa Rahman integ (dan LALIT, nu osi nu finn truv li integ, e sa, lor letan, e zame nu pa finn ena rezon pu dir lekontrer).
Ramgoolam finn swiv, e finn reponn enn kestyon Nawaz Noorbux lor Radio Plus pu dir, “Irfan Rahman integ”.
Alor, zot nepli pe fer kanpayn pu li demisyone, zot truv li integ e fode pa enn lot vinn ranplas li.
Sa apel ipokrizi, sipa konfizyon total, sipa badinaz. Tu sa kanpayn infekt kont enn Komiser Elektoral ki ena enn “track record” osi integ, e lerla vinn abandonn kanpayn infekt la, san dimann okenn exkiz, san fer okenn mea culpa? Li politikman danzere pu azir kumsa.
Sel zafer zot bizin fer asterla, se pu admet ki zot ti antor avan, dimann piblik eskiz ki finn amenn kanpayn kont Irfan Rahman.
Me, anu get enn ku enn-de prinsip debaz ki rann eleksyon dan Repiblik Moris demokratik.
Puvwar azan, puvwar kandida
Onivo LALIT, malgre nu fonksyonnman kuma enn parti politik pa depann lor eleksyon, nu finn kan-mem partisip dan diferan kanpayn elektoral, avan-mem nu vinn enn parti, kan nu manb ti form enn tandans dan MMM e lerla depi 1983 antan ki parti – eleksyon zeneral, parsyel, minisipal – e nu bann militan konpran prosesis elektoral, derulman sa prosesis demokratik, dan Moris. E sa prosesis demokratik dan Repiblik Moris, li byin avanse, dapre nu, dan kad limite seki nu apel “demokrasi burzwa”, ki nu ena ziska ler, etan done limitasyon inpoze par sistem kapitalist.
Nu finn obzerve kimanyer Komiser Elektoral M. Irfan Rahman, finn batir so kredibilite e finn konstrir so repitasyon pu integrite, lane apre lane. Anplis, nu finn gayn plizyer rankont avek li ek so lekip, kan nu finn ena kit isyu, e li ek so lekip ti tultan rasyonel, poze, lozik. E zame nu pa finn dir lekontrer.
Ala seki nu kone dan LALIT: Dan derulman ordiner pu enn eleksyon, sak kandida, ki li indepandan, ki li dan enn parti politik ubyin ki li dan enn lalyans elektoral, ena puvwar li-mem, e osi atraver tu so diferan azan ofisyel, zur eleksyon, kuma zur kawnting, inklir so sware vey bwat, pu swiv enn elekter, depi enn distans 200 met avan li rant dan Sant devot, dan yard lekol, e osi andan dan klas kan elekter enn-par-enn pe al vote.
Laba, kuma enn elekter rant dan klas, Ofisye Elektoral responsab sa klas la, li dimann li so nom e enn pyes idantite. Kan li fini cheke ki li sa dimunn la, ofisye la kriye so nom for, e kriye so nimero. Lezot ofisye servis sivil prezan (suvan abitan sa rezyon la) get li, lerla rey so nom lor lalis elekter. Tu azan, sak parti politik, zot osi, anmemtan, zot osi prezan, zot rey elekter la so nom lor lalis ki, zot osi, zot ena divan zot, e anmemtan cheke par get figir sa dimunn la si limem sa, pa kit lot dimunn. Azan politik zot dimunn dan landrwa. Nu sistem baze lor plas kot elekter rezide, lor sirkonskripsyon. Sa-mem pli demokratik. Zot sans konn dimunn la, ubyin rekonet nom la e kone pa sa dimunn la, sa, li ase ot. (Li riskan net pu kit froder sey fer inpersonasyon divan enn parter dimunn ki reste dan sa landrwa la.)
E lerla, tu azan get sak biltin depi moman tir li dan karne, met li dan lame enn elekter ziska li rant dan bwat, apar kan elekter rant dan izolwar natirelman, kan li pa vizib pu kelke minit. E azan osi vey irn (bwat kot ena biltin devot) konstaman ziska kas bwat, e lerla vey biltin ankor.
Kimanyer sa derule? Kan sant devot pe ferme 6.00 p.m., ofisye sel sak bwat, e ena azan sak parti ki vinn chek sele lor sak bwat, e lerla ena azan ki rant lor kamyon, asiz akote bwat la, swiv tu bwat dan enn defile ziska sant depuyman, e mem amenn zot nat, gardyin bwat la enn nwit. Plis ena natirelman ofisye Leta ki vey biltin, vey bwat, gardyin bwat. Me, sak parti politik ena so prop azan prezan.
Landime, azan ek kandida ki pu dan kawnting, chek sele lor sak bwat avan ki ofisye elektoral uver li, e kumans melanz bann biltin. Tutolong, ena azan sak parti prezan.
Sa prosesis elektoral ankor lamem.
Seki demokratik ar li se li donn puvwar a kandida ek tu so azan dan landrwa konserne, dan sirkonskripsyon, pu ena kontrol lor vot ki elekter finn exprime, depi avan li vote, kan li vote, e apre ki li vinn vote, ziska kawnting termine.
Me sa trio Ramgoolam-Bérenger-Duval fer abstraksyon sa realite la, ubyin zot innyoran, ubyin zot de movez-fwa, pu ki zot al fer dimunn krwar ki sistem la pa bon ditu, ki eleksyon finn trike. Zot fer krwar ena trikaz posib lor enn lesel telman gran ki li ase pu sanz rezilta eleksyon. Anfin!
Fode gayn dimunn lor Radyo kuma Jean-Claude de L’Estrac ubyin Amedee Darga, tulde ki dimunn ki kritik Guvernman MSM piblikman, pu vinn dir, Abe, non, sa trio Ramgoolam-Bérenger-Duval la pe fer fos rut.
Propozisyon Ramgoolam-Bérenger-Duval
Me, asterla anu get 3 pwin dan propozisyon Ramgoolam-Bérenger-Duval. Zot riske fer enn rekil, amenn nu an aryer, diminye demokrasi, e dan enn ka, reprezant obstak pu poz kandida.
Propozisyon pu elekter servi zis Kart Idantite ubyin Paspor zur vote
Dan eleksyon avan ki ti ena Kart ID elektronik, elekter pa ti ena pu amenn okenn pyes idantifikasyon kan li pe vote. Li dibut dan klas divan enn ase gran nomb ofisye ek azan, li dir “Mo apel X”. Azan dan klas, ki res dan sa landrwa la, alor zot ansarz idantifye dimunn ki prezant li-mem, e zot ansarz rekonet nom ki finn kriye kuma enn nom zot kapav kone dan landrwa. Me avek kanpayn eleksyon marday deklanse par Navin Ramgoolam apre so defet an 1991, e avek nuvo Kart ID, finn introdwir “pyes idantifikasyon” pu elekter al vote. Apre, Komiser Elektoral, dan so sazes ti azut lezot form idantifikasyon kuma “Pas Bis” ek “Laysenns” anplis ki Kart Idantite ubyin Paspor. Li ti fer li dan enn kontex kot ti ena enn kanpayn kont kart idantite biometrik e par milye elekter pa ti ena nuvo kart.
Asterla sa trio Ramgoolam-Bérenger-Duval anplas zot anseyn zot prop azan politik pu gard plis vizilans, zot dir bizin aboli lezot dokiman pu idantifye elekter, bizin servi zis Kart Idantite ubyin Paspor. Eski enn elekter pu perdi so drwa devot si pu kit rezon li pena kart idantite ubyin paspor? Eski Ramgoolam-Bérenger-Duval ule sa?
Dimunn dan klas travayer suvan pena Paspor ditu. Li normal. E buku dimunn, a neport ki moman done, finn perdi zot Kart Idantite. Dan klas travayer, kan u travay mason, manev, laburer dan lagrikiltir, travayer lizinn, li byin fasil perdi u kart idantite dan travay. U suvan pena enn loker, e pu gard Kart ID dan u linz travay, li riskan kan fer travay manyel; li kapav sorti dan pos. E li kut ser pu tir enn nuvo kart. Li kut enn-de zurne travay, anplis, kot u bizin absan dan travay, pey transpor, vinn rod nuvo Kart. Tu sa dimunn pa pu gayn drwa devot? Eski Ramgoolam-Bérenger-Duval ule sa? Ubyin zot pe kontiyne divage-mem? Kifer zot pa explike ki drwa devot, li sakre. Li pa kapav perdi akoz u finn perdi enn pyes idantifikasyon birokratik.
Anplas truv zot prop febles anterm devuman zot prop azan, e anplas regle sa mankman la par donn treyning azan avan eleksyon, Ramgoolam, Bérenger ek Duval propoz ki bizin prezant zis kart idantite ubyin paspor, sinon perdi drwa devot. Sa propozisyon reprezant enn gran rekil par rapor ar seki existe zordi.
Zordi li enn febles pu enn parti politik si zot pena azan avek lexperyans ek ledikasyon lor kimanyer eleksyon derule, me zot plito ena azan ki finn vinn zis bat enn zurne travay pu enn lamone, pe atann kiler dipin pu pase, e pena okenn lide ki li pe sipoze fer dan klas kot pe vote.
Okontrer, nu, tu bann parti politik, ti bizin pe explik pa zis nu azan, me nu elekter, e kor zurnalistik, lor kimanyer demokrasi marse deza, pu ki nu kapav vinn delavan avek propozisyon ki amenn progre anplas rekil, anterm demokrasi.
Propozisyon ki drwa devot reserve zis pu sitwayin, pa rezidan
Ramgoolam-Bérenger-Duval pe propoze ki enn elekter bizin ena sitwayennte Morisien pu kapav vote. Me, nu sistem demokratik li byin pli avanse ki sa. Li donn drwa devot lor baz rezidans. Seksyon 44 dir: “Any person who is registered as an elector in a constituency shall be entitled to vote in such manner as may be prescribed at any election for that
constituency unless ...” Li u rezidans ki konte.
U bizin finn rezid isi pu plis ki 2 an, ki u Morisyin ubyin nerport ki sitwayin Commonwealth, ubyin domisil isi, setadir rezidans permanan mem mwins ki 2 an, pu kapav anrezistre.
Ala seki Seksyon 42 dir:
(1) ... a person shall be entitled to be registered as an elector if, and shall not be so entitled unless —
(a) he is a Commonwealth citizen of not less than the age of 18 years; and
(b) either he has resided in Mauritius for a period of not less than 2 years immediately before such date as may be prescribed by Parliament or he is domiciled in Mauritius and is resident there on the prescribed date.
(2) No person shall be entitled to be registered as an elector—
(a) in more than one constituency; or
(b) in any constituency in which he is not resident on the prescribed date.
Suvan, li resiprok. Morisyin ki rezid dan UK, par exanp, pa bizin sitwayin UK pu vote. Li sifi ki zot sorti enn pei Commonwealth. Zot zis anrezistre pu vote dan zot sirkonskripsyon, al vote. Sinp.
Sa propozisyon sa trio-la la inplik enn sanzman Konstitisyon kot retir drwa sitwayin pei Commonwealth vote lor baz rezidans. Onivo LALIT nu truv sa enn lot rekil ki dekul depi kanpayn ki Navin Ramgoolam finn amene depi so defet 2019, kumkwa finn sarye travayer Bangladeshi par kamyon pu sanz rezilta eleksyon. Sa li enn kanpayn zenofob, rasis, konpletman inakseptab. Nu pa konpran kimanyer dimunn pa expoz sa kanpayn fasizant la, e kritik li tulezur. Tusala baze lor Ramgoolam pe rakont seki Soopramanien Kistnen, ki ti enn azan fristre akoz li pa finn gayn so but, finn sanse rakont li, e etan done li fini asasine, li nepli kapav korbor sa alegasyon farfeli la. Savedir res zis parol Ramgoolam lor enn rimer farfeli. Erezman pa tu dimunn finn donn li kredibilite lor sa kanpayn la. Parmi kuma nu finn dir ena Jean Claude D’Lestrac ki ena long lexperyans antan ki enn ex Campaign Manager MMM. Li finn kritik sa pozisyon Navin Ramgoolam dan enn program Radio Plus.
Dan LALIT, nu dir ki tu dimunn ki rezid dan pei e partisip dan prodiksyon dan pei, e alor ki pey tax kuma TVA ubyin Innkomtax lor enn peryod 1-2 an, ti bizin gayn tu proteksyon su lalwa travay osi byin ki drwa devot e mem drwa poz kandida dan eleksyon. Sa drwa la ti bizin konsern pa zis sitwayennte Commonwealth, me osi aplikab pu tu travayer lezot pei ki prodir isi, ki pe rezid isi, e ki pey tax isi.
Sa ti pu buz sosyete pli divan dan enn lemond solider kot ena respe pu tu imin ki partisip dan prodiksyon, dan kreativite nerport kot li sorti lor bul later.
Me sa trio Ramgoolam-Bérenger-Duval zot propozisyon li enn propozisyon dedrwat nasyonalist, e mem potansyelman zenofob. Sa reprezant enn lot gran rekil dan zot propozisyon. Konpar zot pozisyon avek pu Donald Trump ek so bann farfeli dextrem drwat: kanpayn la idantik: li rasis, li zenofob, li konspirasyonist, e li fos.
Propozisyon pu finaliz rezis elektoral zis de semenn avan Eleksyon pa fer sans
PT-MMM-PMSD pe propoz ki, apre ki Prezidan Repiblik emet Writ pu eleksyon, Komisyon Elektoral pibliye lalis elekter zis pu ‘viewing’, e kontiyn epdeyt lalis. Zot propoz ki pibliye lalis final zis 2 semenn avan eleksyon. Zot pa mem explik ki arive pu Nomination Day kan pena enn lalis elekter final. Normalman, kan Writ pibliye pu eleksyon, ena Nomination Day ki fixe, apre vinn zur eleksyon. Eski li konsevab pu fer enn Nomination Day avan ena enn rezis elektoral par sirkonskripsyon? Ubyin ena kiksoz nu, dan LALIT, pa pe konpran?
Nomination Day se samenn zur ki kandida bizin vini avek so form kandidatir fini ranpli e avek lamone kosyon. Lor sa form bizin ena omwin 6 parin ki siyne. Sa 6 parin la, zot bizin elekter dan sa sirkonskripsyon kot kandida pe poze. Parin bizin met so nom, so ladres ek so nimero elekter e bizin ekrir exakteman kuma lor rezis elektoral. Seki Ramgoolam-Bérenger-Duval pe propoze se finaliz rezis elektoral 2 semenn avan eleksyon pa fer sans. Kot zot explike ki lalis pu servi pu ranpli nom parin pu Nomination Day?
Detutfason, apar so total irasyonalite, mem inposibilite, li enn propozisyon ki klerman met enn stres grav lor enn sistem elektoral ki byin strese, deza, depwin-devi biro Komisyon Elektoral.
Li osi enn propozisyon ki klerman met enn stres grav lor bann parti politik ki deza mank azan antrene dan derulman eleksyon, kuma finn expoze klerman par tu sa bann ka inkoeran ki Travayis, ek so bann swiver inn mete dan Lakur, e zis azan avek buku lexperyans ki konpran kuma e kimanyer Nominasyon enn kandida marse.
RK
