LALIT: Fet Travay so Sinifikasyon: Expoz itilite Travay, e diktatir Kapital
28.04.2023
Dan enn intervyu yer dan Le Mauricien 27 Avril, dan kad Fet Travay, Lindsey Collen ti dir zurnalist Sharon Leung Ah-Fat, ki pu LALIT seki inportan dan Fet Travay se pu expoz linportans ek itilite “Travay”, e pu expoz diktatir “Kapital”, kontrole par sekter prive, dan sosyete zordi. Nu ena plezir pibliye enn versyon an Kreol seki Lindsey ti dir li. Intervyu ti an Kreol mem.
Q: Premye Me zordizur manyer selebre li Moris ena tandans fer nu bliye ki li enn fet travay. Nu gayn limaz gran miting politik kot pe fer lager laful, kot bann parti atir laful par donn piblik enn transpor ek enn manze. Ki vre sinifikasyon Fet Travay?
LC: “Travay” li reprezant sa gran, gran kapasite imin posede, enn kapasite kolektif, setadir “travay”. Fet Travay, zur 1 Me, li enn moman kan, ansam, nu selebre sa kapasite inikman imin la. Li fet “Travay”, sa gran lafors ki truv li dan enn lalit konstan kont enn lot gran lafors, “Kapital”, ki kontrole par klas kapitalist. Sa de gran lafors la, zot pa anplas. Zot tultan pe inter-azir, enn kont lot, kuma 2 gran kuran dilo, ki klash, e inter-azir. Apel sa “lalit deklas”, klas kapitalist kont klas travayer, klas travayer kont klas kapitalist.
Enn kote ena klas kapitalist ki kontrol “kapital”. Li enn tipti klas anterm nomb (1%), me pwisan anterm so rapasite, so laswaf san limit pu profi, so ket konstan pu tir larzan dan kuraz so anplwaye. Lot kote ena klas travayer, ki imans anterm nomb dimunn (99%), e ki travay pu viv, e viv par so kuraz travay, ki li vande ar kapitalist. Enn kote, ena enn klas kapitalist ki finn akapar, setadir expropriye, tu larises ki “travay” lepase finn kree, setadir ki klas travayer, lepok avan, finn kree, gard tu sa “kapital” la pu li; lot kote ena klas travayer, ki san-ses pe sirviv depi enn zur lapey ziska lot.
Aster, pu reponn dezyem but kestyon. Lefet ki parti politik pro-kapitalist – kuma tu parti meynstrim ete – oblize organiz kiksoz pu Fet Travay 1 Me, li montre enn sertenn lafors politik ki klas travayer Moris enan. Li pena ase lafors u determinn natir Fet Travay, me li ena ase lafors pu fors parti politik adres size “travay”.
Tu parti tradisyonel (MSM, MMM, PT, PMSD) pro-kapitalist, e anmemtan, zot apelasyon, zot prop nom, pro-travay, mem pro-sosyalist. Sa li parski travayer ase for pu obliz zot adopte bann tel nom, pu rezon elektoral, e pu obliz sa bann parti la dir sertin parol, e gard sertin size, kuma dekolonizasyon, lor azanda. Me, sa de gran kuran la – klas travayer ek klas kapitalis, “travay” ek “kapital” – zot tultan an konfli. Ziska ler, klas travayer pa ase for pu li pran puvwar, me li ase for pu pus kolonizater ek klas kapitalis pu parfwa bat retret.
Alor, dan LALIT, nu swe se ki konsyans deklas (kan dimunn realize ki zot truv dan klas travayer) monte ase pu ki klas travayer gayn viktwar kont klas kapitalist.
Q: Ki u ule dir exakteman par “konsyans deklas”?
LC: Enn bon lexanp, se seki finn arive an 1971 dan Tablisman Anna, laba kot Domaine Anna ete zordi. Travayer a lepok ti organiz zot-mem pu travay, dan antrekup, lor baz enn latas kolektif, pa enn tas individyel kuma patron ti inpoze avan. Zot finn rann mem latas ki avan. Patron pa ti perdi naryin. Me, patron ti telman ankoler ki li finn lisansye totalite so laburer, e mem so sirdar. Sa vre zistwar la form baz pyes teat Henri Favory, Tras. E nu kapav dir ki konsyans deklas, onivo nasyonal, ti pli for dan Moris pandan gran muvman degrev an Ut 1979, kot travayer lor tule 21 tablisman a-lepok ti organiz enn lagrev, zot mem, e ti ena kontrol demokratik lor zot sindika, e lerla sa finn evolye an lagrev zeneral, setadir dan tu sekter pei.
Q: Alor, pu u, ki vre sinifikasyon 1 Me?
LC: Li zur kot travayer, antan ki klas, selebre “travay”. Li pa “fet travayer”, li “fet travay”. Remarke ki, mem si patron pa la, “travay” la fer. Travay se tu. E patron, li ena kapital (ki inportan) dan so lame, akoz li finn expropriye, lor bann zenerasyon, “travay” ki travayer lepase finn fer.
Q: Alor, kimanyer ti devet selebre Fet Travay dan sa lespri la?
LC: Seki inportan se pu reysi expoz itilite travay e anmemtan expoz diktatir kapital. Kapital ki ti introdir esklavaz, e kan li aboli, sistem travayer angaze, e kan sa aboli, sistem “esklavaz lapey”. Alor kad legal pu travay, dan kumansman listwar Moris li ti kad legal esklavaz. Lerla, kad legal pu travay ti langazman, inpe mwin atros, e asterla “wage slavery”, ki mwin atros ki langazman. Konsyans deklas se kan travayer realize ki tu travayer, lansanb klas travayer, li dan mem bato. Pa “lepep antye”, sipa “tu Morisyin” ki dan “mem bato” kuma patron abitye dir. Pa “tu dimunn” ki dan mem bato. Si nu get li kuma “bato”, sa 2 bato la (klas travayer ek klas kapitalist) zot 2 bato, an konfli.
Mem kan ena enn bon patron, par natir kapital, so bi se pu gayn plis profi. So natir li kumsa, e tultan li finn kumsa: lepok esklavaz, lepok langazman, lepok travayer ki esklav lapey lepok modern. Mem, so “biro” li enn sel “desandans”. Biro Travay, kan ti met li dibut, li ti dan mem biro ki “Protector of Immigrants”, enn departman dan lepok kolonizasyon Britanik, kot travayer angaze ti al met konplint. E, a son tur, sa Protector of Immigrants so biro, kan li ti met dibut, ti ranplas biro Protector of Slaves. Nu tu desandan sa realite la. Sa, li definir preske tu dan nu lavi zordi Moris.
Q: Ki u panse lor lager laful pu 1 Me?
LC: Li enn tantativ pu sa bann parti politik la rekiper klas travayer ki tultan an rebelyon. Zot servi Premye Me kuma enn baromet pu gete kisannla pli sans atir vot depi klas travayer dan prosenn eleksyon. Me, sa lane la, li paret nu pe al ver enn dezord total. Normalman, ena lafis fini kole, bandrol fini apandan, depi plis ki enn mwa avan Fet Travay. Li paret Lopozisyon pa pu mem reysi organiz kiksoz inifye, kuma zot ti pe seye fer.
Q: Eski u truve ki dimunn pe perdi lintere pu miting 1 Me?
LC: Mo sipoze dimunn santi ki li ase abetisan kan sa bann parti la montre ki zot pa vreman interese amenn sanzman profon pu klas travayer, alor dimunn pa tro ale. Sa finn sirman diminye laful. Kan Fet Travay nepli pe servi kuma enn baromet elektoral, li pa neseserman enn bon siyn pu klas travayer. Saki pu enn bon siyn pu lavansman klas travayer, se kan klas travayer alabaz mobilize, kan travayer kuma enn klas pran desizyon, pa zis dimunn dan biro sindika. Sa ti leka dan tablisman Anna an 1971, ek pandan lagrev Ut 1979.
Not Redaksyon LALIT
Sa lane la, kuma sak lane, LALIT pe selebre Fet Travay dan Gran Rivyer. Ala enn apersi program:
Program
9:00 Lakey, dite, kafe, zi, biskwi
9:15 Extre fim lor listwar “Workers of the World” (osi koni kuma Wobblies)
Fim 6 minit lor L’Histoire de la Fete du Travail.
9:45 Lamizik: RL (pyano)
10:15 Poem Bertolt Brecht: Kontrol Uvriye: Konn u Lennmi par AM
10: 05 Diskur Prezidans: RK ek AM
10:15 Poem: SR – Vizit Labalenn – alokazyon Earth Day.
10:20 Introdiksyon lorganizasyon lot pei e lektir zot mesaz internasyonal – HG ek RS
10:30 Poem Bertolt Brecht: SN – Travayer Get Listwar
10:35 Transmisyon Konsyans deklas Akselere: par RN ek AY.
10:45 Distribisyon kopi premye 4 lartik dan seri ki pe lanse, avek parol Ti Paul Kuper Kann; lapel MLF
10:55 Diskur LALIT – AA
11:25 Poem kont lager par HG: Peser Maybur Vizyonn Tablo Picasso ‘Guernica’.
11:30 Lamizik - DL
11:35 Poem Let Depi Bagdad pandan Lager Ikrenn - BB
11:40 Sante par AM ek MB
12:00 Sant Linternasyonal ansam
12:00 Partaz manze ki nu tu amene, ansam, selebre.
