Lalit deklas Nimero 150 Finn Sorti - So Editoryal No. 1
31.03.2023
Sa nimero Revi la, enn Revi Spesyal Nimero 150 ki fek sorti, li pibliye dan enn moman kot dan tulde ansyin puvwar kolonyal, Lafrans ek Gran Bretayn, klas travayer pe fer imans sulevman. U kapav gayn u kopi ar nerport ki manb LALIT.
Ena lagrev ek manifestasyon dan tulde sa pei ex-kolon dan pei Moris la.
EDITORYAL: Lalit-deklas ki pu anfind-kont Amenn Progre
Lalit deklas, li tultan la. Enn klas kont lot klas. E li enn konba mityel. Me, la, dan sa 2 pei ansyin kolonizater la, li finn eklate onivo nasyonal. Li fini pran enn form enn “muvman lagreg”. Ena lagrev dan tu kalite sekter imazinab, dan tulde pei. Leta Macron ek Leta Rishi Sunak, tulde, akile. Lerwa Charles finn mem bizin ranvoy so vizit a Versailles! Tit-burzwazi dan Lerop nepli kapav niye lalit deklas laba! Dan Lagres osi ena gran mobilizasyon deklas, apre enn aksidan trin. Dan Lalmayn enn “mega-lagrev”, zot pe apel li.
Sa nimero Revi la pe sorti dan enn moman kot sityasyon politik Moris pe evolye dan enn fason byin inprevizib, me tuzur deryer manev dan tit-burzwazi.
Guvernman MSM ek so bann alye pe ariv lafin zot manda an 2024, me deza zot pe azir dan lozik enn kanpayn elektoral. Dan sa kontex la, guvernman MSM pe anons enn seri desizyon, e sertin ladan pu met anplas apre bidze 2023-2024. Parmi bann desizyon ena, ledikasyon preskoler gratis an 2024, alokasyon 1,000 nuvo kart peser, instalasyon pano solar lor lakaz NHDC ki pu amenn enn rediksyon Rs300 lor bil CEB pu itilizater, inportasyon ek sibvansyon dilwil ek dile Smatch, uvertir sant sportif isi-laba, etablisman enn sant refiz Quatre Soeurs pu protez kont sanzman klimatik, kup riban pu nuvo sime. Get nu lartik dedye a kritik guvernman MSM.
Anmemtan ki tu sa linisyativ ek lanons pre-elektoral, guvernman Pravind Jugnauth pe kontiyn so deriv konstan ver plis represyon. Li pe atak adverser politik agos-adrwat. Li pe mem atak DPP ek Mazistra lor zot desizyon pu larg Bruneau Laurette lor kosyon. Kote ekonomik, guvernman MSM pe inplemant enn politik ekonomik ki pe anrisi burzwazi odetriman proletarya. Rupi ti pe kontiyn depresye, me paret pe stabilize. Me finn deza ena ogmantasyon buku pri nesesite debaz. Guvernman MSM pe servi kapital dan MIC pu sibvansyonn patron lotel, patron kann, patron sekter imobilye, e sekter komers, olye servi sa fon la pu amenn enn devlopman sutenab ki pu asir prodiksyon manze ek kreasyon lanplwa, ki ti pu anfaver klas travayer. (Get lartik lor MIC.) Lor Chagos, Premye Minis Jugnauth finn demar enn seri “konversasyon” pu bayant suvrennte lor Diego Garcia, ar lotorite Britanik ek Amerikin, anplas exziz ki UK-USA aksepte zizman ICJ, e met anviger rezolisyon Nasyon Zini pu konplet dekolonizasyon Chagos inkli Diego Garcia pli vit posib pu met fin ar zot lokipasyon ilegal persistan.
Guvernman MSM pe gayn difikilte deside lor kan pu larg eleksyon minisipal, kan pu larg eleksyon zeneral.
Eleksyon minisipal ki finn ranvwaye akoz Kovid, sipoze ena lye avan 14 Zin sa lane la. Kestyon ki poze se eski Guvernman MSM pu al dan eleksyon minisipal avek risk enn defet zis avan enn eleksyon zeneral, kan sa kapav donn momenntum Lopozisyon? Konsernan eleksyon zeneral, ki sipoze ena lye an 2024, la usi ena insertitid. Eski li pu avan Lapel ki Suren Dayal finn loze kont Pravind Jugnauth avek 2 lezot depite No.8 dan Privy Council pu konteste zot eleksyon? Lapel finn fixe pu le 10 Ziyet sa lane la. Antretan ena konsiltasyon Bidze 2023-2024 finn fini demare. Sa posibleman kapav dernye, ubyin avan dernye, Bidze sa guvernman la avan eleksyon zeneral. Prezantasyon Bidze usi enn lot fakter ki rant dan kalkil Guvernman lor tayming eleksyon, lor ki mezir elektoralist pu anonse dan sa kontex la.
Alor guvernman MSM ek so bann alye dan gran difikilte lor ki desizyon pu pran lor moman ki pli propis pu zot pu organiz eleksyon, minisipal ubyin zeneral.
De lot kote, lopozisyon usi dan gran difikilte, telman ena enn miltitid parti politik avek enn seri lider, kot ena omwin 5 ladan finn poz zot-mem kuma potansyel premye minis pu ranplas Pravind Jugnauth (Ramgoolam, Bodha, Bhadain, Laurette ek Sherry Singh)! Get nu lartik dedye a lopozisyon.
Lopozisyon parlmanter, PT, MMM ek PMSD finn reysi vinn ansam, e finn kumans pran sertin linisyativ an-komin, par exanp otur komemorasyon abolisyon esklavaz ek fet Lindepandans le 12 Mars. Antretan koz-koze pe kontiyne e Paul Bérenger finn konsede an piblik ki PT pu “lokomotiv” sa lalyans la. Savedir MMM ek PMSD finn aksepte pu res “wagon”. Me, a linteryer PT, ena kontestasyon konstan lidership Navin Ramgoolam depi diferan manb lexekitif. Sa ena tandans afebli inpe rol Ramgoolam kuma lider blok PT-MMM-PMSD. Get nu lartik lor sa bann chalennj la.
Dan kan lopozisyon, ena osi rol Rezistans ek Alternativ. RA finn lans enn lapel ar tu parti politik pu rant dan so kales kase, kot li pe propoz enn drol proze politik pu enn parti ki apel limem “degos”. Li viz pu fer tu parti lopozisyon rasanble otur Navin Ramgoolam. Li finn abandonn so proze BZTD, e finn rant deryer slogan Laurette BLD. Kumsa, si Subron reysi amenn tu parti lopozisyon ansam deryer Navin Ramgoolam, lerla so plan se pu zot gayn trwa-kar syez, form enn “guvernman provizwar” apre eleksyon, avek enn sel bi pu amenn sanzman konstitisyonel, lerla demisyone apre 2 an. (Kumsa li viz pu anmemtan rezud problem RA kot zot finn met zot-mem “koson dan dam” lor kestyon drwa pu poz kandida san deklar kominote.) Me, Ramgoolam pa finn aksepte sa limit 2 an la, e Subron pyeze par so propozisyon. Li prizonye.
Alor asterla dan lopozisyon ena PT-MMM-PMSD, Parti Reform Bhadain, Rassemblement Mauricien Nando Bodha, RA, Linion Pep Morisien, ek nuvo parti One Moris ki ena 2 lider, Bruneau Laurette ek Sherry Singh. Misyon prinsipal tusala, se pu deloz Jugnauth kuma premye minis e bar larut a guvernman MSM dan prosenn eleksyon zeneral. Lopozisyon pe sey, san buku sikse, evit a tu pri ki ena enn eleksyon “3-way-split”, kuma ti ena an 2019, ki ti donn enn lavantaz Lalians Morisien (MSM ek so alye). Lalians Morisien ti form guvernman par enn mazorite 42 depite eli avek selman 37% vot. Alor sa explik kifer Navin Ramgoolam osi dezespere ki li al akeyir propozisyon RA e pe invit lezot lafors extra parlmanter kuma Linion Pep Morisien ek mem Ivann Bibi pu vinn zwenn sa lalyans PT-MMM-PMSD pu evit ankor sa defet 2019 la. Me, tuzur andeor, ena enn lafors kan-mem sibstansyel ki Ramgoolam pa pe inklir: Sherry Singh, Laurette, Bodha ek Bhadain.
Anterm program, sa Lopozisyon (ki li otur Ramgoolam, ubyin sa lezot parti andeor so perspektiv) pena ziska ler enn program lor lekel zot amenn kanpayn, e ki pu reponn a gravite kriz ki klas travayer pe fer fas. Zot pena mem enn analiz koeran lor propriete later, reform agrer ki neseser si nu serye lor kestyon kreasyon lindistri agro-alimanter ek lindistri lapes. Sa kalite program pu enn tel lindistri agro-alimanter ek lapes, li tusel, pu kapav prodwir manze lor gran lesel, ki pu diminye inportasyon manze, e so tandans pu pri monte andeor nu kontrol. Li pu osi permet kreasyon lanplwa stab. Anplis, li pu mem permet exportasyon prodwi alimanter, e sa pu asir enpe deviz ki telman neseser. Zame zot oz opoz guvernman MSM ek patron tablisman kan zot pe kontiyne bayant bon later agrikol, pu expann proze vila, morl, terin golf, e lezot proze danzere pu lavenir. Zot pa amenn kanpayn konstan lor kimanyer pu diminye puvwar otokratik lexekitif, sirtu dan lame premye minis, ni pa amenn kanpayn lor kimanyer ogmant puvwar Parlman relativ a Kabine Minis.
Mem lor Diego Garcia, Lopozisyon parey kuma guvernman MSM. Zot dakor ek baz militer ilegal lor Diego. Zot dakor permet militer Amerikin servi teritwar Moris pu so bann vize militarist e kareman inperyalist. Li paret Lopozisyon pankor asimil zizman ICJ. Zizman dir Angle bizin ris kales, ale. Lopozisyon pa paret sezi ki ena enn rezolisyon Nasyon Zini ki finn dekret okipasyon Chagos par UK ek USA ilegal. Dekolonizasyon, ICJ ek UNGA dir, pankor konplete. BIOT bizin ferme. UK bizin bat retret. UK bizin pran so lokater ilegal, USA, e ale.
Mem lor kestyon langaz Kreol, Lopozisyon pa amenn kanpayn ditu lor nesesite servi langaz Kreol kuma medyom dan Lekol, ek kuma enn parmi bann medyom dan Lasanble Nasyonal.
Zot pa mem amenn kanpayn kont sa nuvo lalwa Immigration Act ki donn premye minis puvwar arbitrer pu expilse ek retir sitwanyennte enn dimunn ki marye avek enn Morisien ki finn ne isi. Zot koze dan Parlman kont lalwa. Lerla zot chom tayt.
PT-MMM-PMSD pe preokipe plis lor zot prop sirvi kuma parti. Sak sa 3 parti la byin akile. Zot pa kapav anons partaz lor tiket ni pos minis, san lev lager dan zot baz.
Detanzantan dan so bann sorti, Navin Ramgoolam anons detrwa mezir, ena farfeli, ki zot pu met an pratik si zame zot vinn opuvwar. Lerla li bliye zot.
Parkont, onivo LALIT, nu pa atann eleksyon pu azir. Nu pe travay lor baz enn program ki pa zis enn program “elektoral”, me plito enn program “politik”. Nu program li kontiyn devlope, kontiyn evolye e li explisite regilyerman dan nu Revi, lor nu Websayt, dan nu paz FB, ek osi dan lezot piblikasyon LALIT. Nu konstaman amenn lalit lor nu program, deza, lor terin.
Program LALIT viz pu reponn a demand imedya klas travayer ki pe fer fas problem travay, problem dilo, problem lakaz, problem puvwar dasa, problem represyon, problem mank demokrasi, problem sarz provizwar, puvwar exsesif exekitif. Li enn program selman ki, anmemtan, viz pu ranvers sistem kapitalis, e batir enn sosyete sosyalist kot travayer pu nepli sibir explwatasyon klas posedan. Get nu lartik lor konstriksyon parti.
Sa ki diferansye LALIT depi lezot lafors politik dan Guvernman ek Lopozisyon. Nu fye lor puvwar lalit klas travayer, deryer enn program konsyan, pu amenn sanzman.
Date: 25 Mars 2023
